{"id":36232,"date":"2015-09-25T07:37:01","date_gmt":"2015-09-25T05:37:01","guid":{"rendered":"http:\/\/veredes.es\/blog\/?p=36232"},"modified":"2025-11-22T16:38:46","modified_gmt":"2025-11-22T15:38:46","slug":"arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/","title":{"rendered":"[:es]Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz[:gl]Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz[:en]Architecture-Art (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz[:]"},"content":{"rendered":"<p>[:es]https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-ii-oscar-tenreiro-degwitz\/<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Toda obra de arte, no importa su mayor o menor valor relativo, aspira a mantenerse intacta a trav\u00e9s del tiempo en espera de ser vista, le\u00edda, ejecutada, representada. Y precisamente por eso, para conservarlas y protegerlas del paso de los a\u00f1os es por lo que existen los Museos y las Bibliotecas.<\/p>\n<figure id=\"attachment_55931\" aria-describedby=\"caption-attachment-55931\" style=\"width: 750px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"http:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada01.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-55931\" title=\"Dos secciones de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, una modificada, otra rescatada\" src=\"http:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada01.jpg\" alt=\"Dos secciones de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, una modificada, otra rescatada\" width=\"750\" height=\"504\" srcset=\"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada01.jpg 625w, https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada01-300x202.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 750px) 100vw, 750px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-55931\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"color: #808080;\">Dos secciones de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, una modificada, otra rescatada | Fuente:<a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Cit%C3%A9_Frug%C3%A8s_de_Pessac\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"> wikipedia.org<\/a><\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pero con la arquitectura la situaci\u00f3n es diferente. Se supone en ella la capacidad de resistir al tiempo, cuando en realidad el uso, el desgaste, la afectan de un modo muy importante, y a pesar de que se supone en ella una vida larga, no siempre tiene la capacidad de resistir con dignidad el paso del tiempo<sup>1<\/sup>. Con frecuencia el modo como se construye puede terminar facilitando su deterioro y con \u00e9l la imposibilidad para cumplir con los fines para los cuales fue creada. Y no existen instituciones dedicadas a conservar la arquitectura porque lo que se supone es que la sociedad, consciente del valor patrimonial de lo construido, har\u00e1 lo necesario para que permanezca con la frescura de sus primeros tiempos. O para que se adapte con ventaja a nuevos usos, asunto con frecuencia imposible porque el costo de la conservaci\u00f3n supera muchas veces la inversi\u00f3n para construirla. Abundan en el mundo important\u00edsimas arquitecturas abandonadas a su destino, expuestas al desgaste y a la acci\u00f3n de los elementos. As\u00ed que puede decirse, aunque parezca parad\u00f3jico, que la arquitectura est\u00e1 m\u00e1s expuesta al envejecimiento y al abandono que cualquier obra de arte.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Si se trata de la arquitectura de las instituciones (religiosas, militares, culturales, educativas, pol\u00edticas, rituales) puede haber m\u00e1s oportunidades para su conservaci\u00f3n, sobre todo en sociedades culturalmente maduras, pero en el \u00e1mbito dom\u00e9stico la situaci\u00f3n es mucho m\u00e1s problem\u00e1tica. Porque una casa, por ejemplo, es vivida por due\u00f1os distintos y cada uno de ellos se siente plenamente autorizado para modificarla como le convenga. Pueden contarse por miles o decenas de miles en el mundo, las casas que pese a su valor como experiencia arquitect\u00f3nica, han sido modificadas hasta <em>hacerlas irreconocibles<\/em>, como coment\u00e9 la semana pasada a prop\u00f3sito de Craig Ellwood.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Topamos entonces aqu\u00ed con la paradoja de que la permanencia en el tiempo que se supone propia de la arquitectura, no est\u00e1 acompa\u00f1ada de una resistencia frente al abuso y la modificaci\u00f3n.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Todos los arquitectos hemos pasado por la experiencia de ver una obra nuestra, aunque sea relativamente reciente, castigada hasta l\u00edmites absurdos por el mal uso, la mala gesti\u00f3n o el puro y simple irrespeto. Y no siempre se trata de encontrar culpables sino de entender mejor esta dimensi\u00f3n de nuestro <em>arte<\/em>: que sufre los vaivenes de una vida que puede ser dif\u00edcil a ra\u00edz de la cual se hace vieja m\u00e1s all\u00e1 de lo previsible.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Comienza adem\u00e1s, junto al descenso del inter\u00e9s por el edificio un proceso acelerado de obsolescencia, si no en t\u00e9rminos de uso s\u00ed en los de su trascendencia, o, como hemos dicho muchas veces, su vocaci\u00f3n patrimonial, su capacidad para ser visto como objeto que nos pertenece a todos. Se transforma en una pieza m\u00e1s del <em>continuum<\/em> urbano.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Esa <em>desaparici\u00f3n<\/em> en la <em>urbs<\/em> es caracter\u00edstico de la arquitectura. Afecta a lo exitoso y admirado, m\u00e1s a\u00fan si es moda pasajera, como ocurri\u00f3 con el posmodernismo<sup>3<\/sup> y hoy con la arquitectura del espect\u00e1culo; tambi\u00e9n a lo m\u00e1s convencional, que sufre la tendencia natural del edificio a subsumirse en la ciudad. Y si se dijese que esa absorci\u00f3n en la ciudad es precisamente lo que se busca, como ocurre con el arquitecto que trabaja en contextos hist\u00f3ricos delicados o cuando por razones ideol\u00f3gicas se evade toda autoria y se busca el anonimato, ambas intenciones son sin embargo ansias de una individualidad que terminar\u00e1 siendo olvidada. O sea que ninguna intenci\u00f3n del arquitecto supera el peso del tiempo. En resumen, toda arquitectura pierde individualidad, duerme en la ciudad, la <em>digiere<\/em> la vida.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Como consecuencia de todo lo dicho queda claro que los arquitectos en cierto modo luchamos contra el olvido. Reconociendo, como estamos obligados a reconocerlo, que lo que hacemos en alg\u00fan momento se nos escapar\u00e1 de las manos y ser\u00e1 objeto de un destino incierto, estamos obligados a comportarnos como si se nos fuera el alma en cada experiencia. Y digo esto sabiendo que en muchos casos esa exigencia resulta imposible cuando compite con la necesidad de subsistir que impone sus reglas y vence la expectativas m\u00e1s altas. Pero si persistimos aprenderemos en clave m\u00e1s sabia que nos hemos formado en una disciplina dif\u00edcil en la que no faltan aspectos plenamente ingratos. En una sociedad como la venezolana, por ejemplo, si por una parte estaremos conscientes de que nuestras intenciones se enfrentan a obst\u00e1culos casi insuperables, nos corresponde entender nuestro trabajo como una prueba de tenacidad.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Se trata de hacernos conscientes de que la progresiva toma de posesi\u00f3n de la arquitectura por la normalidad urbana, una forma de olvido (o de trascendencia en lo m\u00e1s amplio), s\u00f3lo puede ser superada por lo excepcional, lo simb\u00f3lico, lo monumental (aunque lo sea s\u00f3lo por su tama\u00f1o y no por su valor art\u00edstico, otra paradoja), lo venerado popularmente. Lo dem\u00e1s queda oculto, oscuro, hasta que, el desarrollo econ\u00f3mico, social y cultural de una sociedad, decide reconocerle un valor gracias a la aparici\u00f3n de puntos de vista que quieren ser m\u00e1s inclusivos, m\u00e1s completos, conscientes de lo que a primera vista no hab\u00eda sido tomado en cuenta. Eso ocurre en el caso de sociedades culturalmente maduras, econ\u00f3micamente dotadas para volver una mirada respetuosa hacia la arquitectura<sup>4<\/sup>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_55932\" aria-describedby=\"caption-attachment-55932\" style=\"width: 750px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-55932\" title=\"Dos secciones de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, una modificada, otra rescatada\" src=\"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg\" alt=\"Dos secciones de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, una modificada, otra rescatada\" width=\"750\" height=\"508\" srcset=\"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg 625w, https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02-300x203.