Manifestos ausentes | bRijUNi

No ano 2007 a revista Icon, para celebrar o seu número 50, encarga 50 manifestos a outros tantos artistas, diseñadores, urbanistas e arquitectos entre os que podemos mencionar a Rem Koolhaas, Greg Lynn, Zaha Hadid ou Steven Holl. O seu editorial, que empezaba coa sentenza: “A era do manifesto terminou”, terminaba reivindicando a necesidade destes escritos radicais, violentos e que sempre buscan a ruptura co anterior, para acabar coa apatía e o relativismo que reinan no noso comezo de século.

Un ano despois, Patrick Schumacher presenta no club Dark Side de Londres o seu Manifesto Parametricista. Independientemente do seu contido, a utilización da palabra “manifesto” non hai dúbida que o converteu, de principio, en algo xa polémico.

Aínda que, a priori, a idea dun manifesto en pleno século 21 soa extemporánea, a verdade é que, si atendemos aos libros sobre manifestos que escribiron Conrad Ulrich, Charles Jencks e Karl Kropf, estes non deixaron de producirse ao longo de todo o século pasado, coa única interrupción que supuxeron as dúas guerras mundiais, especialmente a segunda. É máis, conforme nos iamos achegando ao século actual, o seu número íase multiplicando.

Tampouco as sucesivas crise económica parecen afectar ao seu libre desenvolvemento. Con todo, si atendemos ao seu temática e estilo si podemos ver que existe unha gran evolución.

A principios do século XX había menos manifestos, pero eran moito máis radicais. O formato tomouse da política cuxos grandes manifestos, por exemplo, o famoso manifesto do partido comunista, ían conseguir unha verdadeira revolución trala cal, efectivamente, cambiaríase o sistema político e social da URSS. É a época das vanguardias, movementos que tamén pretenden romper con todo o anterior e que ven no manifesto un excelente aliado. En arquitectura, ademais dos manifestos das vanguardias [De Stijl, Futurista, Positivista ou Suprematista] sucédense os manifestos e programas arquitectónicos destinados a atopar a “linguaxe arquitectónico”, a arquitectura que sexa capaz de reflectir os cambios económicos, políticos e sociais deste século.

Ao redor dos anos 20 dese século esa nova arquitectura parece haberse atopado no movemento moderno e os manifestos e teorías arquitectónicas se homogeneizan e, por uns anos, o estilo internacional parece ser o único tema que lles ocupa. Pero, trala reconstrución de Europa, que tivo lugar ao terminar a segunda guerra mundial e na que se puxeron en práctica as principais ideas desta movemento, os manifestos céntrase entón na crítica das cidades que se construíron.

Esta crítica vaise a expresar segundo ideas moi distintas, aínda que se poderían distinguir catro grandes grupos temáticos: a crítica postmoderna, moi influída pola filosofía e que empeza a tratar de novo as xa esquecidas cuestións de estilo, os tradicionalistas, que propoñen unha volta á cidade tradicional, os revisores do movemento moderno, que buscan mellorar este e que derivaron en dúas tendencias fundamentais: os que buscan unha cidade máis humana [aí entrarían temas de regionalismos, accesibilidad, xénero ou infancia] e os que buscan unha cidade máis poética e influirán ás teorías fenomenológicas e, para rematar, dentro das tendencias principais poderiamos destacar todas aquelas, que, a raíz da crise do petróleo de 1973, comezan a tratar cuestións de sostenibilidad, arquitectura veráncula e ecología e que derivarán no denominado paradigma do termodinámico.

Con todo, teorías separadamente, o que resulta máis rechamante dos manifestos da última metade do pasado século é que xa non son eses radicais posicionamientos persoais [ou dun grupo] que chamaban a unha revolución contra a realidade existente. Máis ben son pequenas pezas dun puzzle, de algo así como un manifesto collage que, máis que romper co anterior, pensa cambialo un pouco, reflectindo un certo conformismo coa situación existente.

Beatriz Villanueva Cajide. Arquitecta e Master en Proxectos Arquitectónicos Avanzados (ETSAM). Co-fundadora de bRijUNi arquitectos e comisaria de las jornadas “O bordo da crítica” organizadas pola Universidad Europea de Madrid en abril-maio 2013.

bRijUNi arquitectos

Beatriz Villanueva es Arquitecta, Master en Gestión de Espacios Virtuales, Master en Proyectos Arquitectónicos Avanzados y PhD (ABD) con su tesis “Arquitectura y Compromiso. Actualización y revisión crítica de los manifiestos de arquitectura”, dentro del grupo ARKRIT de teoría y crítica (ETSAM).

Francisco J. Casas es Arquitecto, Master en Análisis, Teoría e Historia de la Arquitectura y PhD (ABD) con su tesis “Fundamentos Historiográficos, Teóricos y Críticos de los años 50” dentro del Departamento de Composición Arquitectónica (ETSAM).

follow me

Arquivado en: bRijUNi architects, faro

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,