Transparencias | Jorge Meijide

Glasraum, Werkbund Austellung: Die Wohnung, Stuttgart, Mies van der Rohe con Lilly Reich, 1927

Transparencias

En 1927 Mies van der Rohe e Lilly Reich realizan para a Werkbund Austellung celebrada en Stuttgart entre xullo e setembro baixo o nome de Die Wohnung, a Glasraum. Ambos habían xa realizado un mes antes en Berlín o onírico, laberíntico e sedoso Café Samt&Seide para a exposición Die Mode der Dáme. Estes stands inauguran unha colaboración entre ambos, tanto profesional como persoal, que mostrarán as capacidades e produtos dunha rexurdida industria alemá ao longo de mais de oitenta exposicións e de paso axudarán a Mies a elaborar a súa propia linguaxe arquitectónico. A colaboración terminará co traslado de Mies aos Estados Unidos en 1938, pero a súa arquitectura quedará definitivamente marcada por eses 11 anos.

O Café Samt&Seide, era un espazo de 300 metros cadrados, ambiguo e inaprensible, máis ou menos contido entre grandes telones colgantes de veludo e seda de diferentes cores, transparencia e alturas. As fotos que nos chegan non reflicten nin a cor nin as transparencias, pero con pouco esforzo podemos adiviñar a suntuosidad e fragilidad con que eses tan lixeiros límites contiñan os elegantes espazos cheos de cadeiras e mesas de tubo de aceiro e coiro negro nos que se sentaban xentes que vivían aínda en vivendas do século anterior. Na gran nave a altura dos corredores perimetrais permite ver desde arriba a totalidade do trazado do café e apreciar o seu laberíntica disposición sen dirección nin centro, aberta. Unha nova visión do espazo que se expande físicamente máis aló dos seus textiles límites. Espazo de paso e estancia á vez.

Na Glasraum de Stuttgart, nos seus escasos 100 metros cadrados situados ao final dunha serie de pabellones de exposicións, Mies e Reich deben elaborar un interior no que, a diferenza de Berlín, hai límites definidos aínda que, do mesmo xeito que aquel, será espazo de paso, atravesable. Será outra vez espazo de entrada e saída, de estancia efémera.

A habitación de vidro recrea un interior, que debemos supoñer doméstico polo titulo da exposición na que se sitúa, a base de mamparas de vidro con carpinterías de aceiro inoxidable en distintas modulaciones, colocadas entre un chan de linóleo en dous tons e un falso teito de lona branca tensada, plano, continuo e luminoso, de altura constante. O espazo forma un percorrido en espiral dunha soa dirección. Os paneles de vidro son transparentes ou traslúcidos e crean, ou máis ben re-crean, un espazo de uso ambiguo; a única das catro estancias aparentemente habitables, un remedo de sala de estar con butacas e unha mesa, está definida por un cambio na tonalidad de chan e delimitada por uns pequenos postes e cordo que imposibilitan o seu acceso, só é contemplativa. Os escasos mobles presentes: as butacas coa súa mesita, unha solitaria mesa de comedor sen cadeiras na seguinte sala ou unha estantería chea de libros na última estancia, unha biblioteca, tamén sen asentos, conforman unha idea de escena doméstica. Non hai aseo nin cociña, pero si dous patios, inaccesibles pero visibles: vegetación nun e unha escultura dun torso sobre un pedestal no outro, que mostran a única representación dun espazo exterior. Máis que un uso de vivenda, cásaa modelo anticipa novos espazos, mellor devandito, novos modos de percibir o novo espazo que anuncia esa nova objetividade.

O expresivo cartel da exposición de Stuttgart mostra a fotografía dun interior, clásica, pesada e decimonónicamente decorado, tachado cunha gran equis vermella e coa pregunta wie wohnen? escrita tamén en vermello sobre ela. A vivenda convertíase en tema fundamental para os movementos de vanguardia e a transformación que os modos de vida desde principios do século XX facíana necesaria. “A vivenda do noso tempo aínda non existe. Con todo a transformación do modo de vida esixe a súa realización” diría Mies como director da última etapa da Bauhaus, no programa da Deutsche Bau-Ausstellung de Berlin de 1931. Dunha Bauhaus que sería pechada pola Gestapo dous anos máis tarde. Efectivamente os tempos estaban cambiando e non só na arquitectura.