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 750px) 100vw, 750px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-55932\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"color: #808080;\">Dos secciones de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, una modificada, otra rescatada | Fuente:<a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Cit%C3%A9_Frug%C3%A8s_de_Pessac\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"> wikipedia.org<\/a><\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hay que entenderlo, vivimos en la persecuci\u00f3n de un arte que se hace esquivo. Es, como dec\u00eda Le Corbusier, <em>una botella con un mensaje, lanzado al mar<\/em>.<\/p>\n<p>\u00d3scar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.<br \/>\nVenezuela, octubre 2013,<br \/>\n<span style=\"color: #808080;\"><em>Entre lo Cierto y lo Verdadero<\/em><\/span><\/p>\n<p>Notas:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><sup>1<\/sup>. No es s\u00f3lo venezolana sino universal, aunque aqu\u00ed sea particularmente fuerte, la tendencia que la gente tiene de modificar la arquitectura de sus casas, hacerle agregados, apropiarse de los espacios que el edificio original dejaba intactos. Es l\u00f3gico suponer que la raz\u00f3n de ese af\u00e1n modificatorio, que se da en todos los niveles econ\u00f3micos, es la de afirmar un modo de vivir que exige de un conjunto de caracter\u00edsticas que en cierta manera forman parte de la personalidad del propietario. Son cosas de muy distinto tipo, desde detalles hasta caracter\u00edsticas m\u00e1s generales en las que la persona desea dejar su huella. Mostrar lo que se es, fijar un territorio.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Esa tendencia a modificar y dejar huella se hace m\u00e1s fuerte a medida que hay m\u00e1s dinero para hacerlo, llegando en ese caso a hacerse peligrosa por agresiva. En los sectores m\u00e1s pudientes, en efecto, es casi inconcebible dejar una casa recientemente adquirida tal como ella era originalmente y s\u00f3lo ocurre as\u00ed cuando se trata de una edificaci\u00f3n patrimonial, en cuyo caso los nuevos propietarios est\u00e1n asumiendo un compromiso. As\u00ed sucede de modo relativamente frecuente en los Estados Unidos cuando se trata de obras de arquitectos muy reconocidos, pero en nuestros pa\u00edses tendr\u00eda que tratarse de una edificaci\u00f3n \u201cprotegida\u201d lo cual es raro que ocurra en el sector privado. En un medio como el venezolano lo com\u00fan es un nuevoriquismo m\u00e1s o menos desafiante que busca mostrarse a toda costa modificando a voluntad la arquitectura.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><sup>2<\/sup>. Si vamos hacia m\u00e1s lejos, cabe referirse por su car\u00e1cter emblem\u00e1tico, a la forma como se transformaron las casas de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s, de Le Corbusier, cerca de Burdeos, hecha notar en publicaciones de hace a\u00f1os, y que impresiona hoy de todos modos cuando uno, como es mi caso, la aprecia en fotos recientes. Me las envi\u00f3 Jos\u00e9 Manuel Da Silva, colega venezolano residente en esa ciudad, incluyendo unas de ciertas secciones del conjunto que fueron rescatadas en su est\u00e9tica original por parte de propietarios m\u00e1s conscientes, de un nivel cultural m\u00e1s alto.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Como en la nota de hoy reflexiono sobre la transformaci\u00f3n de la arquitectura, ese ejemplo se pone muy a la mano porque muestra la fuerza que tiene la tendencia de la vida urbana de, en cierto modo, \u201ctragarse\u201d a la arquitectura, aunque se trate de la mejor y la m\u00e1s ejemplar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Por una parte uno puede pensar que si eso le sucede a una obra de Le Corbusier en un pa\u00eds tan culturalmente avanzado como para ser capaz de darle a la arquitectura todo el valor que tiene, es muy poco lo que podr\u00eda esperarse en un contexto como el nuestro.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pero tambi\u00e9n hay lugar, y fue eso lo que hicieron los ide\u00f3logos del posmodernismo, para decir que la transformaci\u00f3n de las viviendas de la cit\u00e9 Frug\u00e9s era una prueba irrefutable del esfuerzo \u201cmoderno\u201d por hacer vivir a la gente dentro de arquitecturas que no respetaban las aspiraciones \u201cnaturales\u201d de la gente. Y eso lo dijeron cuando hab\u00eda tambi\u00e9n espacio, como lo sigue habiendo hoy, para pensar que lo que ocurri\u00f3 all\u00ed no fue sino un ejemplo de la dificultad general por apreciar la dimensi\u00f3n m\u00e1s trascendente de la arquitectura, la art\u00edstica desde luego, que exige aproximarse a ella, utilizarla, respetando o valorizando (a\u00fan en la modificaci\u00f3n) las premisas que le dieron forma. Una de ellas en este caso fue la del techo plano, cuya estanqueidad y aislamiento t\u00e9rmico, con los recursos disponibles entonces y a\u00fan despu\u00e9s, incluyendo el per\u00edodo de la guerra, era un aspecto t\u00e9cnico problem\u00e1tico. Los techos planos de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s, en resumen, habiendo surgido de una afirmaci\u00f3n est\u00e9tica tambi\u00e9n supon\u00edan una apuesta tecnol\u00f3gica. Se trataba de un reto que en Francia tropez\u00f3 durante d\u00e9cadas y hasta bien entrada la posguerra con la inadecuaci\u00f3n de la industria de construcci\u00f3n francesa. A eso se debi\u00f3 sobre todo, m\u00e1s que a un tema de preferencias est\u00e9ticas, el que la gente techara las terrazas planas con pintorescos techos de tejas que a\u00fan sobreviven, incluso renovados.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><sup>3<\/sup>. En todo caso, si es posible acusar a la cr\u00edtica posmodernista de haberse dejado llevar por un esp\u00edritu \u201clight\u201d cediendo a la presi\u00f3n de la moda y as\u00ed acusar al punto de vista moderno de todos los males, tambi\u00e9n podemos agradecerle que el techo inclinado y en particular el techo a dos aguas haya pasado de ser considerado anatema, desde la perspectiva del Movimiento Moderno (excluyendo los techos de una pendiente de Alvar Aalto), a ser visto con benevolencia. La insistencia de arquitectos como Aldo Rossi, por ejemplo, de hacer del techo de dos aguas una especie de icono simb\u00f3lico que fue diseminado por el mundo con extraordinario \u00e9xito, tuvo mucho que ver con su revalorizaci\u00f3n, pese a que, por ejemplo en nuestro medio tropical, marcado por la tradici\u00f3n del alero y la protecci\u00f3n del corredor sombreado, el techo inclinado cubierto de \u201ctejas romanas\u201d o \u201ctejas espa\u00f1olas\u201d nunca fue mal visto, como lo atestiguan en el caso venezolano, las arquitecturas de Diego Carbonell y Tom\u00e1s Sanabria, Gustavo Leg\u00f3rburu, Fruto Vivas, Klaus Heufer, Oscar Carpio y muchos otros, quienes bien conscientes de la herencia moderna del techo plano, no lo manejaron sin embargo con car\u00e1cter de canon est\u00e9tico ni hicieron ideolog\u00eda con ello, sino lo tomaron como una opci\u00f3n. En Am\u00e9rica en general fue as\u00ed, y en Am\u00e9rica del Norte en particular Frank Lloyd Wright, que hablaba en tono despreciativo de \u201cMrs. Flatroof\u201d fue siempre un encarnizado y efectivo defensor del techo inclinado.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><sup>4<\/sup>. Puedo ser acusado de culpable de modificar la arquitectura que nos pertenece, porque mi casa, proyectada por m\u00ed y construida en 1965-66 ha sufrido importantes cambios, hasta el punto de que he hablado de ella diciendo que ha sufrido una metamorfosis. \u00bfPor qu\u00e9 entonces le niego derecho de modificaci\u00f3n a otros si yo mismo lo he ejercido de modo radical? Y la respuesta est\u00e1 en que para m\u00ed el proceso de cambio ha sido algo parecido a una constante revisi\u00f3n por superposici\u00f3n y adici\u00f3n, de lo que la casa fue en los tiempos iniciales, manteniendo las claves de su potencial trascendencia. Esa ha sido la base de una actuaci\u00f3n que creo libre de pecado. Las modificaciones fueron hechas en un esp\u00edritu an\u00e1logo al de la propuesta original.