Segundas oportunidades | Silvia Blanco Agüeira

5 (100%) 1 vote

Pabellón de Luxemburgo en Bruselas, durante su construcción en 1957 en el recinto de Heysel. Procedencia Archivo Torroja, CEHOPU-CEDEX
Pavillón de Luxemburgo en Bruxelas, durante a súa construción en 1957 no recinto de Heysel. Procedencia: Arquivo Torroja, CEHOPU-CEDEX

En 1961, tan só dous anos despois da reconstrución do Pavillón dos Hexágonos na madrileña Casa de Campo, producíase outra sorprendente irrupción na capital española: a chegada do pavillón que o Ducado de Luxemburgo construíra na Exposición Universal de Bruxelas de 1958.

“Ofrecido en vantaxosas condicións”,1

afirmaban as crónicas da época. Poucos saben na actualidade da cohabitación durante décadas de dúas dos protagonistas daquela Expo58.

O pavillón español, deseñado por José Antonio Corrales e Ramón Vázquez Molezún, abandonado desde 1975; o luxemburgués, adquirido pola Cámara de Comercio de Madrid, funcionando no Paseo da Castelá como Palacio de Exposicións ata os anos noventa.

Pabellón de Luxemburgo en Bruselas ya terminado en el recinto de Heysel. Procedencia Archivo Torroja, CEHOPU-CEDEX.
Pavillón de Luxemburgo en Bruxelas xa terminado no recinto de Heysel. Procedencia: Arquivo Torroja, CEHOPU-CEDEX.

Na visita ao gran evento belga, alguén debeu reparar nas notables capacidades expositivas da proposta do pequeno ducado. Formado por dous pavillóns unidos entre si por unha pasarela, contaba cunha superficie útil de 1.680 metros cadrados. Dos seus tres proyectistas, o máis coñecido era sen dúbida Jean Prouvé, que foi colaborador necesario en Bruxelas de varios pavillóns máis, entre os que se atopaban o de Francia, o da vila de París ou o da editorial Hachette. Xunto a Prouvé, os luxemburgueses René Mailliet e Pierre Reuter foron os autores dunha obra de liñas simples. Cualificada na época como unha pequena xoia de arquitectura, concentrada, moderna e

“de ben colocadas patas”,

parecía ser exemplo consciente do alto custo que supoñía para algúns países querer superar aos seus veciños.2

Fronte a iso, o desexo de mostrar a Luxemburgo como un destino atractivo traduciuse nunha arquitectura sobria, transparente, que albergaba nas súas interior referencias ás paisaxes, ao turismo, á minería e á viticultura do país, así como á futura presenza de institucións ligadas á Comunidade Europea do Carbón e o Aceiro.

Coa promoción deste último material, producido tanto a nivel nacional como comunitario, non podían obviarse as posibilidades de reutilización do edificio, empregando para iso unha estrutura cuxo peso roldaba as 800 toneladas, e que chegou a Madrid vía férrea tras ser desmontada pola empresa belga Paul Wurth.

Interior del edificio durante la Expo58. Procedencia wikipedia.org
Interior do edificio durante a Expo58. Procedencia: wikipedia.org

A reportaxe do traslado mostraba enormes pezas metálicas atravesando medio Madrid desde a estación Imperial. As imaxes da montaxe —desenvolvida entre 1962 e 1963—, retrataban o edificio tras un cartel onde se podía ler ” XXV anos de paz”. Os planos mostraban un solar rectangular con oitenta metros de fachada cara á vía principal.

A parcela elixida situábase no que hoxe sería o número 257 do Paseo da Castelá, ofrecendo espazo para outras construcións que completaban un programa que trataba de dotar a Madrid dun recinto dedicado á celebración periódica de certames comerciais e industriais.

O arquitecto Pascual Bravo Sanfeliu, asesorado pola Oficina Técnica de Eduardo Torroja Miret, foi o encargado de levantar un complexo que desde 1949 viña anhelando Juan Abelló Pascual, o presidente da Cámara de Comercio madrileña.