A Glasraum era un espazo representativo de si mesmo, un escenario limpo e baleiro, disposto a acoller unha acción que será, como no teatro, efémera e de duración acoutada. As fotos móstrana, a diferenza do Café, sempre solitaria, sen visitantes nin habitantes. É a idea dunha vivenda. A Glasraum anticipa xa un camiño que Mies desenvolverá no Pavillón de Barcelona, na casa Tugendhat ou nas americanas casas Resor ou Farnsworth.

Para o Pavillón “representativo” de Barcelona, Mies herdará os fundamentos desa arquitectura expositiva e mostrará, apoiado no seu efémero e puntual uso (só vai servir como escenario para a inauguración), a verdade dunha arquitectura densa de significados que transcende o funcionalismo da máquina de habitar. O Pavillón, como a Glasraum, son experimentos arquitectónicos nos que Mies constrúe realidades e ficcións de reflexos e texturas. Espazos reais e espazos reflectidos conviven con percorridos e estancias de uso inquedo. Son ambos espazos no límite da asepsia, ou do autismo, presentándose case alleos ao habitante-visitante si non fose porque aquel necesita a activación deste. O entramado de reflexos e transparencias, que transcende o espazo estático herededado do XIX, o é en tanto que o observador, e eventual e efémero habitante en ambos casos, pono en marcha a través dos mecanismos da súa percepción.

Do Café Mies extrae a textura e os pliegues dos grandes panos colgantes, que recrea con mármore e alfombras no Pabellón, na Tugendhat ou na Resor; e da habitación de cristal aprende ao alemán a conxugar a transparencia do vidro co seu reflexo. Transparencia e reflexo que lonxe de unificar exterior con interior, expandiendo este con aquel, o que fan é conter e separar nítidamente un do outro.

Del Café Mies extrae la textura y los pliegues de los grandes paños colgantes, que recrea con mármol y alfombras en el Pabellón, en la Tugendhat o en la Resor; y de la habitación de cristal aprende al alemán a conjugar la transparencia del vidrio con su reflejo. Transparencia y reflejo que lejos de unificar exterior con interior, expandiendo éste con aquel, lo que hacen es contener y separar nítidamente uno del otro.

Veludo e seda ou vidro e mármore son elementos dun xogo que en Mies transcenden o seu mero uso e disposición arquitectónica para converterse en metáforas dunha verdade arquitectónica definida. Todos eles xogan coa luz, coa súa transparencia e o seu reflexo. É ben sabido que hai quen di que a luz é a verdade e que a verdade é boa. Sexamos pois bos.

jorge meijide . arquitecto
a coruña. marzo de 2013

Arquitecto por la ETSA de A Coruña desde 1991. Colabora en el estudio de Juan Navarro Baldeweg entre 1991 y 1992. Máster de proyectos integrados por la fundación camuñas, madrid 1992. A la vuelta A Coruña se incorpora al estudio de su padre, Carlos E. Meijide Calvo con el que trabaja hasta 2001. Desde 2004 hasta 2009 colabora con los arquitectos Patricia de Marichalar y Fernando Martínez. En el año 2009 forma, junto con Patricia de Marichalar meijidedemarichalar arquitectos.

Desde 2014 trabaja en solitario colaborando con estudios y arquitectos amigos. Es profesor de proyectos arquitectónicos en la Escuela Técnica superior de Arquitectura de A Coruña desde 1997; es tutor de proyecto fin de carrera y ha sido presidente del tribunal de PFC. Colabora con blogs y publicaciones de arquitectura.

follow me

Arquivado en: artigos, Jorge Meijide

Tags: , , , , , , , , , , , , ,