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Podr\u00eda decirse que eso est\u00e1 garantizado si se trata del mismo arquitecto, pero tambi\u00e9n sucede y ha sido as\u00ed en muchos casos cuando se trata de otro arquitecto atento a la conservaci\u00f3n y la potenciaci\u00f3n de las virtudes originales.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Parece un juego de azar el que determina el destino de la arquitectura. Si conservar\u00e1 su singularidad como experiencia art\u00edstica o se ver\u00e1 absorbida, an\u00f3nima, en la cotidianidad urbana. Nos corresponde ser consecuentes con esa indeterminaci\u00f3n para evitar que nos afecten prop\u00f3sitos inflados, expectativas falsas, \u00eddolos sin fundamento. No es el brillo aparente del \u00e9xito lo que da la pauta (no todo lo exitoso es lo que merece trascender), sino una mejor comprensi\u00f3n de lo que somos. Tarea que descubre la precariedad, la com\u00fan insuficiencia de nuestra intenciones. Y lo m\u00e1s importante: desnuda los mitos sobre los cuales se funda con frecuencia nuestra formaci\u00f3n y nuestra experie<em>ncia.<\/em><\/p>\n<p>[:gl]<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Toda obra de arte, non importa o seu maior ou menor valor relativo, aspira a manterse intacta a trav\u00e9s do tempo en espera de ser vista, lida, executada, representada. E precisamente por iso, para conservalas e protexelas do paso dos anos \u00e9 polo que existen os Museos e as Bibliotecas.<\/p>\n<figure id=\"attachment_55931\" aria-describedby=\"caption-attachment-55931\" style=\"width: 625px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"http:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada01.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-55931\" src=\"http:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada01.jpg\" alt=\"Dos secciones de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, una modificada, otra rescatada\" width=\"625\" height=\"420\" srcset=\"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada01.jpg 625w, https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada01-300x202.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 625px) 100vw, 625px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-55931\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"color: #808080;\">D\u00faas secci\u00f3ns da Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, unha modificada, outra rescatada<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pero coa arquitectura a situaci\u00f3n \u00e9 diferente. Suponse nela a capacidade de resistir ao tempo, cando en realidade o uso, o desgaste, af\u00e9ctana dun modo moi importante, e a pesar de que se sup\u00f3n nela unha vida longa, non sempre ten a capacidade de resistir con dignidade o paso do tempo<sup>1<\/sup>. Con frecuencia o modo como se constr\u00fae pode rematar facilitando a s\u00faa deterioraci\u00f3n e con el a imposibilidade para cumprir cos fins para os cales foi creada. E non existen instituci\u00f3ns dedicadas a conservar a arquitectura porque o que se sup\u00f3n \u00e9 que a sociedade, consciente do valor patrimonial do constru\u00eddo, far\u00e1 o necesario para que permaneza coa frescura dos seus primeiros tempos. O para que se adapte con vantaxe a novos usos, asunto con frecuencia imposible porque o custo da conservaci\u00f3n supera moitas veces o investimento para constru\u00edla. Abundan no mundo importantes arquitecturas abandonadas ao seu destino, expostas ao desgaste e \u00e1 acci\u00f3n dos elementos. As\u00ed que pode dicirse, a\u00ednda que pareza paradoxal, que a arquitectura est\u00e1 m\u00e1is exposta ao envellecemento e ao abandono que calquera obra de arte.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Se se trata da arquitectura das instituci\u00f3ns (relixiosas, militares, culturais, educativas, pol\u00edticas, rituais) pode haber m\u00e1is oportunidades para a s\u00faa conservaci\u00f3n, sobre todo en sociedades culturalmente maduras, pero no \u00e1mbito dom\u00e9stico a situaci\u00f3n \u00e9 moito m\u00e1is problem\u00e1tica. Porque unha casa, por exemplo, \u00e9 vivida por donos distintos e cada un deles s\u00e9ntese plenamente autorizado para modificala como lle conve\u00f1a. Poden contarse por miles ou decenas de miles no mundo, as casas que malia o seu valor como experiencia arquitect\u00f3nica, foron modificadas ata <em>facelas irreco\u00f1ecibles<\/em>, como comentei a semana pasada a prop\u00f3sito de Craig Ellwood.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Topamos ent\u00f3n aqu\u00ed coa paradoja de que a permanencia no tempo que se sup\u00f3n propia da arquitectura, non est\u00e1 acompa\u00f1ada dunha resistencia fronte ao abuso e a modificaci\u00f3n.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Todos os arquitectos pasamos pola experiencia de ver unha obra nosa, a\u00ednda que sexa relativamente recente, castigada ata l\u00edmites absurdos polo mal uso, a mala xesti\u00f3n ou o puro e simple irrespeto. E non sempre se trata de atopar culpables sen\u00f3n de entender mellor esta dimensi\u00f3n da nosa <em>arte<\/em>: que sofre os vaiv\u00e9ns dunha vida que pode ser dif\u00edcil a ra\u00edz da cal faise vella m\u00e1is al\u00f3 do previsible.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Comeza ademais, xunto ao descenso do interese polo edificio un proceso acelerado de obsolescencia, si non en t\u00e9rminos de uso si nos da s\u00faa transcendencia, ou, como dixemos moitas veces, a s\u00faa vocaci\u00f3n patrimonial, a s\u00faa capacidade para ser visto como obxecto que nos pertence a todos. Transf\u00f3rmase nunha peza m\u00e1is do <em>continuum<\/em> urbano.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Esa <em>desaparici\u00f3n na urbs<\/em> \u00e9 caracter\u00edstico da arquitectura. Afecta ao exitoso e admirado, m\u00e1is a\u00ednda si \u00e9 moda pasaxeira, como ocorreu co posmodernismo<sup>3<\/sup> e hoxe coa arquitectura do espect\u00e1culo; tam\u00e9n todo o m\u00e1is convencional, que sofre a tendencia natural do edificio a subsumirse na cidade. E si dix\u00e9sese que esa absorci\u00f3n na cidade \u00e9 precisamente o que se busca, como ocorre co arquitecto que traballa en contextos hist\u00f3ricos delicados ou cando por raz\u00f3ns ideol\u00f3xicas ev\u00e1dese toda autoria e b\u00fascase o anonimato, ambas intenci\u00f3ns son con todo ansias dunha individualidade que terminar\u00e1 sendo esquecida. Ou sexa que ningunha intenci\u00f3n do arquitecto supera o peso do tempo. En resumo, toda arquitectura perde individualidade, dorme na cidade, <em>dix\u00edrea<\/em> a vida.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Como consecuencia de todo o devandito queda claro que os arquitectos en certo xeito loitamos contra o esquecemento. Reco\u00f1ecendo, como estamos obrigados a reco\u00f1ecelo, que o que facemos nalg\u00fan momento escapar\u00e1llenos das mans e ser\u00e1 obxecto dun destino incerto, estamos obrigados a comportarnos coma se f\u00f3sellenos a alma en cada experiencia. E digo isto sabendo que en moitos casos esa esixencia resulta imposible cando compite coa necesidade de subsistir que imp\u00f3n as s\u00faas regras e vence a expectativas m\u00e1is altas. Pero si persistimos aprenderemos en clave m\u00e1is sabia que nos formamos nunha disciplina dif\u00edcil na que non faltan aspectos plenamente ingratos. Nunha sociedade como a venezolana, por exemplo, si por unha banda estaremos conscientes de que as nosas intenci\u00f3ns enfr\u00f3ntanse a obst\u00e1culos case insuperables, corresp\u00f3ndenos entender o noso traballo como unha proba de tenacidade.