Piscina no río Spree a su paso por Berlín, de AMP | Halldóra Arnardóttir – Javier Sánchez Merina

Gilbert Wilk (n. 1966) y Ana Salinas (n. 1975) conforman el estudio de arquitectura que, habiendo colaborado con Felipe Artengo, Fernando Martín Menis y José Rodríguez Pastrana (AMP), y la artista Susanne Lorenz, en 2005, junto a Thomas Freiwald, proyectaron y construyeron el cerramiento de la piscina durante el invierno. Propiedad Kulturarena Veranstaltungs GmbH (www.arena-berlin.de). Colaboradores Catharine von Eitzen, Ann-Kristin Hase, Fabian Lippert, Nora Müller.
Gilbert Wilk (n. 1966) e Ana Salinas (n. 1975) conforman o estudo de arquitectura que, colaborando con Felipe Artengo, Fernando Martín Menis e José Rodríguez Pastrana (AMP), e a artista Susanne Lorenz, en 2005, xunto a Thomas Freiwald, proxectaron e construíron o cerramento da piscina durante o inverno. Propiedade Kulturarena Veranstaltungs GmbH. Colaboradores Catharine von Eitzen, Ann-Kristin Hase, Fabian Lippert, Nora Müller.

Romper coa tradicional división entre as tarefas do enxeñeiro, artista e arquitecto contribuíu a construír un oasis urbano que fai realidade unha fantasía.

Iluminada por las noches desde el interior, la piscina surge como una linterna china. Desde las ocho de la mañana hasta la media noche, en un entorno cautivador y aislado del ruido de tráfico, los berlineses disfrutan de este oasis urbano que, al anochecer, se muestra iluminado con los tonos azules y verdes de sus aguas.
Iluminada polas noites desde o interior, a piscina xorde como unha lanterna chinesa. Desde as oito da mañá ata a media noite, nunha contorna cativadora e illada do ruído de tráfico, os berlineses gozan deste oasis urbano que, á noitiña, móstrase iluminado cos tons azuis e verdes das súas augas.

No verán do 2002, trinta e dous enxeñeiros, artistas e arquitectos foron convidados a Berlín para formar grupos que participasen nun concurso para crear, no río Spree, un punto de conexión entre as dúas partes da cidade. O proxecto “Spreebruecke”, ponte do río Spree, dos arquitectos tinerfeños AMP e a artista berlinesa Susanne Lorenz gañou o primeiro premio coa reutilización dunha antiga gabarra afundida: enchérona de auga depurada e fixeron dela unha piscina pública que flota no río. Un proxecto que interpreta o tema da ponte como unha plataforma de comunicación.

El Berlín del siglo XIX ofrecía una relación similar con el río al formar parte importante de la vida social berlinesa.
O Berlín do século XIX ofrecía unha relación similar co río ao formar parte importante da vida social berlinesa.

Proxectos Artísticos na Cidade.

O concurso arrincou pola iniciativa privada de Proxecto Artístico na Cidade, unha asociación fundada para fomentar o diálogo entre os cidadáns, organizando un evento cultural bienal con proxectos interdisciplinares en Berlín.

“Conexiones Construidas” ha reanimado la relación entre la ciudad y el río al proponer un nuevo lugar de ocio junto al antiguo muro de Berlín.
“Conexións Construídas” reanimou a relación entre a cidade e o río ao propoñer un novo lugar de lecer xunto ao antigo muro de Berlín.

Un comité de conselleiros seleccionou aos participantes polos seus traballos realizados en colaboración con outras áreas do coñecemento, posto que as propostas de deseño deberían reflectir un proxecto conxunto dos distintos profesionais. Alentábase así unha amálgama de ideas entre a mente do enxeñeiro, do artista e do arquitecto para cambiar a perspectiva do plan urbano actual. En demasiadas ocasións o“arte” é engadido a posteriori.

