¿Cómo salvar la ciudad? | Gema Santamaría

“As cidades son o maior destrutor do ecosistema e a maior ameaza para a supervivencia do home sobre o planeta” (Richard Rogers, Cidades para un pequeno planeta.)1

Botando unha ollada atrás recordo con nostalxia cando a cidade estaba viva, cando transmitía emocións, era unha prolongación da vivenda, un lugar de encontro. Pero cos novos patróns de crecemento urbano todo está a cambiar, as rúas baléiranse de contido e convértense en terras de ninguén, nas que se tende ao illamento e pérdese a cohesión social. Estamos a crear cidades inhabitables e insustentables, que se volven perigosas, que esqueceron a súa función como espazo social.

Definitivamente, a cidade esqueceuse dos seus cidadáns. É incomprensible e indignante ver como o futuro das cidades recae en mans inexpertas sen formación, sen principios cívicos nin morais, que na maioría dos casos móvense por intereses económicos. É necesario parar de forma inminente esta arquitectura do espectáculo, este urbanismo sen cidadáns.

Como arquitecta e como docente propoño con humildade a miña solución particular a este tremendo caos: EDUCACIÓN. Non é unha proposta aleatoria nin caprichosa, é unha proposta firme e convencida. Está baseada nos resultados do traballo dun traballo de investigación propio, “Urbanismo Sustentable en Educación Plástica e Visual”, levado a cabo cos alumnos de 1º e 2º de Educación Secundaria Obrigatoria do IES Rei en Jaume de Alzira, Valencia.

Eixample blau | Manel & Marc

Os nenos son o futuro, e por iso é absolutamente necesario formalos como cidadáns críticos, con conciencia cívica, educarlles no urbanismo sustentable e na boa práctica para o desenvolvemento da cidade, que sexan conscientes e responsables coa súa contorna, que crezan co respecto pola cidade. Só deste xeito teremos cidades sustentables e comprometidas co mundo, que ademais consintan aos seus cidadáns.

Claro que é importante formar aos nosos alumnos en historia, matemáticas ou idiomas pero desgraciadamente estamos a esquecer preparalos para o papel máis importante da súa vida: o de cidadáns do mundo. Se educamos ás futuras xeracións conseguiremos que os nenos sexan cidadáns conscientes, que amen e protexan a súa cidade. Deben desenvolver unha relación especial con ela e asumir o seu compromiso, os seus dereitos e deberes.

“O neno ten dereito a recibir unha educación que desenvolva as súas capacidades e que o instrúa na paz, a amizade, a igualdade e o respecto polo medio ambiente” (Art. 29 da Convención sobre os Dereitos de Neno, aprobada polas Nacións Unidas o 20 de Novembro de 1989 en New York.)

Varias experiencias a nivel mundial avalan o interese e a importancia de introducir ao neno no mundo da arquitectura e o urbanismo, destacarei algúns deles: como o proxecto “A cidade dos nenos” (Fano, Italia), “Children and Architecture”(Australia), “Architecture by Children, ABC” (Ohio, USA), “Kid Architecture camp”, (Illinois, USA), ARKKI, School of Architecture for Children and Youth. (Helsinqui, Filand), “Architecture in the Schools: Hands on Learning Program”. Washington Architectural Foundation. (USA),…o erro é enfocar estes contidos só a programas voluntarios ou campamentos de verán. É necesario que poidan chegar a todos os nenos e novos, por iso deben impartirse nos centros escolares, deben formar parte da súa educación obrigatoria.

No currículo de educación actual, e de forma inicial para introducir a proposta, a materia que debe acoller estes contidos é Educación Plástica e Visual. Nela preséntanse unha gran variedade de métodos de traballo para o alumno (maquetas, planos, esbozos,…) e supón unha mellora nas súas capacidades de deseño e composición ,así como de organización espacial. As imaxes e os traballos prácticos son o material didáctico máis adecuado para levar a cabo a aprendizaxe, xa que en moitas ocasións os alumnos non son capaces de expresarse (e da mesma forma, non son capaces de comprender) dunha maneira tan rica como o fan con imaxes.