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tr\u00e1tase de facernos conscientes de que a progresiva toma de posesi\u00f3n da arquitectura pola normalidad urbana, unha forma de esquecemento (ou de transcendencia no m\u00e1is amplo), s\u00f3 pode ser superada polo excepcional, o simb\u00f3lico, o monumental (a\u00ednda que o sexa s\u00f3 polo seu tama\u00f1o e non polo seu valor art\u00edstico, outra paradoja), o venerado popularmente. O demais queda oculto, escuro, ata que, o desenvolvemento econ\u00f3mico, social e cultural dunha sociedade, decide reco\u00f1ecerlle un valor grazas \u00e1 aparici\u00f3n de puntos de vista que queren ser m\u00e1is inclusivos, m\u00e1is completos, conscientes do que a primeira vista non fora tomado en conta. Iso ocorre no caso de sociedades culturalmente maduras, econ\u00f3micamente dotadas para volver unha mirada respetuosa cara \u00e1 arquitectura<sup>4<\/sup>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_55932\" aria-describedby=\"caption-attachment-55932\" style=\"width: 625px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-55932\" src=\"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit&eacute;-Frug&eacute;s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg\" alt=\"Dos secciones de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, una modificada, otra rescatada\" width=\"625\" height=\"423\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-55932\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"color: #808080;\">D\u00faas secci\u00f3ns da Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, unha modificada, outra rescatada<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hai que entendelo, vivimos na persecuci\u00f3n dunha arte que se fai esquivo. \u00c9, como dic\u00eda Le Corbusier, <em>unha botella cunha mensaxe, lanzado ao mar.<\/em><\/p>\n<p>\u00d3scar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.<br \/>\nVenezuela, outubro 2013,<br \/>\n<span style=\"color: #808080;\"><em>Entre lo Cierto y lo Verdadero<\/em><\/span><\/p>\n<p>Notas:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><sup>1<\/sup>. Non \u00e9 s\u00f3 venezolana sen\u00f3n universal, a\u00ednda que aqu\u00ed sexa particularmente forte, a tendencia que a xente ten de modificar a arquitectura das s\u00faas casas, facerlle agregados, apropiarse dos espazos que o edificio orixinal deixaba intactos. \u00c9 l\u00f3xico supo\u00f1er que a raz\u00f3n dese af\u00e1n modificatorio, que se d\u00e1 en todos os niveis econ\u00f3micos, \u00e9 a de afirmar un modo de vivir que esixe dun conxunto de caracter\u00edsticas que en certo xeito forman parte da personalidade do propietario. Son cousas de moi distinto tipo, desde detalles ata caracter\u00edsticas m\u00e1is xerais nas que a persoa desexa deixar a s\u00faa pegada. Mostrar o que se \u00e9, fixar un territorio.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Esa tendencia a modificar e deixar pegada faise m\u00e1is forte a medida que hai m\u00e1is di\u00f1eiro para facelo, chegando nese caso a facerse perigosa por agresiva. Nos sectores m\u00e1is podentes, en efecto, \u00e9 case inconcibible deixar unha casa recientemente adquirida tal como ela era originalmente e s\u00f3 ocorre as\u00ed cando se trata dunha edificaci\u00f3n patrimonial, nese caso os novos propietarios est\u00e1n asumindo un compromiso. As\u00ed sucede de modo relativamente frecuente nos Estados Unidos cando se trata de obras de arquitectos moi reco\u00f1ecidos, pero nos nosos pa\u00edses ter\u00eda que tratarse dunha edificaci\u00f3n \u201cprotexida\u201d o cal \u00e9 raro que ocorra no sector privado. Nun medio como o venezolano o com\u00fan \u00e9 un nuevoriquismo m\u00e1is ou menos desafiante que busca mostrarse custe o que custe modificando a vontade a arquitectura.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><sup>2<\/sup>. Si imos cara a m\u00e1is lonxe, cabo referirse polo seu car\u00e1cter emblem\u00e1tico, \u00e1 forma como se transformaron as casas de Cit\u00e9 Frug\u00e9s, de Le Corbusier, preto de Burdeos, feita notar en publicaci\u00f3ns de fai anos, e que impresiona hoxe de todos os xeitos cando un, como \u00e9 o meu caso, apr\u00e9ciaa en fotos recentes. Envioumas Jos\u00e9 Manuel Da Silva, colega venezolano residente nesa cidade, inclu\u00edndo unhas de certas secci\u00f3ns do conxunto que foron rescatadas na s\u00faa est\u00e9tica orixinal por parte de propietarios m\u00e1is conscientes, dun nivel cultural m\u00e1is alto.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Como na nota de hoxe reflexiono sobre a transformaci\u00f3n da arquitectura, ese exemplo ponse moi \u00e1 man porque mostra a forza que ten a tendencia da vida urbana de, en certo xeito, \u201ctragarse\u201d \u00e1 arquitectura, a\u00ednda que se trate da mellor e a m\u00e1is exemplar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Por unha banda un pode pensar que si iso lle sucede a unha obra de Le Corbusier nun pa\u00eds tan culturalmente avanzado como para ser capaz de darlle \u00e1 arquitectura todo o valor que ten, \u00e9 moi pouco o que poder\u00eda esperarse nun contexto como o noso.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pero tam\u00e9n hai lugar, e foi iso o que fixeron os ide\u00f3logos do posmodernismo, para dicir que a transformaci\u00f3n das vivendas de citeina Frug\u00e9s era unha proba irrefutable do esforzo \u201cmoderno\u201d por facer vivir \u00e1 xente dentro de arquitecturas que non respectaban as aspiraci\u00f3ns \u201cnaturais\u201d da xente. E iso dix\u00e9rono cando hab\u00eda tam\u00e9n espazo, como o segue habendo hoxe, para pensar que o que ocorreu al\u00ed non foi sen\u00f3n un exemplo da dificultade xeral por apreciar a dimensi\u00f3n m\u00e1is trascendente da arquitectura, a art\u00edstica desde logo, que esixe aproximarse a ela, utilizala, respectando ou valorizando (a\u00ednda na modificaci\u00f3n) as premisas que lle deron forma. Unha delas neste caso foi a do teito plano, cuxa estanqueidad e illamento t\u00e9rmico, cos recursos dispo\u00f1ibles ent\u00f3n e a\u00ednda despois, inclu\u00edndo o per\u00edodo da guerra, era un aspecto t\u00e9cnico problem\u00e1tico. Os teitos planos de Citeina Frug\u00e9s, en resumo, habendo xurdido dunha afirmaci\u00f3n est\u00e9tica tam\u00e9n supo\u00f1\u00edan unha aposta tecnol\u00f3xica. Trat\u00e1base dun reto que en Francia tropezou durante d\u00e9cadas e ata ben entrada a posguerra coa inadecuaci\u00f3n da industria de construci\u00f3n francesa. A iso debeuse sobre todo, m\u00e1is que a un tema de preferencias est\u00e9ticas, o que a xente techara as terrazas planas con pintorescos teitos de tezas que a\u00ednda sobreviven, ata renovados.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><sup>3<\/sup>. En todo caso, si \u00e9 posible acusar \u00e1 cr\u00edtica posmodernista de haberse deixado levar por un esp\u00edrito \u201clight\u201d cedendo \u00e1 presi\u00f3n da moda e as\u00ed acusar ao momento de vista moderno de todos os males, tam\u00e9n podemos agradecerlle que o teito inclinado e en particular o teito a d\u00faas augas pase de ser considerado anatema, desde a perspectiva do Movemento Moderno (exclu\u00edndo os teitos dunha pendente de Alvar Aalto), a ser visto con benevolencia. A insistencia de arquitectos como Aldo Rossi, por exemplo, de facer do teito de d\u00faas augas unha especie de icono simb\u00f3lico que foi diseminado polo mundo con extraordinario \u00e9xito, tivo moito que ver co seu revalorizaci\u00f3n, pese a que, por exemplo no noso medio tropical, marcado pola tradici\u00f3n do beirado e a protecci\u00f3n do corredor sombreado, o teito inclinado cuberto de \u201ctellas romanas\u201d ou \u201ctellas castel\u00e1ns\u201d nunca foi mal visto, como o testemu\u00f1an no caso venezolano, as arquitecturas de Diego Carbonell e Tom\u00e1s Sanabria, Gustavo Leg\u00f3rburu, Froito Vivas, Klaus Heufer, Oscar Carpio e moitos outros, quen ben conscientes da herdanza moderna do teito plano, non o manexaron con todo con car\u00e1cter de canon est\u00e9tico nin fixeron ideolox\u00eda con iso, sen\u00f3n tom\u00e1rono como unha opci\u00f3n. En Am\u00e9rica en xeral foi as\u00ed, e en Am\u00e9rica do Norte en particular Frank Lloyd Wright, que falaba en ton despreciativo de ?Mrs. Flatroof? foi sempre un encarnizado e efectivo defensor do teito inclinado.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">En todo caso, si es posible acusar a la cr\u00edtica posmodernista de haberse dejado llevar por un esp\u00edritu \u201clight\u201d cediendo a la presi\u00f3n de la moda y as\u00ed acusar al punto de vista moderno de todos los males, tambi\u00e9n podemos agradecerle que el techo inclinado y en particular el techo a dos aguas haya pasado de ser considerado anatema, desde la perspectiva del Movimiento Moderno (excluyendo los techos de una pendiente de Alvar Aalto), a ser visto con benevolencia. La insistencia de arquitectos como Aldo Rossi, por ejemplo, de hacer del techo de dos aguas una especie de icono simb\u00f3lico que fue diseminado por el mundo con extraordinario \u00e9xito, tuvo mucho que ver con su revalorizaci\u00f3n, pese a que, por ejemplo en nuestro medio tropical, marcado por la tradici\u00f3n del alero y la protecci\u00f3n del corredor sombreado, el techo inclinado cubierto de \u201ctejas romanas\u201d o \u201ctejas espa\u00f1olas\u201d nunca fue mal visto, como lo atestiguan en el caso venezolano, las arquitecturas de Diego Carbonell y Tom\u00e1s Sanabria, Gustavo Leg\u00f3rburu, Fruto Vivas, Klaus Heufer, Oscar Carpio y muchos otros, quienes bien conscientes de la herencia moderna del techo plano, no lo manejaron sin embargo con car\u00e1cter de canon est\u00e9tico ni hicieron ideolog\u00eda con ello, sino lo tomaron como una opci\u00f3n. En Am\u00e9rica en general fue as\u00ed, y en Am\u00e9rica del Norte en particular Frank Lloyd Wright, que hablaba en tono despreciativo de \u201cMrs. Flatroof\u201d fue siempre un encarnizado y efectivo defensor del techo inclinado.