The Formal Basis of Modern Architecture | Miquel Lacasta

5 (100%) 1 vote

The Formal Basis of Modern Architecture
The Formal Basis of Modern Architecture

Na primeira obra de Eisenman The Formal Basis of Modern Architecture, a súa tese doctoral, empeza tal como empezou Jacobs en The Rise and Fall of Great American Cities, ou Venturi en Complexity and Contradiction in Architecture, cunha crítica ao Movemento Moderno. Pode dicirse que a presión contracultural da década dos 60, requiren de calquera autor que se preciar, dun posicionamiento inicial contra o pasado, neste caso o Movemento Moderno. Tal é o espírito de cambio.

De feito, destes tres autores de cabecera, é Eisenman o que realiza unha crítica máis demoledora ao Movemento Moderno ao afirmar:

O Movemento Moderno tendeu a identificarse a si mesmo coa idea de cambio, porque tamén se concibía a si mesmo como unha revolución permanente e por conseguinte o seu particular modo de especulación foi de raíz histórica, máis que lóxica. Existe un perigo inherente nesta ausencia de pensamento lóxico. Sen teoría, a historia convértese nunha disciplina dominante, e do inducido anteriormente, ata deixa de ser posible evaluar a significación de manifestacións históricas. O pensamento arquitectónico contemporáneo tendeu, habitualmente sen recoñecelo, a enfatizar sobre a historia, excepto cando envolvía cuestións sobre técnica e tecnoloxía. O sentido de conceptos teóricos tales como racionalismo e funcionalismo vólvense obscuros ao usar estes términos nun contexto histórico. Isto causou unha mala interpretación das bases teóricas da arquitectura e máis específicamente do Movemento Moderno.1

Criticando dous conceptos fundamentais do Movemento Moderno, Eisenman incide na crítica ao Movemento Moderno como un todo, un conxunto de ideas sen base teórica, sen pensamento lóxico.

Ante esta cuestión Eisenman proponse desenvolver a súa disertación de maneira esencialmente crítica, máis que histórica, desenvolvendo certas proposicións concernentes á forma da arquitectura en sentido teórico e non histórico, analítico, máis que interpretativo. O autor sobre todo critica os inxenuos puntos de vista que sobre o Movemento Moderno teñen certos autores que salientan o iconográfico e o perceptivo, produto da sofisticación á que chegou a historia da arte e os avances en psicoloxía perceptiva, desacreditando así a Talbot Hamlin e a súa Forms and Functions of Twentieth Century Architecture, ou o traballo en historia da arte, do Warburg Institute ao que critica o desmedido crecemento de cuestións relacionadas co iconográfico e a importancia, segundo esta escola, que teñen estas para a creación dun estilo arquitectónico en calquera situación histórica específica. Igualmente critica aos expoñentes da Gestalt Psichology por construír un clima de sensibilidade no que calquera cousa que concierne a unha obra de arte, como algo experimentado polo ollo, debe ser analizado.

Eisenman nótase aquí angustiado por unha contorna académica anquilosada ao que non ve demasiadas virtudes en relación ao que xa está a pasar na sociedade. O seu traballo de investigación en forma de tese doutoral, vai converter nun intento, moi frutífero a teor do producido no futuro a nivel teórico polo autor, de construír un corpo conceptual, un arsenal de argumentos máis estruturado no discursivo desde a arquitectura, e non desde a historia da arte ou a psicoloxía.

A Eisenman debémoslle un corpo de pensamento que sen descartar consideracións históricas, psicolóxicas e máis adiante na súa carreira como teórico, filosóficas ou relativas ao ámbito da ciencia, é capaz de construír unha completa estrutura conceptual da arquitectura, desde o campo da propia arquitectura, algo así como o movemento dos anos 80 na pintura, en que se facía pintura-pintura, o autor fundamenta unha crítica da arquitectura-arquitectura, desde a arquitectura, na arquitectura, coa arquitectura, cara á arquitectura, para a arquitectura.

El mesmo na súa disertación xa aclara:

É o meu desexo aquí o considerar os edificios como unha estrutura discursiva lóxica, e poñer a atención na consistencia dos argumentos, na maneira en que as proposicións espaciais e volumétricas interactúan, contradinse e cualifícanse unhas a outras.2

Noutras palabras, Eisenman está disposto a construír un corpo teórico desde a propia arquitectura e nada máis.

Para o autor o desenvolvemento da súa argumentación estrutúrase a partir de cuestións conceptuais no sentido en que a idea de forma está considerada como un problema de consistencia lóxica ou noutras palabras como unha interacción lóxica de conceptos formais. O argumento do seu traballo de investigación vai establecer que estas consideracións de natureza obxectiva poden prover conceptualmente as bases formais de calquera arquitectura.

Eisenman tenta ir máis aló que o traballo de dous autores sobre os que se asintan as súas argumentacións. Por unha banda está John Summerson e a conferencia impartida no RIBA – Royal Institute of British Architects– en maio de 1957 co título The Case for a Theory of Moderns Architecture,3 na que principalmente sostén que o principio básico da arquitectura é a unidade derivada do programa, é dicir da esfera social da arquitectura. Igualmente Summerson sostén que para sentar as bases teóricas da arquitectura é necesario erixir un sistema, unha disciplina que guíe ao arquitecto a través da ordenación das formas arquitectónicas que se van arquivando.

