Un premio de obra | Luis Gil Pita – Cristina Nieto Peñamaría

5 (100%) 1 vote

“S/T” 2002. Fotografía color. Rubén Ramos Balsa. Colección Purificación García

Un premio de obra. Apuntes sobre a Praza do Curro en Noia.
Salgado e Liñares arquitectos

Falar de arquitectura é difícil, moito, facela aínda máis, por iso imos intentar ser breves e non entorpecer con palabras innecesarias o achegamento aos excepcionais e renovadores valores que a obra de Praza do Curro en Noia de Salgado e Liñares, achegan ao entendemento das intervencións sobre o espazo público histórico actual.

Existe a lectura aceptada de que gran parte das actuacións que versan sobre a rehabilitación e o acondicionamento de espazos urbanos, históricos ou de nova planta, non son arquitectura sensu stricto, como se o traballo e a acción sobre pouco máis que un plano de pavimentación tivese escasas oportunidades de alterar nada máis alá que esa pel de cota cero. Seguramente o exemplo de Praza do Curro en Noia é, ao contrario, a proba de que o traballo sobre a superficie da pisada ten, cando se trata con sinceridade e honestidade, unha capacidade irrefutable de activar e/ou rexenerar a espacialidad dun lugar.

Praza do Curro en Noia de Salgado e Liñares | Fotografía: Héctor Santos-Díez

Esta obra, ademais de cumprir con todas as expectativas do rigor construtivo e a conciencia de saberse traballar nun espazo público, ten un compromiso tanto co tempo pasado que é a historia e a memoria da cidade, coma co tempo contemporáneo no que se sitúa a nova proposta e os usos actuais demandados. É unha obra que nace no baleiro público dun oco común, como dicimos cheo de historia e uso, o locus dun mercado ao aire libre, unha praza de abastos sen cuberta, que perdera todo carácter ata chegar aos nosos días cunha clara desagregación entre o plano horizontal de paso e a escena urbana de tránsito que o pecha. Se o conxunto se desconfigurar polo paso do tempo e moi especialmente polos usos e arquitecturas desnaturalizadas da segunda metade do s.XX, un dos grandes valores que achega esta solución é a de ter sabido traer de novo á localización a natureza dun significante, dunha forma-linguaxe contemporánea, que permite volver ler a partir da horizontalidade do chan, a totalidade do lugar. Neste punto non podemos menos que remitirnos metaforicamente á obra fotográfica do artista Rubén Ramos Balsa (S/T 2002 na colección Purificación García) como exemplo claro do que pode chegar a ser e significar a transformación dun espazo a través da recomposición da superficie densa do chan. Actitude propositiva que redefinindo ese plano baixo os pés deixa clara que podemos alterar a percepción de todo, subvertendo e negando a lectura máis simple e derrotista que tende a asumir que as estereotomías do que camiñamos só teñen importancia para o horizonte visual de cota cero. Sucede así tanto na Praza do Curro de Noia, como na obra de Rubén Ramos Balsa, que mediante a intensificación da consciencia do chan, lle é devolto o ser e o valor á armazón espacial que se habita máis arriba. Así o lugar, pode novamente adquirir unidade e importancia grazas á reformulación dunha parte do mundo da arquitectura que habitualmente se ve condenada á marxinalidade -o pavimento- un dos seus fundamentais axentes modeladores xunto coa cerca que marca o recinto do dominio e máis tarde a cuberta.

Praza do Curro en Noia de Salgado e Liñares | Esbozos dos arquitectos

Despois dese tomar consciencia e de repensar, coma se fose a primeira vez, que é o que corre baixo dos pés -por si mesmo e en relación ao que está arredor no resto de planos da escena urbana- non hai moito máis, un case nada que dicir… Un case nada que permite orquestrar e organizar -como din Salgado e Liñares- as súas liñas de forza en relación ao que xa está, os fluxos, os percorridos, o acceso e a presenza de cada un dos edificios que merecen diversos status ou recoñecementos no encontro do baleiro común. Unha revisión, punto a punto, para observar que elemento necesita un podio que o aposente ou un reafundido que o achegue, un remarcar en que referencia apoiarse ou a cual deixar voar, alixeirarse. Finalmente saber por onde facer correr a auga de chuvia e onde recollela coidadosamente, canles ou sumidoiros, de xeito similar, a como a boa arquitectura remata sempre o seu traballo, con saber facer guiar as mans polas varandas, poñendo a máxima énfase no seu deseño como última mostra do intenso. Unha aproximación ao coidado do sutil, a do tacto na varanda, que a esta altura, a de chan, xa non é necesario e cuxa preocupación por agarrarse ten que ver non coas mans senón cos ollos, unha guía que suxeite a mirada nas liñas de forza que son tamén as de bordo de canaleta, ese enxeño de antibordo para a recollida da auga que serve ademais para organizar as necesarias xuntas de formigonado…

