Praxe da Arquitectura Multifamiliar en Lima | Fernando Freire Forga

Como parte dos traballos de investigación desenvolvidos ata a data, a continuación faise unha breve recensión histórica-gráfica do contexto arquitectónico multifamiliar na cidade de Lima, para a cal se determinaron tres períodos: 1. A Consolidación da Arquitectura Moderna 1950 -1970, 2. – O Período Postmoderno e de Transición 1970 – 1990 e 3. – O Período Contemporánea 1990 – 2010.

1. A CONSOLIDACIÓN DA ARQUITECTURA MODERNA 1950 – 1970.

O neocolonialismo e os “revivals” predominaron na proxección arquitectónica peruana ata a década de 1940. Nese entón a produción de edificios multifamiliares en Lima non correspondía aos principios instaurados polo movemento moderno que viña desenvolvéndose no ámbito internacional, dende a década de 1920, máis ben correspondían a encargos particulares e moi puntuais que foron proxectados por arquitectos que estiveron mergullados en estilos da época.

Para mediados da década de 1940 na Escola de Enxeñeiros levouse a cabo unha reforma no ensino da Arquitectura, a cal formou parte das xestións para crear a primeira facultade do país, con el e o manifesto publicado pola agrupación espazo en 1947, a Arquitectura Moderna empezaría a instaurarse na cidade de Lima. Entre os principais acontecementos arquitectónicos que demostran a praxe do multifamiliar expóñense os seguintes:

A inicios da década de 1950 chamou a atención do gremio, polo ano de edificación e polas súas características formais, o Edificio de Departamentos na rúa Roma (1950) de Teodoro Cron.

Edificio de Departamentos na rúa Roma, San Isidro – Lima (Arq. T. Cron) | Fernando Freire Forga

En 1952 o arquitecto Manuel Villarán recibiu o premio Chavín polo edificio de departamentos Guzmán Blanco, caracterizado pola solución de localización en esquina e pola tendencia corbusierana de proxectar volumes sobre pilotis.

Guzmán Blanco 1952 (Arq. Villarán)

A mediados da década de 1950, o arquitecto Enrique Seoane proxectou varios edificios multifamiliares que contribuíron tamén na consolidación da arquitectura moderna, entre eles destacan: O edificio Diagonal (1954) e o edificio Limatambo (1954) e en anos posteriores os edificios San Reynaldo (1956) e Nyci (1956).

Edificio Diagonal (arq. Enrique Seoane) | Fernando Freire Forga

O edificio El Pacifico (1958) de Fernando de Osma, en Miraflores xoga tamén un rol importante na influencia arquitectónica local en canto o manexo formal e espacial utilizados. Resulta interesante a división de usos a través da zona de estacionamentos no terceiro nivel.

Edificio El Pacifico,1958, Miraflores (arq. Fernando de Osma) | Fernando Freire Forga

O Edificio de Departamentos Neptuno, en Áncon, de Alberto Menacho (1959) presentou unha solución moderna con características formais distintas. Este edificio de distribución espacial circular significoulle ao seu proxectista a obtención do premio Chavín en 1959.

Edificio de Departamentos Neptuno.1959. Miraflores (arq. Alberto Menacho) | Fernando Freire Forga

Entre os edificios multifamiliares modernos podemos observar dous títulos importantes: edificios para renda, os cales adoitaban destinar os primeiros niveis para áreas comerciais, deixando os niveis superiores para vivenda, e edificios de departamentos para integrantes dunha mesma familia, estes últimos adoitaban ser de dimensións máis pequenas en comparación aos de renda. O edificio de departamentos no parque Antequera, en San Isidro, de Mario Bianco (1956) é quizais un dos exemplos máis resaltantes dun edificio multifamiliar para integrantes dunha mesma familia (actualmente renovado).

Edificio en Parque Antequera.1956. San Isidro (arq. Mario Bianco) | Fernando Freire Forga

Neste intervalo de tempo o interese arquitectónico e urbano, por parte das organizacións públicas, estivo enfocado en temas relacionados á demanda de vivenda no noso país. A creación da Corporación da Vivenda e a ONPU constituíu unha brecha importante para o desenvolvemento urbano da cidade. As unidades veciñais suplirán parte importante da acreciente demanda por parte do sector obreiro. Para a década de 1960 o proxecto residencial que liderou a atención do gremio foi a Residencial San Felipe, esta vez buscouse suplir a demanda de vivenda experimentada pola clase media. Non obstante, en canto a unha correcta aproximación á praxe do multifamiliar actual, as Unidades Veciñais e a Residencial San Felipe son proxectos que non se cinguen aos requirimentos de deseño que advirte a proxección actual de edificios multifamiliares, nin tampouco aos requirimentos rendibles que pretende o investimento privado.

Agrupamento Barboncito. Proxectistas: L. Vásquez, R. Venegas, J. Flores. 1954 | divagarquitectura.blogspot.com

Na década de 1960, o investimento privado propiciou un importante auxe en relación ao crecemento da cidade de Lima, a cal xa se expandira cara aos novos distritos. A poboación foi incrementándose e os lotes de terreo empezaban a escasear. Isto permitiu a construción dun número maior de edificios multifamiliares que cambiaron o perfil urbano dos distritos con densidade poboacional en aumento como San Isidro, Madalena, Jesús María, Miraflores, Pobo Libre, entre outros.