Eisenman propón igualmente un sistema, unha construción intelectual para poñer orde nas bases formais da arquitectura, pero descartará a noción de unidade desde o programa por considerar este punto de partida demasiado relacionado coa historia, e co contexto social propio do momento histórico.

Doutra banda Eisenman fixa en Banham outro dos puntos de partida a superar. Por unha banda coincide con Banham e o seu famoso Theory and Design in the First Machine Age4 ao redor da idea de cambio, e por tanto coincide no diagnóstico a unha época. Con todo difire de Banham sobre a idea de negar calquera posibilidade de establecer ningún principio baseado na consideración da forma. Banham cuéstionase a validez da ecuación de Le Corbusier das regras dos sólidos filebianos en relación cos principios que rexen o universo, pois para el, calquera sistema referido aos sólidos regulares ou formas simbólicas son a mera resurrección dunha linguaxe morta. Eisenman, contrariamente, propón clarificar as relacións da forma coa arquitectura mediante un sistema comprensible.

Para explicar o propósito último da súa tese doutoral, Eisenman sinala a Le Corbusier ao escribir:

Para explicar el propósito último de su tesis doctoral, Eisenman señala a Le Corbusier al escribir:

En realidade esta tese pode ser pensada como unha investigación e unha interpretación das bases conceptuais da obra de Lle Corbusier ‘Catro Composicións’ ilustrada na súa “Oeuvre Complete.5

Implícitos nos diagramas de Lle Corbusier están o vocabulario, a gramática e a sintaxe dunha linguaxe formal; a intención aquí é facer esta linguaxe explícito.6

Pero para o autor o poñer en pé esa linguaxe formal non é suficiente en por si. Eisenman aspira á construción e desenvolvemento dun sistema, dunha estrutura conceptual que lle permita erixir tal linguaxe. A ambición final de Eisenman nesta investigación e de maneira dominante ao longo de toda a súa carreira profesional é a configuración dun sistema de pensamento capaz de explicar as infinitas variacións e a complexidade da linguaxe formal da arquitectura.

Este sistema cualifica e ordena o vocabulario da forma dentro do proceso de deseño. O sistema proporciona unha disciplina, máis que non un límite e permite rexeitar o arbitrario, o pintoresco e o romántico, deixando ao carón a interpretación subxectiva e persoal de orde.

Noutras palabras Eisenman necesita da orde rigorosa, sistemático, da análise lúcida e estrita para estruturar unha complexa cosmogonía formal, derivada das referencias xeométricas implícitas nas propiedades da forma. Podería dicirse que Eisenman inaugura así unha concepción estritamente formal da forma arquitectónica, ou devandito doutro xeito, Eisenman desenvolve unha maneira sistematizada de analizar a esencia xeométrica da forma arquitectónica para a elaboración dun vocabulario, unha sintaxe e unha gramática formal da arquitectura.

En realidade o valor da tese de Eisenman non radica tanto na elaboración das bases da forma da arquitectura moderna, tal como reza o título da súa tese, senón no desenvolvemento das estruturas conceptuais que lle permiten chegar ata estas bases, é dicir o método máis que o resultado, de forma que dá a luz unha maneira propia de entender a arquitectura a través dun proceso sistemático de análise da xeometría como único vehículo fiable para entender a arquitectura.

A presunción de Eisenman de pretender fundar un sistema para analizar a arquitectura e fundar unha teoría da forma arquitectónica parece un pouco grandilocuente para un novo arquitecto, mesmo nos anos 60, e en parte o propio Eisenman acaba a introdución á súa tese afirmando:

Este traballo é pouco máis que unha indicación dunha maneira de pensar atendendo á necesaria limitación da súa lonxitude. Non pode encher o noticiable baleiro do pensamento arquitectónico contemporáneo, pero a final de contas servirá para denotar a existencia dese baleiro, e así facer unha contribución á teoría da forma arquitectónica.7

A falsa modestia destas últimas palabras introductorias en realidade o que expoñen é a ambición última do autor, a fundación dunha teoría da forma arquitectónica. A teor dos frutíferos resultados da carreira docente, profesional e intelectual de Eisenman, podemos afirmar que a sistematización da análise das formas desde parámetros xeométricos para o desenvolvemento da teoría en cuestión, deu realmente os seus froitos.

Miquel Lacasta. Doutor arquitecto
Barcelona, febreiro 2013

Notas:

1 EISENMAN, Peter, The Formal Basis of Modern Architecture, publicado orixinalmente como tese doutoral polo Trinity College da Universidade de Cambridge en agosto de 1963 e posteriormente reeditada en Lars Müller Publishers, Baden, 2006.

2 Ídem

3 Ídem cit. SUMMERSON, “The Case for a Theory of Moderns Architecture”, conferencia impartida no RIBA o 21 de maio de 1957

4 BANHAM, Reyner, Theory and Design in the First Machine Age, The Architectural Press, Londres, 1960.

5 LE CORBUSIER, Oeuvre CompleteEditores Willy Boesiger, Oscar Stonorov, Max Bil, Birkhaüser. Basilea, 1996

6 Op. Cit., EISENMAN, 2006 (1963)

7 Ídem

Arquivado en: faro, Miquel Lacasta Codorniu

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,