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><sup>4<\/sup>. Podo ser acusado de culpable de modificar a arquitectura que nos pertence, porque a mi\u00f1a casa, proxectada por min e constru\u00edda en 1965-66 sufriu importantes cambios, ata o punto de que falei dela dicindo que sufriu unha metamorfose. Por que ent\u00f3n lle nego dereito de modificaci\u00f3n a outros si eu mesmo exercino de modo radical? E a resposta est\u00e1 en que para min o proceso de cambio foi algo parecido a unha constante revisi\u00f3n por superposici\u00f3n e adici\u00f3n, do que a casa foi nos tempos iniciais, mantendo as claves da s\u00faa potencial transcendencia. Esa foi a base dunha actuaci\u00f3n que creo libre de pecado. As modificaci\u00f3ns foron feitas nun esp\u00edrito an\u00e1logo ao da proposta orixinal.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Poder\u00eda dicirse que iso est\u00e1 garantido si tr\u00e1tase do mesmo arquitecto, pero tam\u00e9n sucede e foi as\u00ed en moitos casos cando se trata doutro arquitecto atento \u00e1 conservaci\u00f3n e a potenciaci\u00f3n das virtudes orixinais.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Parece un xogo de azar o que determina o destino da arquitectura. Si conservar\u00e1 a s\u00faa singularidade como experiencia art\u00edstica ou se ver\u00e1 absorbida, an\u00f3nima, na cotidianidad urbana. Corresp\u00f3ndenos ser consecuentes con esa indeterminaci\u00f3n para evitar que nos afecten prop\u00f3sitos inflados, expectativas falsas, \u00eddolos sen fundamento. Non \u00e9 o brillo aparente do \u00e9xito o que d\u00e1 a pauta (non todo o exitoso \u00e9 o que merece transcender), sen\u00f3n unha mellor comprensi\u00f3n do que somos. Tarefa que descobre a precariedad, a com\u00fan insuficiencia da nosa intenci\u00f3ns. E o m\u00e1is importante: ispe os mitos sobre os cales f\u00fandase con frecuencia a nosa formaci\u00f3n e a nosa<em> experiencia.<\/em><\/p>\n<p>[:en]<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Any work of art, it does not import his major or minor relative value, aspires to be kept intact across the time in wait to be a sight, reading, executed, represented. And precisely because of it, to preserve them and to protect them from the step of the years is for what the Museums and the Libraries exist.<\/p>\n<figure id=\"attachment_55931\" aria-describedby=\"caption-attachment-55931\" style=\"width: 625px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"http:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada01.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-55931 size-full\" src=\"http:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada01.jpg\" alt=\"Dos secciones de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, una modificada, otra rescatada\" width=\"625\" height=\"420\" srcset=\"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada01.jpg 625w, https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada01-300x202.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 625px) 100vw, 625px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-55931\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"color: #808080;\">Two sections of of the Cit\u00e9 Frug\u00e9s by Le Corbusier, the modified one, other one rescued<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">But with the architecture the situation is different. There is supposed in her the aptitude to resist to the time, when actually the use, the wear, they affect her in a very important way, and in spite of the fact that a long life is supposed in her, not always it has the aptitude to resist with dignity the passage of time<sup>1<\/sup>. Often the way like constructs can end up by facilitating his deterioration and with him the inability to expire with the ends for which it was created. And institutions do not exist dedicated to preserving the architecture because what is supposed is that the company, conscious of the patrimonial value of the constructed, will do the necessary thing in order that it remains with the freshness of his first times. Or in order that he adapts with advantage to new uses, matter often impossibly because the cost of the conservation overcomes often the investment to construct it. There abound in the world the most important architectures left his destination, exposed to the wear and to the action of the elements. So it can be said, though it seems to be paradoxical, that the architecture is more exposed to the aging and to the abandon that any work of art.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pero con la arquitectura la situaci\u00f3n es diferente. Se supone en ella la capacidad de resistir al tiempo, cuando en realidad el uso, el desgaste, la afectan de un modo muy importante, y a pesar de que se supone en ella una vida larga, no siempre tiene la capacidad de resistir con dignidad el paso del tiempo<sup>1<\/sup>. Con frecuencia el modo como se construye puede terminar facilitando su deterioro y con \u00e9l la imposibilidad para cumplir con los fines para los cuales fue creada. Y no existen instituciones dedicadas a conservar la arquitectura porque lo que se supone es que la sociedad, consciente del valor patrimonial de lo construido, har\u00e1 lo necesario para que permanezca con la frescura de sus primeros tiempos. O para que se adapte con ventaja a nuevos usos, asunto con frecuencia imposible porque el costo de la conservaci\u00f3n supera muchas veces la inversi\u00f3n para construirla. Abundan en el mundo important\u00edsimas arquitecturas abandonadas a su destino, expuestas al desgaste y a la acci\u00f3n de los elementos. As\u00ed que puede decirse, aunque parezca parad\u00f3jico, que la arquitectura est\u00e1 m\u00e1s expuesta al envejecimiento y al abandono que cualquier obra de arte.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">If it is a question of the architecture of the institutions (religious, military, cultural, educational, political, ritual) there can be more opportunities for his conservation, especially in culturally mature companies, but in the domestic area the situation is much more problematic. Because a house, for example, is lived by different owners and each of them feels fullly authorized to modify it since him is convenient. They can be counted by thousands or dozens of thousands in the world, the houses that in spite of his value as architectural experience, have been modified up to <em>making them unrecognizable<\/em>, as I commented last week about Craig Ellwood.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">We run then here against the paradox of which the permanency in the time that is supposed own of the architecture, is not accompanied of a resistance opposite to the abuse and the modification.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">All the architects we have happened for the experience of seeing our work, though it is relatively recent, punished up to absurd limits for the evil I use, the bad management or the pure and simple irrespeto. And not always it is a question of finding culprits but to understanding better this dimension of our <em>art<\/em>: that suffers the sways of a life that can be difficult immediately after which it gets old beyond the predictable thing.