Entre os multifamiliares que destacan na década de 1960 encontramos a obra dos arquitectos: Manuel Villarán, Benxamín Velasco, Luis Vásques, Walter Weberhofer, Enrique Seoane, Julio Arce, Ernesto Aramburú, Miguel Forga, entre outros moitos magníficos arquitectos nacionais que moldearon o perfil dunha época na nosa cidade.

Edificio en Calle Victor Maurtua, San Isidro

2. A POSTMODERNIDADE 1970 – 1990.

A raíz do golpe de estado en outubro de 1968, a praxe arquitectónica cambiará de rumbo en canto aos intereses do estado. A preocupación pola demanda de vivenda e os conxuntos habitacionales serán suplantados pola proxección e construción de edificios públicos. Este cambio coincidirá cunha expresión arquitectónica á que se lle chamou “estilo brutalista”, caracterizada polo uso do concreto exposto. Entre os edificios emblemáticos construídos na década de 1970 encóntranse o Centro Cívico, o Ministerio de Pesqueira (actual Museo da Nación), o Edificio Petroperú, El Edificio do banco Continental, entr outros.

En canto á produción de edificios multifamiliares, na década de 1970, tense un rexistro reducido. Non obstante, os edificios multifamiliares desta década tamén se caracterizaron polo uso do concreto exposto, entre eles encóntranse: O edificio El Carmen de Miguel Rodrigo M. (Avda. Benavides / La Paz) e o Edificio Dous de Maio de Luis Vásquez PÁX. (1970).

La Paz Miraflores, Arq. Miguel Rodrigo M.
Imaxe obteida do documento de Arquitectura Contemporanea XIII Congreso Panamericano de Arquitectos.

É na década de 1980 onde se pode observar que a praxe do edificio multifamiliar comeza a retomarse. A inicios desta década o arquitecto Emilio Soyer incursionará nunha solución orixinal para a distribución de departamentos no Edificio Multifamiliar Ajax en San Isidro. As calidades da distribución e o manexo espacial xerarán grande interese no gremio e converterase como un importante referente arquitectónico nos anos seguintes.

Edificio Multifamiliar Ajax en San Isidro, 1980, Emilio Soyer
Planos obteidos do documento da Bienal V do Colexio de Arquitectos do Perú. Novembro de 1983.

Cara a finais da década de 1980 obsérvase, na praxe arquitectónica de multifamiliares limeños, a inclusión historicista e figurativa de elementos decorativos nas fachadas dos edificios. Maiormente frecuentouse a emulación de vans e fachadas da “arquitectura barranquina”.

Edificio Bresiani. Mario Lara – 1988 | skyscrapercity.com

3. PERIODO CONTEMPORÁNEO 1990 – 2010

A experimentación estética e formal, iniciada na década de 1980, continuará ata “esgotar recursos e escusas subxectivas” durante a seguinte década. Non obstante, a medida que se avanza na busca de identidades formais, obsérvase un proceso gradual que empeza a retomar as formas sobrias e puras que se usaron na arquitectura moderna.

Edificio Multifamiliar Costa Blanca. Artadi arquitectos | laarquitectura.org

Conforme a cidade vai crecendo e a poboación incrementándose, a praxe do multifamiliar en Lima desprégase a zonas xeográficas novas e diferentes ás utilizadas dentro da trama urbana. A praxe expándese polo Oeste cara á Costa Verde, sobre o acantilado. Polo Leste toma como nova localización os outeiros Surco e a Molina, lográndose edificios de grande altura cun dominio visual case completo da cidade.

A inserción das “casas club”, na segunda metade da década de 1990, na cidade tivo unha notable acollida. Esta nova alternativa, proposta polo investimento privado, incluíu nos seus proxectos inmobiliarios zonas de servizos, recreación e deportes. Entre as primeiras casas club destaca a Casas Club situada na Avda. Reduto, a unha corte da Avda. Benavides, construída en 1997. A partir deste proxecto obsérvase na cidade unha grande influencia na proxección de futuros proxectos similares.

Nesta etapa contemporánea a proxección de edificios multifamiliares significou unha constante adecuación -por parte dos proxectistas- ás cambiantes normativas que rexe en cada distrito. Normativas que tratan de regular a produción de edificios multifamiliares e o crecemento da cidade en xeral. As inmobiliarias en conxunción cos arquitectos dedicáronse nestes últimos anos a elaborar unha serie de artificios que lles proporcione a maior rendibilidade para cada proxecto.

Fernando Freire Forga · Doctor Arquitecto

Lima · maio 2011 · Autor do Blogue La Forma Moderna en Latinoamérica

Fernando Freire Forga

Fernando Freire Forga nace en Lima el 21 de marzo de 1977. Entre los años 1994 y 2000 realiza estudios de arquitectura en la Universidad Peruana de Ciencias Aplicadas en la misma ciudad. En 1999 obtiene el primer premio en el Concurso a nivel nacional organizado por PROCOBRE-PERÚ con la tesis: Edificio Automatizado de Oficinas: “Usos del Cobre en la Arquitectura”.

Ha realizado estudios de Doctorado sobre Arquitectura Moderna en la ETSAB, Escuela Técnica Superior de Arquitectura de Barcelona en la Universidad Politécnica de Cataluña, España. Actualmente, se encuentra inmerso en el desarrollo de trabajos de recopilación e investigación de Arquitectura Moderna en el Perú. Es docente de la Pontificia Universidad Católica del Perú y se desenvuelve como proyectista de manera independiente.

follow me

Arquivado en: artigos, Fernando Freire Forga

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,