Unha cruz, un cruce | José Valladares

1

Á esquerda o marabilloso plano de Santiago de Compostela que realizou alá polo 1796 Juan López Freire, naqueles anos ao parecer mestre de obras da cidade. Do mesmo destacouse con frecuencia a atención con que a forma urbana está debuxada, e que recoñecemos aínda hoxe en calquera plano de Compostela: as rúas e as prazas, os conxuntos claustrales das ordes monásticas, as igrexas e o caserío debúxanse coa mesma precisión que o territorio que rodea á cidade. Así, as rúas vanse diluíndo nos camiños que penetran aos poucos no territorio extramuros e o edificado deixa paulatino paso a cultivos, hortas e bosques, e todo iso é debuxado co mesmo detalle e interese que o recinto interior da cidade. Parecese entón que Santiago non puidese xa alá polo final do século XVIII entenderse sen o seu campo, e este non ter razón de ser sen a cidade á que alimentaba.

Pero o que trae hoxe aquí ese plano e o que o pon en relación coa imaxe que está á dereita, non é a cidade enteira representada nel senón só un detalle, un fragmento do conxunto debuxado: na parte central do plano aparece a gran cruz latina da catedral- nese momento xa plenamente barroca- e si fixámosnos/fixámonos con atención veremos que o espazo desa cruz, o espazo interior da catedral á fin e ao cabo, debúxase como unha prolongación dos espazos exteriores que a rodean, das rúas e prazas que a circundan. O interior da gran igrexa non é senón un espazo público cuberto, e máis aló do seu carácter sagrado aparécenos como unha continuación dos espazos abertos da cidade, coa súa bullicio e a súa trajín. Un espazo para ser atravesado- unha cruz, entón un cruzamento- un espazo de refuxio e de relación social tamén, un gran salón a cuberto da intemperie, da choiva, o sol e o vento. E ese espazo interior que Juan López Freire soubo ver dese xeito tan belo, foi pintado así, desa mesma forma, uns 150 anos antes, nun lugar afastado de Compostela, por un pintor que hoxe nos parecería axitado por unha estraña obsesión, obsesión que para Pieter Neefs “o maior” non era seguramente máis nada que o seu oficio: o pintar unha e outra vez o interior da catedral de Amberes, a cidade onde había nado e onde morreu. Os seus numerosos cadros de interiores da igrexa retrátana de noite e de día, nos seus actos litúrgicos e na súa vida cotiá, en que o interior do templo recolle o tempo da cidade toda, interior en que Pieter Neefs soubo ver a oración e o recollemento, pero tamén o deambular da xente, a conversación e ata o correr e o despulgarse dos cans e o xogo dos nenos, a mesma vida que tamén intuíu Juan Freire na gran igrexa de Santiago case século e medio máis tarde ao debuxala dese xeito no seu plano.

José Valladares
santiago de compostela. novembro 2012

nota:
Imaxe esquerda: Juan López Freire_ Santiago de Compostela_Plano de 1796
Imaxe dereita: Pieter Neefs “o maior”_Interior catedral de Amberes_ca.1640_ V&A Museum_ Londres

José Valladares Durán

Arquitecto por la ETSA Barcelona, 1996 y socio fundador del estudio rvr arquitectos ubicado en Santiago de Compostela.

follow me

Arquivado en: artigos, José Valladares Durán

Tags: , , , , , , , , , , ,