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">It begins in addition, close to the decrease of the interest for the building an intensive process of obsolescence, if not in terms of use yes in those of his transcendency, or, since we have said often, his patrimonial vocation, his aptitude to be seen as object that us belongs to all. It transforms in one more piece of the urban <em>continuum<\/em>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">This <em>disappearance in the urbs<\/em> is typical of the architecture. It concerns the successful and admired thing, even more if it is a mode passenger, since it happened with posmodernism<sup>3<\/sup> and today with the architecture of the spectacle; also to the most conventional thing, which suffers the natural trend of the building to subsumirse in the city. And if it was said that this absorption in the city is precisely what is looked, since it happens with the architect that it is employed at historical delicate contexts or when for ideological reasons one evades any authorship and the anonymity is looked, both intentions are nevertheless anxieties of an individuality that will end up by being forgotten. Or that no intention of the architect overcomes the weight of the time. In short, any architecture loses individuality, sleeps in the city, <em>digests<\/em> the life.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Since consequence of everything above mentioned remains clear that the architects in certain way we fight against the oblivion. Recognizing, since we it are forced to recognize, that what we do in some moment will escape from us of the hands and will be an object of an uncertain destination, are forced to behave as if us the soul went away in every experience. And I say this knowing that in many cases this exigency turns out to be impossible when he competes with the need to survive that it imposes his rules and conquers higher expectativas. But if we persist we will learn in key more wise that we have been formed in a difficult discipline in which fullly ungrateful aspects are not absent. In a company like the Venezuelan, for example, if on one hand we will be conscious that our intentions face almost insuperable obstacles, it corresponds to us to understand our work as a test of tenacity.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">It is a question of making us conscious that the progressive capture of possession of the architecture by the urban normality, it forms a of oblivion (or of transcendency in the most wide thing), only it can be overcome by the exceptional thing, the symbolic thing, the monumental thing (though it it is only for his size and not for his artistic value, another paradox), the venerated popularly. The rest remains secret, dark, until, the economic, social and cultural development of a company, it decides to recognize him a value thanks to the appearance of points of view that want to be more inclusive, more complete, conscious than to the first sight had not been born in mind. It happens in case of culturally mature companies, economically endowed to turn a respectful look towards the architecture<sup>4<\/sup>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_55932\" aria-describedby=\"caption-attachment-55932\" style=\"width: 625px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-55932 size-full\" src=\"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit&eacute;-Frug&eacute;s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg\" alt=\"Dos secciones de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, una modificada, otra rescatada\" width=\"625\" height=\"423\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-55932\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"color: #808080;\">Two sections of of the Cit\u00e9 Frug\u00e9s by Le Corbusier, the modified one, other one rescued<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">It is necessary to understand it, we live in the pursuit of an art that becomes shy. It is, as was saying Le Corbusier, <em>a bottle with a message thrown to the sea.<\/em><\/p>\n<p>\u00d3scar Tenreiro Degwitz, Architect.<br \/>\nVenezuela, october 2013,<br \/>\n<span style=\"color: #808080;\"><em>Entre lo Cierto y lo Verdadero<\/em><\/span><\/p>\n<p>Notes:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><sup>1<\/sup>. It is not only Venezuelan but universal, though here it is particularly strong, the trend that the people have of modifying the architecture of his houses, they make him attach\u00e9s, to appropriate of the spaces that the original building was making intact. It is logical to suppose that the reason of this zeal modificatorio, that gives itself in all the economic levels, is her of a way of living affirms that it is required of a set of characteristics that in certain way they form a part of the personality of the owner. They are things of very different type, from details up to more general characteristics in which the person wants to leave his fingerprint. To show what one is, to fix a territory.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">This trend to modify and leave fingerprint becomes stronger as there is more money to do it, managing in this case to become dangerous for aggressive. In the most wealthy sectors, in effect, it is almost inconceivable to leave a recently acquired house as she was originally and only it happens this way when it is a question of a patrimonial building, in whose case the new owners are assuming a commitment. This way it happens in a relatively frequent way in the United States when it is a question of works of very recognized architects, but in our countries there would have to treat about a \u201cprotected\u201d building which is rare that happens in the private sector. In a way like the Venezuelan the common thing is a more or less challenging nuevoriquismo that seeks to appear at any expense modifying to will the architecture.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><sup>2<\/sup>. If we go towards beyond, it is necessary to recount for his emblematic character, to the form like they transformed the houses of Cit\u00e9 Frug\u00e9s, of Le Corbusier, near Bordeaux, done to notice in publications of years ago, and that impresses today anyhow when one, since it is my case, estimates her in recent photos. Me they were sent By Jose Manuel Da Silva, Venezuelan resident colleague in this city, including some of certain sections of the set that they were rescued in his original aesthetics on the part of more conscious owners, of a higher cultural standard.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Since in the today note I think about the transformation of the architecture, this example puts very to the hand because it shows the force that has the trend of the urban life of, in certain way, \u201cto swallow\u201d to the architecture, though it treats itself of the the best and the the exemplariest.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">On one hand one can think that if it happens to him to a work of Le Corbusier in a country so culturally advanced like to be capable of giving him to the architecture the whole value that has, it is so that might be waited in a context as ours.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">But also there is place, and it was it what the ideologists of the postmodernism did, to say that the transformation of the housings of I mentioned Frug\u00e9s it was an irrefutable test of the \u201cmodern\u201d effort for making live through the people inside architectures that were not respecting the \u201cnatural\u201d aspirations of the people. And they said it when there was also space, as it continues being today, to think that what happened there was not but an example of the general difficulty for estimating the most transcendent dimension of the architecture, the artistic one certainly, that is required to come closer her, to use it, respecting or valuing (still in the modification) the premises that gave to him form. One of them in this case was that of the flat ceiling, which watertightness and thermal isolation, with the available resources at the time and still later, including the period of the war, was a technical problematic aspect.\u00a0The flat ceilings of Cit\u00e9 Frug\u00e9s, in short, having arisen from an aesthetic affirmation also they supposed a technological bet. It was a question of a challenge that in France it stumbled during decades and up to entered well the postwar period with the inadequacy of the industry of French construction. To it it was necessary to especially, more than to a topic of aesthetic preferences, the fact that the people were roofing in the flat terraces with picturesque ceilings of tiles that still survive, even renewed.