Destrucción de Barcelona | Wayward Wandering

5 (100%) 1 vote

Biblioteca Nacional Vijećnica de Sarajevo | 1995
Biblioteca Nacional Vijećnica de Saraxevo, 1995 | Fonte: bosniangenocide

A destrución dun edificio histórico, dun lugar en que se transmitiu o saber dun ars, dunha τέχνη, en que un artesán viviu e operou ignaro da existencia da historia, a industria, o scientific management, afastado dunha leis económicas que a prostitución da linguaxe insiste en chamar democráticas, un lugar en que o tempo se ha depositado escurecendo os días, é comparable á destrución dun libro.

Como di Fernando Baéz na súa excepcional Historia universal de la destrucción de libros, a destrución dos libros –que ha periodicamente ocorrido e segue ocorrendo, incluíndo entre os ordenantes da destrución a persoas da cultura como René Descartes, David Hume, Martin Heidegger, Vladimir Nabokov (quen queimou o Quixote ante máis de seiscentos alumnos) –representa a aniquilación da memoria, do patrimonio de ideas, a destrución do que se considera unha ameaza a un valor superior, perpetrada a través dun medio considerado sagrado.

O principal medio usado para a destrución era o lume, sacro porque fonte de vida e morte, co que o home xoga a ser deus, como aquel 14 de abril de 2003 en que se queimaron un millón de libros no incendio da Biblioteca Nacional de Bagdad, tras a toma da cidade polas tropas estadounidenses. Os días seguintes arderon o Arquivo Nacional, a Biblioteca da Universidade de Bagdad e decenas de bibliotecas universitarias do país. As obras arqueolóxicas foron saqueadas e transportadas a Londres, Roma, Berlín e Nova York, para satisfacer aos coleccionistas privados, como sempre ocorreu ao longo da historia. Feitos similares ocorreron en 1995 en Saraievo, cando os Serbios queimaron a Biblioteca Nacional presente na cidade destruíndo dous millóns de libros. Os medios de destrución –como o lume, a auga, os terremotos, as tormentas– eran simbolizados coa espada, considerada un atributo divino.

No caso contemporáneo da destrución do patrimonio cultural representado polos edificios e os comercios históricos de Barcelona, o medio de destrución é abstracto –tan abstracto como pode selo a linguaxe xurídica– concretamente a lei de arrendamentos urbanos (LAU) que, promulgada en 1994, abriu o camiño ao elemento que rexe a economía contemporánea: a especulación, na súa acepción que nada ten que ver coa reflexión filosófica. O mercado financeiro permea a metrópole, envólvea, destrúea. Como nun cadro de Grosz, os investidores asaltan a cidade coa voracidade que só o diñeiro e as ganas de conquista e destrución poden producir, fielmente asistidos por bufetes de avogados de renome. Multinacionais –sen rostro, sen alma, abstractas e con privilexios fiscais– representan a indiferenza dos obxectos transformados en mercadorías, e son a transposición á nosa época dos cínicos homes de negocios do Berlín dos anos vinte dos cadros de Grosz.

Un medio considerado sagrado, a lei económica –economía que non ten ningunha relación coa xusta distribución dos recursos naturais e culturais –anula a memoria, o patrimonio de ideas –patrimonio cuxa etimoloxía é o ‘facer saber’, ‘facer lembrar’– destruíndo o que se considera unha ameaza a un valor superior, a especulación dos investidores.

A memoria, o patrimonio de ideas que se quere destruír é o saber facer –o ars— do artesán, autónomo e independente da industria e os poderes, que decide e dispón de si mesmo, subtraéndose á submisión que require o sistema de produción industrial. Libreiros, xastres, luthiers, pasteleiro, panadeiros, tintoreros, fabricantes de xoguetes creativos, carpinteiros, cereros, herbolarios, cuxo saber ameaza, cuxa presenza deixa aberta unha posibilidade outra á produción taylorista, ao scientific management que precisa, para sobrevivir, un equipo de burócratas ao servizo de ideas totalitarias coa función de destruír o pasado para invalidar calquera crítica, como George Orwell profetizou fai oitenta anos no seu 1984.

Unha destrución sen lume, silente, como un ahogamiento cuxo deus ex machina é un deus invisible que fai uso dun instrumento de destrución sacro, a lei, como unha espada moderna. O patrimonio, a acumulación de coñecementos, eventos e saberes materializados nas adegas, tendas, talleres e comercios históricos da cidade é a ameaza que ten que desaparecer, o libro que hai que queimar, o patrimonio vivo dunha cultura enteira. Un deus invisible que entra en todos os lugares e anúlaos, levándoos á esterilidad e anestesia da cadea de montaxe. Un deus invisible que representa o único elemento que permea nosa polis, a única linguaxe que se aprende desde os primeiros momentos da escola obrigatoria. Linguaxe que nada ten que ver coa comunicación nin coa educación –o ex-dūcere liberatorio, liberador, libertario–. Sorprenderse pola destrución dos comercios e talleres antigos de Barcelona é hipocrisía pura, ata que non se desmonte peza por peza o ámbito educativo e vólvase (vaia) cara a unha verdadeira capacidade de cuestionarse, antes de cuestionar. Os lugares, a súa creación, a súa destrución, son a proxección de ideas e formae mentis que só un longo e complexo (sen ser complicado) proceso de revolución persoal pode cambiar, liberar, ex-dūcere.

O mesmo operar é evidente na maneira de intervir no ámbito arquitectónico e urbano. Edificios históricos, cargados de memoria, eventos, mans que tocan e voces que gritan e gozan, son restaurados mediante o seu baleirado, a destrución das súas vísceras para deixar a pel, máscara grotesca do que foron e imaxe fotográfica perfecta para a venda dun simulacro de memoria por parte das empresas construtoras, en conivencia cos arquitectos, os políticos e os bufetes de avogados de renome como, unha vez máis, nun cadro de Grosz.

Os edificios e os comercios históricos de Barcelona que se destrúen mediante a lei son libros que arden, unha ameaza que representa outra posibilidade, outra maneira de vivir, outra maneira de pensar.

Antigua pastelería Colmena, Barcelona
Antiga pastelería Colmena, Barcelona | Fonte: pastisserialacolmena.com

Wayward Wandering
Autor do blogue Perspectivas Anómalas
Barcelona, Febreiro 2016

Wayward Wandering

Viaje en el espacio físico de la ciudad, las ideas que lo crean, la materialidad que lo compone, las excepciones y desviaciones que proponen posibilidades nuevas.

Wayward Wandering es teórico de la arquitectura. Colabora con varios medios en el ámbito del pensamiento crítico y es consultor de la Universidad de Edimburgo en el área de las artes y la arquitectura.

follow me

Arquivado en: artigos, Wayward Wandering

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,