Praza do Curro en Noia de Salgado e Liñares | Fotografía: Héctor Santos-Díez

Finalizamos pensando que este exercicio de arquitectura no espazo urbano podía ter transitado simplemente polos rumbos do oficio, dos camiños trillados e aceptados polas convencións contemporáneas de intervención no espazo público, sobre todo, tendo tan preto exemplos de marcado carácter oficialista, non exentos de valor, na próxima cidade Santiago de Compostela. Pero contrariamente a isto, a Salgado e Liñares ocorréuselles como ao masaxista de Robert Walser1 traspasar a fronteira das súas obrigas, as normas da súa profesión e, propasándose, chegar onde non está permitido, ao lugar de partida dos que “actúan coa frescura dunha primeira vez” (nada máis lonxe da realidade, os seus premiados traballos en Muiños de Pedrachan, A Chainza e no acceso dende Praza de Raxoi á do Obradoiro en Santiago de Compostela testemuñan o coñecemento profundo das altas esixencias do arranxo histórico, ben sexa nos contextos tradicional ou urbano), demostrando o valor que propoñen os amateur, non como inxenuos senón como amadores do seu. Espírito amador que sabe traballar dende a imposibilidade económica, e máis alá das convencións e pautas do protocolo aceptado da actual rutina arquitectónica, para subverter e repensar que é ou pode ser de novo unha estereotomía, unha repartición ou zonificación do material en relación a un dos seus hábitats inmediatos, o chan, e como dende alí abaixo se pode remodelar o espazo ata o ceo da cornixa continua que compón a suma da individualidade edilicia. Con esa actitude inconformista e inqueda, non é pois de estrañar que cando algúns xurados de concursos de arquitectura valoran obras desta sinceridade e risco (ver premio COAG 2015), se lle pasen completamente desapercibidas as súas calidades, como o perfume pasa desapercibido o can de Baudelaire, que só ten o seu olfacto programado para outros mesteres…

Praza do Curro en Noia de Salgado e Liñares | Fotografía: Héctor Santos-Díez

Rara vez unha obra é un premio. Non, non unha obra con premio, senón un premio de obra, máis aínda cando se trata dun traballo no plano do chan, onde todo se densifica debido á gravidade, e por onde a maior parte dos cidadáns corre sen apercibirse da sorte que é ter un espazo común e compartido para pisar. Que sorte poder internarnos, como cidadáns, como arquitectos, neste chan-espazo de Salgado e Liñares, neste inmensa-intensa peletre e poder recibir este gran premio.

Luis Gil+Cristina Nieto. arquitectos
santiago de compostela. maio 2015

Notas:

1 “A min, dito sexa de paso, preocúpame a pregunta case aventurada, a trivial e non obstante importante cuestión de palpitante actualidade de se lle está permitido a un masaxista bicar a muller á que ten que fregar, case modelar, co obxecto de facer xurdir por ensalmo a beleza. Non podería suscitar isto sorpresas, escenas teatrais, contrariedades de primeira orde? , poderían dicilo a un artista do corpo ao que se lle ocorrese traspasar a fronteira das súas obrigas, as normas da súa profesión.” Walser, Robert. Extracto do Cadro de Brueghel en Ante a pintura. Narracións e poemas. Edición de Bernhard Echte de Siruela Edt, Madrid 2009

Luis Gil Pita

Arquitecto por la ETSA de A Coruña en 1997, desde ese año colabora en el estudio de Manuel Gallego Jorreto hasta 1999. Becado de investigación en Holanda en 2000-1, con un estudio sobre lo fronterizo y liminar en arquitectura, por la Diputación de A Coruña, fue posteriormente Profesor invitado en el área de proyectos de la Facultad de Arquitectura de Guimaráes, Universidade do Minho, del 2001 hasta el 2007. Desde el inicio de su carrera ha publicado asíduamente artículos y ha participado como editor en diferentes publicaciones alrededor de la arquitectura.

follow me

Arquivado en: faro, Luis Gil Pita

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,