Unha casa en Finlandia. A fantasía e a memoria | Borja López Cotelo

5 (100%) 1 vote[s]

Comecei a camiñar entre as coníferas. Os seus madeiros xeométricos filtraban os raios dun sol pálido. Eran os últimos días de maio e o sobre o lago Päijänne flotaban aínda algúns anacos de xeo, preguiceiros nesas últimas semanas de letargo invernal.

Camiñaba lento, temendo encontrarme de súpeto coa vivenda que Alvar Aalto construíra para si mesmo nese lugar. O sendeiro esquivaba moles de granito que xurdían aquí e alá. No seu extremo, un pendente esixía o último esforzo antes de alcanzar a casa do arquitecto.

Vista exterior da “Casa de verano experimental” (Muuratsalo, Finlandia) de Alvar Aalto

Dende a distancia percibín a dimensión impoñente do muro de peche, horadado só por un oco. Un fino revestimento branco esforzábase por translucir as irregularidades do aparello, pero a luz do Norte -máis obstinada que Aalto- facíaas enmudecer. As súas imperfeccións esvaecíanse nun mundo sen sombras.

Entrei no patio. As paredes que me confinaban eran un mosaico de cores e texturas, todas elas nacidas da arxila. Os azulexos replicaban a ladrillos avermellados que, coas súas diferentes formas, configuraban un tecido feito de retallos. Achegueime á ventá e puiden entrever un interior modesto, protexido polos robustos bastidores de madeira. A porta estaba pechada e decidín volver sobre os meus pasos. Atravesei de novo o patio e puiden distinguir unha cavidade destinada a conter o lume.

Patio da “Casa de verano experimental” (Muuratsalo, Finlandia) de Alvar Aalto | Fotografía: Chen Yu Ching

Decidín sentarme nunha rocha pulida polo xeo e rumiar o que vira durante os días de viaxe a través de Finlandia. Saquei un feixe de papeis destinguidos do azul do meu peto e púxenme a ler.

Podemos importar un piar creado baixo o sol, podémolo colocar aquí mismo…pero non podemos crear unha columna dórica, ou tal vez só a levantar polo gusto de facelo 1.

Deume por pensar no sol e no Mediterráneo.

Y se hizo tarde.

Mentres gardaba as miñas follas, distinguín entre elas un debuxo de Alvar Aalto. Era un apuntamento feito con carbón ou lapis brando, que mostraba un templo incrustado nun promontorio. Cada liña parecía contar unha historia: as palmeiras do primeiro plano suxerían unha latitude, as montañas debuxadas máis alá do edificio revelaban unha topografía encrespada que, en tempos, debeu de protexer a cidade. Ao debuxante non parecía importarlle a orde do templo, a súa proporción ou a súa materialidade. Talvez era o Templo da Concordia, ou o de Juno Lacinia. Talvez non. No seu extremo inferior puiden ler: Agrigento, 1952.

Boceto de Alvar Aalto en Agrigento, 1952

Días despois marchei de Finlandia. O camiño de regreso foi longo, e entretívenme observando a paisaxe erma punteada de construcións vermellas, aínda máis inquietante sen o amparo da neve. Pensei entón no esbozo de Agrigento. Había nel algo familiar.

Cando cheguei á casa, abrín con curiosidade o meu único libro sobre Alvar Aalto. Nunha das súas páxinas encontrei un esbozo da vivenda en Muuratsalo, aquela que encontrara entre as coníferas días antes. Comprobei que o debuxo recordaba aquel que Aalto fixera en Sicilia: o punto de vista resaltaba a posición do edificio na paisaxe, colocada no alto dun outeiro. A casa mostrábase -como o templo- dende certa distancia e reducida ás súas liñas esenciais. Non era máis que un volume, unha mole que nos observaba dende a súa atalaia. Unhas liñas parecían esbozar as pequenas pezas anexas, e un trazo quebrado ensaiaba a forma definitiva da cuberta. Pero pouco importaban os detalles: tratábase dun obxecto en duelo coa paisaxe, coa topografía, co lago e o camiño esborranchado na súa parte inferior. Mirei a data: 1952.

Bocetos da “Casa de verano experimental” (Muuratsalo, Finlandia) de Alvar Aalto

Gardei o libro e púxenme a pensar na memoria e na fantasía.

Imaxinei a Aalto, sentado no seu taboleiro de debuxo en 1952. Debía debuxar unha casa para el e para a súa segunda muller, Elsa Mäkkiniemi. Así que empezou a pensar como un home racional, a delinear unha casa finlandesa. Pero a súa memoria e as súas fantasías empezaron a infectar esas intencións, e a man fixo xermolar no papel unha casa no outeiro, un templo que admirara meses atrás nunha costa afastada.

Lin entón unhas liñas escritas por Aalto:

Só cando os compoñentes construtivos dun edificio, as formas que deles se deducen loxicamente, se colorean co que poderiamos chamar a arte do xogo, estamos no camiño correcto2.

Iso é, pensei. A casa en Muuratsalo non é máis que un xogo. Por iso Aalto xogou a imaxinarse que, cando desembarcaba na beira xeada do Päijänne, en realidade o facía nos acantilados sicilianos, e que a súa casa era ese templo que esbozara. Talvez mesmo imaxinou que o reflexo plúmbeo do lago sería igual ao do Mediterráneo.

Alvar Aalto | Alvar Aalto Foundation

Unha vez máis, fixérase tarde. Antes de caer nun sono profundo, ocorréuseme que talvez o cerebro non estea formado por compartimentos estancos3, que a man quizais sexa o instrumento máis eficaz da memoria.

Durminme.

E ao día seguinte, cheguei tarde a traballar.

Borja López Cotelo. Doutor arquitecto

A Coruña. setembro 2011

Notas:

1. Sverre Fehn en Norberg-Schulz, Ch. y G. Postiglione: Sverre Fehn Opera Completa. Electa, Milán 2007, pag. 285

2. AALTO, Alvar (1953): ‘Casa experimental en Muuratsalo’, Arkkitehti num. 9/10.

3. Quizais por iso, John Berger referiuse á interacción entre debuxo, análise e memoria: ‘É o propio acto de debuxar o que forza o artista a mirar o obxecto que ten ante el, a diseccionalo no ollo da súa mente e volver xuntar as pezas. Ou, se está a debuxar de memoria, o que o obriga a rastrexar no interior da súa propia mente para descubrir o contido do seu almacén de observacións pasadas’.

Borja López Cotelo

Borja López Cotelo, arquitecto por la ETSAC desde 2007, y doctor por la UdC desde 2013.

follow me

Arquivado en: artigos, Borja López Cotelo

Tags: , , , , , , , , , , , , , ,