Llegada a Madrid del pabellón en 1961. Procedencia: Archivo de la Cámara de Comercio de Madrid
Chegada a Madrid do pavillón en 1961. Procedencia: Arquivo da Cámara de Comercio de Madrid

Con este obxectivo, estudáronse con atención as perspectivas, a distribución e a circulación dos visitantes. Sirva como exemplo a nova potencia visual do pavillón orixinal, obtida tras elevalo tres metros sobre a rasante da avenida. Xurdiu así a oportunidade de construír en semisótano espazos complementarios que alcanzaron os 5.000 metros cadrados de superficie.

Ademais desta zona expositiva adicional, engadiuse unha construción de catro plantas cun pórtico previo que servía de acceso principal. Había especial interese en que o espazo expositivo non desmereciese do exhibido noutras feiras provinciais.

Cunha superficie útil total de 11.000 metros cadrados cumpriuse o obxectivo, sen deixar de lado a adecuación do edificio ao clima madrileño e a unha nova función, o que obrigou a un acondicionamento ambiental, acústico e luminoso, así como á inclusión de redes completas de saneamento, sistemas de emerxencia e de prevención de incendios. Non houbo mellor estrea para todo o recinto, xerme da actual Institución Feiral de Madrid (IFEMA), que a exposición de siderurgia francesa coa que se inauguraron as instalacións o 13 de outubro de 1964.

Montaje en España. Procedencia: Archivo de la Cámara de Comercio de Madrid.
Montaxe en España. Procedencia: Arquivo de la Cámara de Comercio de Madrid.

Tres meses antes bendixéronse as obras, con Juan Abelló agradecendo no seu discurso a axuda técnica prestada polo Goberno dos Estados Unidos para un proxecto tan ambicioso.5 Vinte e sete anos despois deste evento, celebrábase a última feira no recinto, cun Salón Internacional dedicado á Educación.

Este breve paseo polas marxes da Expo58, e por aquelas propostas que quedaron sepultas no esquecemento, achegan recompensas suficientes e remiten a premisas que seguen de actualidade sesenta anos despois: problemas relacionados coa non permanencia, a prefabricación, a reutilización de contedores, a rápida execución e a capacidade de asumir programas abertos.7

A Solucións servidas en cru, sen afeites, sen grandes aspiracións estéticas, con precisas descricións e sen adxectivos edulcorantes. Respostas impecables, que no caso do pavillón luxemburgués se metamorfosearon en segundas oportunidades.

Imagen nocturna del Palacio de Exposiciones de la Cámara de Comercio de Madrid. Procedencia Archivo de la Cámara de Comercio de Madrid.
Imaxe nocturna do Palacio de Exposicións da Cámara de Comercio de Madrid. Procedencia: Arquivo da Cámara de Comercio de Madrid.

Silvia Blanco Agüeira, doutora arquitecta
Viveiro, xuño 2018

Notas:

A compra formalizouse en cinco millóns de francos da época, aínda que este dato non aparece citado en: Bravo Sanfeliu, Pascual, “Palacio de Exposicións da Cámara de Comercio de Madrid”, TA: temas de arquitectura e urbanismo 67 (1964), p. 36.

Tanner, Ogden, “The best at Brussels”, Architectural Forum 108 (1958), p. 86.

Arquivo Torroja, CEHOPU-CEDEX.

Discurso completo de Juan Abelló Pascual en: “Inaugúrase o noso Palacio de Exposicións”, Comercio. Revista Mensual da Cámara de Comercio de Madrid 152 (1964), p. 12.

“Bendición das obras do Palacio de Exposicións da Cámara Oficial de Comercio”, diario ABC, 4 de xullo de 1964, p. 64.

Interdidac. Salón Internacional da Educación (19-22/03/1991). “Memoria de actividades 1991 da Cámara de Comercio e Industria de Madrid”.

Mallo, Álvaro; Blanco, Silvia; Carballo, Francisco, “Denostada Bx´58” (Conferencia impartida dentro do curso Segredos da Arquitectura, Fundación Luis Seoane, A Coruña, 19 de maio de 2014).

Agradecementos:

Agradécese especialmente á Cámara de Comercio de Madrid e a CEHOPU-CEDEX (Arquivo Torroja) a información e as imaxes facilitadas para a realización deste artigo.

Arquivado en: artigos, Silvia Blanco Agüeira

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,