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><sup>3<\/sup>. In any case, if it is possible to accuse to the critique posmodernista of having been left to go for a \u201clight\u201d spirit yielding to the pressure of the mode and this way to accuse to the modern point of view of all the males, also we can be grateful to him that the sloping ceiling and especially the ceiling to two waters has gone on of being considered to be an anathema, from the perspective of the Modern Movement (excluding the ceilings of Alvar Aalto&#8217;s slope), to being seen by benevolence. The architects&#8217; insistence like Aldo Rossi, for example, of doing of the ceiling of two waters a species of symbolic icon that was spread by the world by extraordinary success, had much that to see with his revaluation, in spite of that, for example in our tropical way marked by the tradition of the eaves and the protection of the shaded corridor, the sloping covered ceiling of \u201cRoman tiles\u201d or \u201cSpanish tiles\u201d it was never an evil I dress, since they testify it in the Venezuelan case, the architectures of Diego Carbonell and Tom\u00e1s Sanabria, Gustavo Leg\u00f3rburu, Fruto Vivas, Klaus Heufer, Oscar Carpio and different many, conscious well who of the modern inheritance of the flat ceiling, neither handled it nevertheless with character of aesthetic canon did not even do ideology with it, but they took it as an option.\u00a0In America in general it was like that, and in North America especially Frank Lloyd Wright, who was speaking in scornful tone of \u201cMrs. Flatroof\u201d was always a fierce and effective defender of the sloping ceiling.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><sup>4<\/sup>. I can be accused of culprit of modifying the architecture that us belongs, because my house projected by me and constructed in 1965-66 it has suffered important changes, up to the point of which I have spoken about her saying that it has suffered a metamorphosis. Why do I deny right of modification to others if I itself have exercised it in a radical way? And the response is in that for me the process of change has been something similar to a constant review for overlapping and addition, of what the house was in the initial times, supporting the keys of his potential transcendency. This it has been the base of an action that I believe free of sin. The modifications were done in an analogous spirit to that of the original offer.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">It might be said that it is guaranteed if it is a question of the same architect, but also it happens and has been like that in many cases when it is a question of another attentive architect to the conservation and the involution of the original virtues.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">It looks like a game of chance the one that determines the destination of the architecture. If his singularity will preserve as artistic experience or will meet absorbed, anonymous, in the urban commonness. It corresponds to us to be consistent with this indetermination to prevent them from affecting theirs inflated intentions, false expectations, idols without foundation. It is not the apparent sheen of the success what gives the guideline (not everything successful is what deserves to come out), but a better comprehension of what we are. Task that discovers the precariousness, the common insufficiency of our intentions. And the most important thing: he undresses the myths on which our formation and our experience is founded often.<\/p>\n<p>[:]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[:es]https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-ii-oscar-tenreiro-degwitz\/ Toda obra de arte, no importa su mayor o menor valor relativo, aspira a mantenerse intacta a trav\u00e9s del tiempo en espera de ser vista, le\u00edda, ejecutada, representada. Y precisamente por eso, para conservarlas y protegerlas del paso de los a\u00f1os es por lo que existen los Museos y las Bibliotecas. Pero con la [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":35,"featured_media":55932,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[568,5951],"tags":[3850,6461,9142,12449,160,7158,9144,211,9390,12471,6123,393,3512,460,605,668,6807,9143,785,3104,9145,865,967,11762,1021,3452,2793,1865,1241],"class_list":["post-36232","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-faro","category-slider-principal","tag-aldo-rossi","tag-arquitectura-latinoamericana","tag-arquitectura-venezolana","tag-arte","tag-artista","tag-ayn-rand","tag-bienal-de-arquitectura","tag-bienal-de-venecia","tag-cary-cooper","tag-cine","tag-craig-ellwood","tag-critica","tag-eero-saarinen","tag-eeuu","tag-frank-lloyd-wright","tag-historia","tag-john-entenza","tag-john-nelson-burke","tag-le-corbusier","tag-louis-i-kahn","tag-mary-ferrero","tag-mies-van-der-rohe","tag-oscar-tenreiro","tag-oscar-tenreiro-degwitz","tag-pensamiento","tag-personaje","tag-raycharles-eames","tag-reflexion","tag-sociedad"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.7 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Arquitectura-Arte\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Arquitectura-Arte\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"veredes, arquitectura y divulgaci\u00f3n\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/veredesArquitecturayDivulgacion\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2015-09-25T05:37:01+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-11-22T15:38:46+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"625\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"423\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"\u00d3scar Tenreiro Degwitz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@veredes\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@veredes\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"\u00d3scar Tenreiro Degwitz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"\u00d3scar Tenreiro Degwitz\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3612c3173c340910b53bc7a6a8816b19\"},\"headline\":\"[:es]Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz[:gl]Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz[:en]Architecture-Art (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz[:]\",\"datePublished\":\"2015-09-25T05:37:01+00:00\",\"dateModified\":\"2025-11-22T15:38:46+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\\\/\"},\"wordCount\":7416,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2013\\\/12\\\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg\",\"keywords\":[\"Aldo Rossi\",\"arquitectura latinoam\u00e9ricana\",\"arquitectura venezolana\",\"arte\",\"artista\",\"Ayn Rand\",\"bienal de arquitectura\",\"bienal de Venecia\",\"cary cooper\",\"cine\",\"Craig Ellwood\",\"cr\u00edtica\",\"Eero Saarinen\",\"EEUU\",\"Frank Lloyd Wright\",\"historia\",\"John Entenza\",\"John Nelson Burke\",\"Le Corbusier\",\"Louis I. Kahn\",\"mary ferrero\",\"Mies van der Rohe\",\"\u00d3scar Tenreiro\",\"\u00d3scar Tenreiro Degwitz\",\"pensamiento\",\"personaje\",\"Ray&amp;Charles Eames\",\"reflexi\u00f3n\",\"sociedad\"],\"articleSection\":[\"faro\",\"slider principal\"],\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\\\/\",\"name\":\"Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2013\\\/12\\\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg\",\"datePublished\":\"2015-09-25T05:37:01+00:00\",\"dateModified\":\"2025-11-22T15:38:46+00:00\",\"description\":\"Arquitectura-Arte\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2013\\\/12\\\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2013\\\/12\\\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg\",\"width\":625,\"height\":423,\"caption\":\"Dos secciones de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, una modificada, otra rescatada\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/\",\"name\":\"veredes, arquitectura y divulgaci\u00f3n\",\"description\":\"veredes\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"veredes\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/#organization\",\"name\":\"veredes, arquitectura y divulgaci\u00f3n\",\"alternateName\":\"veredes\",\"url\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/12\\\/veredes-logo-centrado_140x54.