Sobre a orixinalidade na arquitectura | José Ramón Hernández Correa

Hai unhas semanas, a inesgotable biblioteca de imaxes de Javier Echepare propúxonos este proxecto de Nikolai Ladovsky.

Proxecto de Nikolai Ladovsky

Inmediatamente lembrounos a todos outro moito máis famoso, verdade? Desde logo, cando Javier puxo esa imaxe a resposta foi inmediata. Imos, que calquera o ve:

Museo Solomon R. Guggenheim

(No meu caso, ademais, dá a casualidade de que teño este último debuxo en póster, enmarcado xusto á miña dereita, así que o vexo mentres escribo isto).

Ladovsky foi un arquitecto soviético; un de tantos xoguetes rotos daquela esperanza revolucionaria da arquitectura, truncada e traizoada polos vencedores burócratas e neoclásicos da revolución. Foi profesor do VKhUTEMAS entre 1920 e 1932, “neoclásico á forza”, como todos, a partir de 1932 por orde de Stalin e suicidado en 1941.

(Vaia parrafito denso que acabo de escribir. Nel cabe unha novela. Algún día haberá que escribila, pero por agora deixo ese tema e vou ao que quería tocar hoxe).

Non se se Frank Lloyd Wright podería alegar casualidade. Visitou a Unión Soviética en xuño de 1937, e coñeceu a varios arquitectos e as súas obras. É moi probable que alí tivese noticia do proxecto de Ladovsky. Se foi así, debeu de impresionarlle, porque el mesmo levaba anos obsesionado coa idea do “zigurat”.

Mirador e Planetario Gordon Strong (sen construir) Sugarloaf Mountain, Maryland, 1924-25

Este é un proxecto de 1925, que combina un parking cun planetario (o normal).

Cando, anos despois, Solomon R. Guggenheim encargoulle o seu museo, Wright desempoou aquel parking e volveu a enroscar unha rampla.

A idea era a mesma que a do parking: A rampla para acceder cos coches era agora para que os vistantes circulasen contemplando a exposición. As zonas para aparcadoiro eran agora para as obras de arte. E o espazo central para o planetario era agora un espazo de luxo, de agasallo.

A idea non terminaba de callar, e Wright probaba outras opcións.

Nalgún deses tanteos probou de novo a hélice cónica, pero esta vez co vértice haca abaixo.

Eureka! A cada volta ascendente da rampla o espazo alargábase. O baleiro central facíase antigravitatorio e producía unha especie de vertixe inversa: vertixe cara arriba. Por outra banda, todo o cacharro tiña un aire inestable e unha gran forza plástica. Puido ter algo que ver o debuxo de Ladovsky? Eu creo que, se Wright viuno en 1937, non hai ningunha dúbida.

E? Quero dicir, e que?

É un pecado copiar unha idea en arquitectura? En música hai unhas normas: Hai que copiar un certo número de compases, e cun límite de desviacións en melodía e harmonía, para que se considere plaxio. En arquitectura non hai nada especificado. En todo caso, unha mirada atenta aos dous proxectos despexa calquera sospeita de plaxio. Pode haber influencia, por suposto. Todos os arquitectos influímonos dunha ou outra forma.

O asunto é aínda máis espiñento tratándose de Wright, que alardeaba dunha orixinalidade inesgotable e que se pasaba a vida dando saltos mortais estilísticos.

Wright podía inspirarse en calquera arquitecto que levase máis de dous ou tres mil anos morto, pero non en alguén contemporáneo. Por Deus! El era o mellor arquitecto desde os exipcios! (e probablemente o mellor incluso poñendo aos exipcios, sumerios e mesopotámicos na conta). Na súa sección escribe a palabra “ZIGGURAT” ao pé, baixo o soto, pero xamais escribiría “LADOVSKY”. Recoñece a súa inspiración nun tipo arquitectónico anónimo e remotísimo, pero non en alguén próximo.

En todo caso, a min paréceme ben. A arquitectura non ten como principal misión ser orixinal, senón ser boa. Se nos deixamos levar só pola orixinalidade, por facer cousas que nunca fixese ninguén, e esa é a nosa única liña de traballo, pasarémonos a vida facendo mamarrachadas.

(Xa falei outras veces das feces enlatadas de artista e das bochas con sangue de artista. Neste sentido, ARCO se obstina en depararnos novas parvadas cada ano, demostrándonos que a mera ansia de orixinalidade é unha impostura e unha mentecatez).

Por outra banda, o esquema xeral dun proxecto, a súa concepción global, teñen pouco de orixinal, e pouca ou ningunha necesidade de selo. Podo organizar os meus espazos engarzados nun eixo-percorrido, ou ao redor dun espazo central, ou en malla, ou en altura, etc… Iso fará que o programa se poida cumprir mellor, que o edificio se adapte mellor ás ordenanzas, que se aproveite mellor o solar… e serve para empezar a encaixar e a enfocar o proxecto. Pero o proxecto en si son os quilos e quilos de papel, ou as horas e horas de computador, ata que a escaleira arrinca onde debe e desembarca no sitio adecuado, e o programa cúmprese, e o espazo flúe, ou se comprime, ou o que queira que faga, e todo cuadra.

Iso é arquitectura, e non se copia. É imposible de copiar. Ollo: Non estou a falar só de arquitectura-arte, nin de arquitectura-sublime. (Bendito sexa quen ademais consiga todo iso). Estou a falar da mera profesión, se queredes desde o punto de vista máis trivial, e, aínda así, e por iso mesmo, de arquitectura, de organización e caracterización de espazos, de resolución de necesidades funcionais, de formas, de construción e de todo o demais.

Estou a falar de que o proxecto non se fai cun xesto grandilocuente co rotulador gordo (iso pode ser só un punto de partida para rozar o terreo), senón con moitas horas de afinación e decantación.

Estou a falar de que Wright pode copiar a idea dunha hélice en tronco de cono investido, pero que a partir dela ten que facer un edificio.

José Ramón Hernández Correa · Doutor Arquitecto
Toledo · maio 2012
Autor do blogue arquitectamoslocos?

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , ,