Thoughts on the Everyday | Miquel Lacasta

5 (100%) 1 vote

Fragmento de la obra maison de poupées del fotógrafo Francis Meslet
Fragmento da obra maison de poupées do fotógrafo Francis Meslet

En 1997, Deborah Berke, profesora de Iale publica o texto Thoughts on the Everyday dentro do libro Architecture of the Everyday,1 editado por Steven Harris e ela mesma. O texto é un alegato contra a influencia dos media na arquitectura, a usurpación da publicidade diaria nas nosas vidas e por extensión, a urxencia de arquitectos/marca e de edificios asinados por eles. Basicamente desenvolve un posicionamiento contra o que pouco despois chamariamos os star-architects.

Como contraposición a estes produtos arquitectónicos de perfil publicitario, Berke advoca por unha arquitectura do día a día, implicada nas realidades telúricas da disciplina, é dicir, un suscito da arquitectura baseada nas súas ocupantes, pola vía de considerar principalmente o programa e a materialidad. Unha volta ás esencias, por así dicilo.

Berke vai debullando no texto unha serie de categorías do que entende por unha arquitectura do día a día, como son o xenérico, o vulgar, ou o común. En relación ao común, un concepto que rexurdiu en diferentes ámbitos da reflexión arquitectónica ultimamente, Berke di …

unha arquitectura de cada día, debe ser banal ou común. Non debe buscar ningunha distinción en tentar ser extraordinaria, que na maioría dos casos resulta unha falsificación ou un substituto do verdadeiramente extraordinario. A cambio do feito de que esta arquitectura rexeite dicir “mírame”, polo menos non che di o que tes que pensar. Permite proverche dos seus propios significados.

Na recámara do texto de Berke, non deixa de soar o eco de Robert Venturi e Denise Scott Brown e a súa pregaria por unha arquitectura fea e ordinaria.2 É dicir, un torpedo direccionado en ambos os casos á liña de flotación dos pontífices da beleza, a estética e a tendencia en forma de críticos, comisarios e arquitectos bébedos de si mesmos. Se a arquitectura debe atopar o común, pode ser simplemente ordinaria e mesmo fea, xa non hai nada que sinalar, nin que apuntar por parte do sistema.

Con todo hai unha diferenza substancial entre o texto de Berke e os textos da saga Venturi/ Scott Brown. No caso dos segundos, do mesmo xeito que anteriormente nos textos de Alison e Peter Smithson unha década antes, a inspiración para albiscar unha reflexión activa e crítica da sociedade proviña da fascinación pola cultura popular, principalmente polo papel da publicidade, xa totalmente integrada nela. É dicir, o medio e a maneira de acceder aos rexistros esenciais da sociedade dos 60’s e 70’s era a través dos medios publicitarios, debido á crenza, que estes enmarcaban perfectamente o espírito e os desexos da sociedade do momento. Contrariamente, Berke, rexeita de plano a equidade inherente ao posicionamento anterior de que marqueting de éxito, equivale a cultura popular.

Beker rebélase contra o establecemento galopante da megalomanía arquitectónica e a dimensión cada vez máis rampante dunha cultural comercial. Igualmente intúese que se afasta deliberadamente da dimensión do arquitecto como artista, como gurú ou como mesías.

En certo sentido a proposta escrita de Beker poderíase resumir como un intento de expor o feito arquitectónico sen vontade de transcendencia, centrándose no que podería chamarse unha actitude de servizo. É dicir, desposuír a arquitectura de toda a súa carga redentora e concentrarse nas mellores condicións para que a arquitectura sirva á xente.

Sen dúbida, o expoño, partindo de que o texto responde a unha preocupación xenuína da autora, é interesante, pero abre unha serie de interrogantes de forma inmediata.

Que pasa coa dimensión estética do arquitectónico? Incorpora esta reflexión a dimensión emocional da arquitectura? Pode definirse a arquitectura desde unha confrontación directa con conceptos como “o xenérico”, “o común”, “o banal”, “o ordinario”, “o anónimo”, “o cru”, “o vulgar e visceral”, “o sensual”?

Quizais o expoño da autora deixa finalmente insatisfeito, porque en realidade non achega grandes solucións, o cal era de esperar. Atreveríame a dicir, que a arquitectura de cada día, non resolve precisamente o binomio entre transcendencia e intrascendencia, e a súa aposta polo estritamente disciplinar, non permite abordar este tema, ao meu parecer, tan central.

No mellor dos casos, e visto coa perspectiva actual, a importancia de Thoughts on the everyday, reside en mostrar, ou mellor, en demostrar que as dimensións que poderiamos chamar máis emocionais ou atmosféricas da arquitectura, e igualmente os vectores transcendentes que necesariamente conviven co feito de proxectar arquitectura, non poden deixarse ao carón. Refírome a que no contexto local Europeo, de crise profunda e resaca, aínda máis profunda, moitas voces están a clamar por unha certa re-disciplina da arquitectura.

En el mejor de los casos, y visto con la perspectiva actual, la importancia de Thoughts on the everyday, reside en mostrar, o mejor, en demostrar que las dimensiones que podríamos llamar más emocionales o atmosféricas de la arquitectura, e igualmente los vectores trascendentes que necesariamente conviven con el hecho de proyectar arquitectura, no pueden dejarse a un lado. Me refiero a que en el contexto local Europeo, de crisis profunda y resaca, todavía más profunda, muchas voces están clamando por una cierta re-disciplina de la arquitectura.

Como apuntaba anteriormente, tanto no lema da 13 edición da Biennale de Venecia de arquitectura, Common Ground, como no lema do último congreso da Fundación Arquitectura e Sociedade, o común, adivíñase esta vontade de volver ao básico. Ata aquí nada que obxectar. Con todo, creo que sería tamén interesante, re-explorar novas dimensións estéticas na arquitectura, unha vez habémosnos/habémonos refugallo da roña comercial e vendedora que parecía haber colmatado todas as aspiracións do arquitecto e a arquitectura media.

Quero dicir, por exemplo, que por pura lei do péndulo, non vaiamos facer da austeridade unha nova categoría moral sen máis. A arquitectura, por sorte ou por desgraza, é moito máis complexa que unha idea, que un concepto ou que un movemento cultural. É aberta, dispar, multifactorial e constantemente ávida de novos inputs e outputs. Esta é unha realidade que hai que saber ecualizar en todo momento e na súa xusta medida, para evitar posicionamentos cortoplacistas.

A arquitectura está a tentar buscarse de novo, buscar as súas múltiples facetas, os seus apaixonantes retos, unhas veces ganduxando propostas voluptuosas, porque a natureza do encargo así o require, outras, quizais hoxe unha gran maioría, traballando sobre mínimos orzamentarios. Pero non confundamos a voluptuosidad coa irresponsabilidade, nin os mínimos orzamentarios con ambicións mínimas.

Hai que volver confiar en que os arquitectos, facendo arquitectura cada día desde unha boa entendida ambición, consigan realizar esa arquitectura de cada día, que Beker parece invocar.

Miquel Lacasta. Doutor arquitecto
Barcelona, setembro 2012

Notas:

1 BERKE, Deborah, Thoughts on the Everyday, del libro Architecture of the EverydaySteve Harris, Deborah Beker ed., Princeton Architectural Press, Nueva York, 1997

2 VENTURI, Robert, SCOTT BROWN, Denise, IZENOUR, Steven, Learning from la VegasMIT Press, Cambridge, 1977

Arquivado en: faro, Miquel Lacasta Codorniu

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,