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/12\\\/veredes-logo-centrado_140x54.png\",\"width\":140,\"height\":54,\"caption\":\"veredes, arquitectura y divulgaci\u00f3n\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/veredesArquitecturayDivulgacion\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/veredes\",\"https:\\\/\\\/instagram.com\\\/veredes\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/company\\\/veredes-arquitectura-y-divulgacion\\\/\",\"https:\\\/\\\/es.pinterest.com\\\/veredes\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.tumblr.com\\\/veredes\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3612c3173c340910b53bc7a6a8816b19\",\"name\":\"\u00d3scar Tenreiro Degwitz\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/04\\\/\u00d3scar-Tenreiro-Degwitz-96x96.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/04\\\/\u00d3scar-Tenreiro-Degwitz-96x96.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/04\\\/\u00d3scar-Tenreiro-Degwitz-96x96.jpg\",\"caption\":\"\u00d3scar Tenreiro Degwitz\"},\"description\":\"Es un arquitecto venezolano, nacido en 1939, Premio Nacional de Arquitectura de su pa\u00eds en 2002-2003, profesor de Dise\u00f1o Arquitect\u00f3nico por m\u00e1s de treinta a\u00f1os en la Universidad Central de Venezuela, quien paralelamente con su ejercicio ha mantenido ya por a\u00f1os presencia en la prensa de su pa\u00eds en un esfuerzo de comunicaci\u00f3n hacia la gente en general de los puntos de vista del arquitecto acerca de los m\u00e1s diversos temas, entre los cuales figuran los agudos problemas pol\u00edticos de una sociedad como la venezolana. Tenreiro practica as\u00ed lo que el llama el \u201cpensamiento desde y hacia la arquitectura\u201d, insistiendo en que lo hace como arquitecto en ejercicio, para escapar de los estereotipos y cautelas propios de la \u201ccr\u00edtica arquitect\u00f3nica\u201d. Respecto a la cual no oculta su desconfianza, que explica recurriendo al aforismo de Nietzsche sobre el cr\u00edtico de arte \u201cque ve el arte desde cerca sin llegar a tocarlo nunca\u201d.\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/oscartenreiro.com\\\/\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/veredes.es\\\/blog\\\/author\\\/oscar-tenreiro-degwitz\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz","description":"Arquitectura-Arte","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz","og_description":"Arquitectura-Arte","og_url":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/","og_site_name":"veredes, arquitectura y divulgaci\u00f3n","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/veredesArquitecturayDivulgacion\/","article_published_time":"2015-09-25T05:37:01+00:00","article_modified_time":"2025-11-22T15:38:46+00:00","og_image":[{"width":625,"height":423,"url":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"\u00d3scar Tenreiro Degwitz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@veredes","twitter_site":"@veredes","twitter_misc":{"Escrito por":"\u00d3scar Tenreiro Degwitz","Tiempo de lectura":"11 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/"},"author":{"name":"\u00d3scar Tenreiro Degwitz","@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/#\/schema\/person\/3612c3173c340910b53bc7a6a8816b19"},"headline":"[:es]Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz[:gl]Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz[:en]Architecture-Art (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz[:]","datePublished":"2015-09-25T05:37:01+00:00","dateModified":"2025-11-22T15:38:46+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/"},"wordCount":7416,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg","keywords":["Aldo Rossi","arquitectura latinoam\u00e9ricana","arquitectura venezolana","arte","artista","Ayn Rand","bienal de arquitectura","bienal de Venecia","cary cooper","cine","Craig Ellwood","cr\u00edtica","Eero Saarinen","EEUU","Frank Lloyd Wright","historia","John Entenza","John Nelson Burke","Le Corbusier","Louis I. Kahn","mary ferrero","Mies van der Rohe","\u00d3scar Tenreiro","\u00d3scar Tenreiro Degwitz","pensamiento","personaje","Ray&amp;Charles Eames","reflexi\u00f3n","sociedad"],"articleSection":["faro","slider principal"],"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/","url":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/","name":"Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz","isPartOf":{"@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg","datePublished":"2015-09-25T05:37:01+00:00","dateModified":"2025-11-22T15:38:46+00:00","description":"Arquitectura-Arte","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/#primaryimage","url":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg","contentUrl":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Dos-secciones-de-la-Cit\u00e9-Frug\u00e9s-de-Le-Corbusier-una-modificada-otra-rescatada02.jpg","width":625,"height":423,"caption":"Dos secciones de la Cit\u00e9 Frug\u00e9s de Le Corbusier, una modificada, otra rescatada"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/arquitectura-arte-iii-oscar-tenreiro-degwitz\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/veredes.es\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Arquitectura-Arte (III) | \u00d3scar Tenreiro Degwitz"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/#website","url":"https:\/\/veredes.es\/blog\/","name":"veredes, arquitectura y divulgaci\u00f3n","description":"veredes","publisher":{"@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/#organization"},"alternateName":"veredes","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/veredes.es\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/#organization","name":"veredes, arquitectura y divulgaci\u00f3n","alternateName":"veredes","url":"https:\/\/veredes.es\/blog\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/veredes-logo-centrado_140x54.png","contentUrl":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/veredes-logo-centrado_140x54.png","width":140,"height":54,"caption":"veredes, arquitectura y divulgaci\u00f3n"},"image":{"@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/veredesArquitecturayDivulgacion\/","https:\/\/x.com\/veredes","https:\/\/instagram.com\/veredes\/","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/veredes-arquitectura-y-divulgacion\/","https:\/\/es.pinterest.com\/veredes\/","https:\/\/www.tumblr.com\/veredes"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/#\/schema\/person\/3612c3173c340910b53bc7a6a8816b19","name":"\u00d3scar Tenreiro Degwitz","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/\u00d3scar-Tenreiro-Degwitz-96x96.jpg","url":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/\u00d3scar-Tenreiro-Degwitz-96x96.jpg","contentUrl":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/\u00d3scar-Tenreiro-Degwitz-96x96.jpg","caption":"\u00d3scar Tenreiro Degwitz"},"description":"Es un arquitecto venezolano, nacido en 1939, Premio Nacional de Arquitectura de su pa\u00eds en 2002-2003, profesor de Dise\u00f1o Arquitect\u00f3nico por m\u00e1s de treinta a\u00f1os en la Universidad Central de Venezuela, quien paralelamente con su ejercicio ha mantenido ya por a\u00f1os presencia en la prensa de su pa\u00eds en un esfuerzo de comunicaci\u00f3n hacia la gente en general de los puntos de vista del arquitecto acerca de los m\u00e1s diversos temas, entre los cuales figuran los agudos problemas pol\u00edticos de una sociedad como la venezolana. Tenreiro practica as\u00ed lo que el llama el \u201cpensamiento desde y hacia la arquitectura\u201d, insistiendo en que lo hace como arquitecto en ejercicio, para escapar de los estereotipos y cautelas propios de la \u201ccr\u00edtica arquitect\u00f3nica\u201d. Respecto a la cual no oculta su desconfianza, que explica recurriendo al aforismo de Nietzsche sobre el cr\u00edtico de arte \u201cque ve el arte desde cerca sin llegar a tocarlo nunca\u201d.","sameAs":["https:\/\/oscartenreiro.com\/"],"url":"https:\/\/veredes.es\/blog\/author\/oscar-tenreiro-degwitz\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36232","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/35"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36232"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36232\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":104052,"href":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36232\/revisions\/104052"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/55932"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36232"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36232"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veredes.es\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36232"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}