Urbanismo Lento | Íñigo García Odiaga

Revitalización y rehabilitación de los espacios públicos de la Isla de Nantes (Nantes, Francia) | Alexandre Chemetoff et associés
Revitalización e rehabilitación dos espazos públicos da Illa de Nantes (Nantes, Francia) | Alexandre Chemetoff et associés

A construción da cidade foi históricamente un proceso pausado e baseado no apilamiento de estratos. Sobre a cidade romana xurdía a medieval, a árabe ou xudía despois e de forma cronolóxica todas as formas urbanas características de cada época.

A mediados do século XX, deu comezo por contra un urbanismo expansivo, de crecemento ilimitado. A aparición do vehículo utilitario transformou a escala das nosas cidades. A distancia agora podía ser maior porque o tempo usado ao moverse en coche era menor. Baixo estas novas liberdades e a óptica do consumo a cidade entendeu que todo o territorio podía volverse urbano e alimentar deste xeito o crecemento da cidade.

É fácil comprender que fronte a un modelo que entendera durante séculos o crecemento da cidade como un proceso de engrosamiento, de crecemento do espesor, o modelo defendido os últimos cincuenta anos consistiu no dunha mancha de aceite en imparable expansión.

Biotechnology Start ups Incubator, Nantes Island | Lipsky-Rollet architectes
Biotechnology Start ups Incubator, Nantes Island | Lipsky-Rollet architectes

Sen dúbida este fenómeno urbanístico, que se nos presenta como unha espiral sen límite atópese na base da tan nomeada crise, polo que non é gratuito cuestionarse o modelo de crecemento seguido polas nosas cidades ata o día de hoxe.

Nesta parte do mundo, é dicir nunha Europa coa poboación en decrecemento parece como mínimo dubidoso seguir a senda do boom inmobiliario, na que as cidades unicamente buscaban crecer e multiplicar a súa poboación.

O urbanismo estaba baseado no cambio lexislativo de grandes áreas de territorio para legalizar nelas mil, dous mil ou tres mil vivendas que a miúdo baixo o debuxo totalmente detallado desa parte da cidade construíanse en unicamente cinco anos. É sinxelo identificar este tipo de operacion con calquera das grandes áreas en construción das nosas cidades. Zorrozaurre en Bilbao, Auditz-Akular en Donostia, Salburua en Gasteiz ou Sarriguren en Iruña son exemplos deste tipo de crecemento da cidade.

Talvez un bo exemplo doutro modelo de actuación é o desenvolvido polo goberno da rexión de Nantes para o desenvolvemento da chamada illa de Nantes.

Revitalización y rehabilitación de los espacios públicos de la Isla de Nantes (Nantes (Francia) | Alexandre Chemetoff et associés
Revitalización e rehabilitación dos espazos públicos da Illa de Nantes (Nantes (Francia) | Alexandre Chemetoff et associés

A illa de Nantes é unha illa fluvial creada polo río Loira a unha distancia da costa que posibilitaba a navegación dese tramo de río. A chegada do ferrocarril ata a cidade francesa converteu estes cinco quilómetros de territorio nunha área ideal para a localización dun impoñente desenvolvemento industrial ligado ás fundiciones de aceiro.

A perdida de navegabilidad do río unida á extrema centralidade deses territorios na nova cidade de Nantes expuxeron a necesidade de reintroducir no urbano ese espazo agora en desuso.

Fronte a un urbanismo que borrase a pegada da actividade anterior preferiuse reutilizar a antiga trama do desenvolvemento industrial e reciclar para a cidade moitas das antigas fábricas.

Esta idea que podería entenderse como romántica obrigou en cambio a un replanteamiento profundo da xestión urbanística deste ámbito. Por unha banda a necesidade de reciclar as antigas estruturas para novos usos obrigou a coñecer ao usuario interesado previamente e por tanto a construír para un obxectivo concreto fronte a construír para logo buscar un comprador.

Este cambio tan puntual levo a retardación dos procedementos urbanísticos e o que en principio puidese entenderse como un inconveniente demostrouse unha vantaxe. Nun proceso que supuxo 22 anos de pequenos avances, a adaptación do proxecto a novas necesidades, a novas continxencias, a novas iniciativas e mesmo a problemas inesperados foi moito maior que cando un plan de idénticas necesidades debúxase e proxéctase na súa totalidade desde o primeiro día.

Colegio de abogados en Nantes | Forma6
Colexio de avogados en Nantes | Forma6

Cando a administración francesa decidiu situar unha facultade de arquitectura en Nantes o solar proposto pola municipalidade atopábase na illa. Púidose buscar unha solución idílica xa que o plan non constrinxía un chan concreto para tal uso. O edificio actual realizado por Lacaton e Vassal achegou unha gran vida a un dos ámbitos da illa. Bares, cafeterías, tendas e residencias de estudantes revitalizaron o barrio xerando un novo polo de actividade na trama da cidade. Esta solución podería haberse impostado, obrigado pero na naturalidade do seu encaixe está parte do seu acerto.

O mesmo efecto produciu a incorporación no desenvolvemento deste ámbito dos novos xulgados da cidade, un magnífico edificio construído polo premio Pritzker Jean Nouvel. A localización dos xulgados na illa induciu a chegada de múltiples despachos de avogados á área, polo que se rehabilitaron varios edificios industriais para situar estes novos equipamentos.

Unha intervención destacada é precisamente a desenvolvida polo colexio de avogados de Nantes que rehabilitou de forma extraordinaria una antigo hangar para albergar no a nova sede colexial próxima aos xulgados. Un edificio que alberga ademais unha gardería para favorecer a integración da vida familiar e profesional dos xuristas da cidade.

Viviendas para jóvenes en la Isla de Nantes | Barré - Lambot / Berranger - Vincent
Vivendas para xóvenesna Illa de Nantes | Barré – Lambot / Berranger – Vincent

Este urbanismo de cociña lenta, fraguado co paso do tempo e con actuacións puntuais pode servir hoxe como modelo dunha nova política na que a mesura, a lóxica o enxeño prémiense fronte ás leis do mercado pre-crise.

Íñigo García Odiaga. arquitecto
San Sebastián. Xaneiro 2012

Aproveitando a charla debate que VAUMM coordinó no congreso EQUICIUDAD, elaboramos este texto, para resumir dalgún xeito a nosa postura.

Publicado en ZAZPIKA 01.01.2012

Íñigo García Odiaga

Arquitecto. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: faro, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,