A investigación realizada cos nenos baséase na comprobación desta hipótese inicial: destacar a importancia de educar aos nosos alumnos en Urbanismo e Desenvolvemento Sustentable como medida correctora dos seus coñecementos innatos, e a súa efectividade como posible solución á irresponsable xestión e ao lamentable estado das cidades actuais.

Para iso, dentro da investigación, exponse unha actividade moi sinxela aos nenos: “Deseña a túa cidade ideal”, que desenvolverei a continuación moi brevemente.

Partimos dunha exposición común para dous grupos,1º e 2º de ESO, na que se lles explica que é unha cidade e como funciona, atendendo a distintos parámetros como tamaño, servizos, equipamentos, tipos de transporte ou elementos urbanos. Para os alumnos do grupo de 1º de ESO engádese un anexo, punto crave no estudo, no cal explicamos de forma adecuada ao seu nivel que é unha cidade sustentable, que parámetros debe cumprir e que elementos debe conter. A continuación propomos a ambos os grupos o deseño individual da súa cidade ideal.

No estudo comparativo das cidades obtidas en ambos os grupos, apréciase como os alumnos formados en urbanismo sustentable crean cidades cuxa premisa principal é o respecto ao medio ambiente. Asimilan os conceptos aprendidos e ponos en práctica, proxectan cidades cun patrón de deseño ecolóxico e sustentable. Respectuosas e comprometidas co cidadán.

Con todo, os alumnos que non foron instruídos niso crean cidades similares ás actuais, ateigadas de vehículos e de centros comerciais, cidades que non respectan as premisas básicas para asegurar a calidade de vida dos seus cidadáns. Non coñecen outro patrón de cidade, aínda que son conscientes da existencia dalgúns puntos importantes, como a reciclaxe ou as enerxías alternativas, non son capaces de aplicalo á cidade. Queren introducilo nas súas intervencións pero pérdense na actuación. Os alumnos non dispoñen das ferramentas necesarias para abarcar esta nova escala, non saben como facelo porque ninguén lles ensinou. No entanto, unha vez aprendérono asimilarano e lembrarán, serán puntos sempre presentes no seu concepto de cidade ideal. Simple e eficaz.

2.“Se os nenos participan en proxectos da cidade sentirán, agora como nenos e mañá como adultos, como “súa”, cidade que hai que coidar e defender” (Francesco Tonucci, A cidade dos nenos)

Os resultados obtidos confirman a importancia de formar aos nosos alumnos nesta materia como os formamos en calquera outra, de modo que nos axude co labor de xerar cidadáns conscientes e responsables que adopten unha actitude de respecto e compromiso ante a cidade. Deste xeito estamos a formar futuros adultos que basearán as súas actuacións e decisións nestas premisas. Nun futuro poderán propor ou levar a cabo intervencións xustificadas e fundamentadas, moi afastadas da especulación e dos intereses económicos. Con iso obteremos cidades vivas, pensadas para mellorar a calidade de vida daqueles que as habitan. ¿Non merece este propósito un espazo no actual currículo educativo?

Gema Santamaría García

Agradecemento os ilustradores Manel & Marc por cederme a súa foto eixample blau, imaxe principal da portada.

notas:

1. ROGERS, R. (1997) Ciudades para un pequeño planeta, 1º ed, 5º tirada, Barcelona, Ed. Gustavo Gili.

2. TONUCCI, F. (1997), La ciudad de los niños, 5ª ed., Madrid, Fundación Germán Sánchez Ruipérez. A imaxe corresponde cun panfleto informativo sobre ARKKI, School of Architecture for Children and Youth (Filand)

veredes
veredes Administrator

Búsqueda para satisfacer el conocimiento de la actividad arquitectónica y tangentes que se generan. La idea es crear un espacio para divulgar los diversos proyectos en busca de nueva inspiración y de intercambio.

follow me

Arquivado en: faro, Gema Santamaría

Tags: , , , , , , ,