Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Aldo G. Facho Dede


Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Grazas á cordial e entusiasta invitación do Colexio de Arquitectos da Rexional San Martín, representado pola súa Decano o Arq. Teddy do Aguia e o Arq. Percy Vilca, tiven a oportunidade de visitar por primeira vez a cidade de Tarapoto, situada na selva do Perú. Ademáis do honor que significaba a invitación, xérome especial interese coñecer a cidade e a paisaxe no que está emplazada, que imaxinaba exótico e natural. Xa desde o avión preocupeime en rexistrar o achegamento á terra para recoñecer texturas, topografía, cores, tramas… o primeiro que me chamou a atención foi a forza dos ríos que surcaban a paisaxe con absoluta indiferenza, e a topografía que asemellaba un pano verde plegado. Cando nos achegamos máis puiden identificar con preocupación o forte impacto ambiental de tállaa indiscriminada da flora nativa para xerar superficies cultivables. Iso confirmeino logo cando percorrín a periferia da cidade.

A saída do avión foi cual entrar nun baño turco, unha masa de aire húmido e quente envolveume e non nos deixou ata que volvemos partir. Segundo os locais o clima foi “benigno” connosco, “non” está a ir “moita calor” repetían mentres unha sueva brisa nos refrescaba na sombra. Se esa temperatura era “fresca” non quero imaxinar o que para eles é “caloroso”, pero como ben me indicaron “o corpo adáptase”.

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña

Espazo Público.

Nunha cidade relativamente pequena (cidade pequena e non pobo grande como ben recalcaba o fillo menor do arq. da Aguia) e cun clima de benigno a cálido, o espazo público é o lugar onde a poboación interactuar e vive. O que pode parecernos lóxico non o é para as autoridades de Tarapoto, pois as rúas foron regaladas aos carros, motos e mototaxis, case eliminando as vereas (hai tramos que desaparecen), árbores, paseos… a isto hai que sumarlle o feito que non se preocupasen de normar a sombra como elemento significante na arquitectura, os aleiros son pequenos e non alcanzan para protexer os peóns. Tarapoto é unha cidade que ten todas as calidades e escala para ser unha fermosa cidade peonil, pero hoxe é un espazo negado aos cidadáns. A praza principal mantén ese deseño francés de diagonais, neste caso particular reforzadas por muros de contención que resolven a pendente do terreo. Isto agudiza a fragmentación do espazo, deixando só para o uso da xente acoutadas superficies pavimentadas. Se lle sumamos a isto a calor e a falta de sombra, temos como resultado unha praza case baleira e con concentracións de xente onde as árbores os protexen do sol.

Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Moito máis interesante é o deseño do parque Suchiche, onde din que se fundou a cidade, no que sen maior elucubración de deseño souberon xerar diversos espazos internos de sombra, xerando unha atmosfera fresca e de descanso.

É sumamente contraditorio que nunha cidade fundada no verde amazónico case non teñan árbores urbanas, quizais esa condición sexa a causa non conciente pola que a xente non os reclama como urxentes.

Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Plan de Desenvolvemento Urbano

Cruzar a cidade non demanda moito tempo, a poucos minutos xa estamos a pasar por algunha das pontes do río Cumbaza, que é a interfase natural coa área agrícola. O novo Plan de Desenvolvemento Urbano, lonxe de consolidar esa interfase e buscar que a cidade se consolide cara a dentro, abriu a “caixa de pandora” habilitando como chan urbano zonas que hoxe son agrícolas. Xérame unha profunda pena ver como unha cidade tan pintoresca, cunha escala acoutada que lle permitiría doadamente distinguirse en calidades, está condenada a esparexerse no seu chan produtivo e o produtivo no bosque amazónico, deixando no camiño enormes bolsóns de terra sub-utilizada. Alí creo que deben traballar con urxencia os colexios profesionais, as universidades e os arquitectos.

Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Mercado e Cemiterio

Para sorte dos habitantes, a cidade non foi invadida por algún dos centros comerciais que xa cambiaron a estrutura comercial de moitas cidades do país. A xente aínda compra nos mercados, comercios de barrios e feiras. Como intento facer sempre que visito unha nova cidade, busquei situar o Mercado e Cemiterio, equipamentos que como ben me dixo hai moito tempo un colega, son a radiografía da cidade. Neles ves a forma como a sociedade local interactuar e comercia, podes medir a saúde e economía, as crenzas, conformación social, historia… xustamente ao entrar ao cemiterio unha austera cruz recibe o visitante e enuncia: “Para que non se repita. En memoria dos desaparecidos(as) e muertos(as) pola violencia política. 1980-2000”.

Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Arredores

O primeiro lugar que visitamos fóra da cidade foi o pintoresco pobo de Lamas, que é de onde din viñeron os naturais a fundar a cidade. Un lugar interesante dominado pola topografía e a terra alaranxada coa que se constrúen a maior parte das casas. Construcións con gran valor tecnolóxico-ambiental, desenvolvido durante séculos de adaptación ao contexto, sabedoría hoxe desaproveitada e condenada pola pobreza e a crenza que o ladrillo e o cemento son un chanzo cara ao desenvolvemento.

Foi moi interesante entrar a unha das vivendas e ver como estaba configurada construtiva e espacialmente. Resumindo, é un grande espazo cun entrepiso de madeira a xeito de alzadeiro, no que o confort climático se consegue con sombra e ventilación. Para iso utilizan muros grosos de tapia, teitos a dúas augas de tella, ventás altas en sombra e sen vidros que xeran ventilación cruzada.

Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

De alí dirixímonos ao baixo Huallaga, onde puiden apreciar unha das paisaxes máis fermosas do meu país: unha masa de auga serpeante que suca dúas murallas cheas de verde, nas que a escala do humano desaparece ante a inmensidade da natureza. Shapaja é un pequeno pobo que está nun dos remansos das montañas, alí vive a familia da señora do arq. da Aguia que nos recibiu con especial cariño e atención, como só saben facelo as persoas que viven no interior, onde a calma e o compartir son máis importantes que calquera outra variable citadina. Alí tomei un riquísimo aguadito de galiña, que me fixo recordar aquel que décadas antes tomase na casa rural do tío avó dun dos meus mellores amigos no val do Colca.

O tempo apremábanos e segundo os locais non podiamos regresar a Lima sen visitar o eco-hotel Puma Rinri, intelixentemente situado entre a estrada e o río. Un proxecto cuxa maior calidade é a simpleza e o ter sabido aproveitar a tecnoloxía e materiais locais para construír un lugar sumamente acolledor e no que apetece descansar. Non se necesita máis para gozar de tan fermosa paisaxe.

Con ese broche pechamos a nosa viaxe, non sen deixar de comprar unhas barras de chocolate e café para levar á casa.

Tarapoto, cidade na selva e a montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Aldo G. Facho Dede · Arquitecto Autor do Blogue Habitar: Ambiente+Arquitectura+Ciudad

Lima · xuño 2013

Arquitecto-urbanista, docente-investigador, convencido de que nuestro país necesita desarrollar sus ciudades en base a modelos de planificación urbana estratégicos y adaptativos, que partan desde las personas y el ambiente, y que busquen la multiplicación del bienestar y su equitativa distribución.

follow me

Arquivado en: Aldo G. Facho Dede, artigos

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,