“Conexiones Construidas” ha reanimado la relación entre la ciudad y el río al proponer un nuevo lugar de ocio junto al antiguo muro de Berlín.
“Conexións Construídas” reanimou a relación entre a cidade e o río ao propoñer un novo lugar de lecer xunto ao antigo muro de Berlín.

O proceso de organizar os grupos consistiu en convidar a todos os participantes a participar durante dous días nun coloquio no Concello de Berlín. Nese tempo todos eles presentaron os seus traballos. Organizáronse tamén viaxes en barco ao longo do Spree para familiarizarse co lugar e, finalmente, solicitóuselles que formasen equipos e seleccionasen un lugar para situar a súa actuación que debía estar comprendido entre o Leste do centro da cidade e o Sueste, contendo os distritos Mitte, Friedrichshain-Kreuzberg e Treptow-Koepenick. A asociación Proxecto Artístico na Cidade seleccionou este tramo do río para mostrar a importancia do Spree como conexión entre o centro da cidade e as aforas.

La construcción obedece al concepto de un rápido embalaje y montaje de la playa, que consiste en una sencilla construcción metálica con plataformas de madera. Las obras de construcción se iniciaron en febrero del 2004 y la piscina se inauguró en tan sólo dos meses.
A construción obedece ao concepto dunha rápida embalaxe e montaxe da praia, que consiste nunha sinxela construción metálica con plataformas de madeira. As obras de construción iniciáronse en febreiro do 2004 e a piscina inaugurouse en tan só dous meses.

Unha ponte viva.

O grupo formado polos arquitectos Felipe Artengo, Fernando Martín Menis e José Rodríguez Pastrana (AMP), en colaboración coa artista Susanne Lorenz, elixiu un lugar do río nunha veciñanza do distrito de Treptow que se estaba rexenerando. Caracterízase polas súas construcións de escuros ladrillos dun antigo garaxe de autobuses que a compañía AREA transformara en lugar de lecer xunto ao río. Era ademais un lugar próximo á ponte Elsen con vínculos históricos á cultura do baño berlinesa. No século XIX, os cidadáns nadaban no río, en zonas separadas de baño ou en piscinas privadas cheas con auga fresca, que eran coñecidas como Badeschiff ou “barcos de baño”. Aínda que en 1906 chegaran a existir once áreas de baño para homes e sete para mulleres, pouco antes da Primeira Guerra Mundial, a contaminación converteu o Spree en non apto para o baño; pecháronse os seus Badeschiff e os berlineses tiveron que desprazarse aos lagos da rexión ou ás piscinas municipais.

Hoxe, por mor dun ambicioso proxecto de limpar o río, toneladas de area limpa foron transportadas ás súas ribeiras desde a costa do Mar Báltico para crear praias artificiais. Estas beiras do río fixéronse inmediatamente populares e nelas abríronse concorridos locais de lecer.

El “barco de baño” está compuesto por cuatro elementos una embarcación del tipo gabarra para bañarse, una playa, un puente como elemento conector y su container. Juntos crean un baño móvil a lo largo del río Spree que, en invierno, puede ser utilizado como pista de patinaje sobre hielo.
O “barco de baño” está composto por catro elementos unha embarcación do tipo gabarra para bañarse, unha praia, unha ponte como elemento conector e o seu container. Xuntos crean un baño móbil ao longo do río Spree que, no inverno, pode ser utilizado como pista de patinaxe sobre xeo.

Nadar no río.

Coa proposta dun “barco de baño” contemporáneo, o equipo gañador quixo recuperar a práctica dos baños e incorporar esta actividade aos bares das praias. O novo “ponte Spree” sería, en realidade, un lugar que conecta co pasado, coa súa tradición perdida, e co presente, como lugar de comunicación. A idea fascinou ao xurado do concurso e convenceu á compañía AREA, que o construíu e manterao ancorado fronte ás súas instalacións durante o próximos cinco anos. Durante ese tempo esta zona de Berlín concibirase como un lugar de bares onde tamén se poderá ir nadar, unha calidade que servirá para cubrir gran parte do custo da construción.

Ao aproximarnos ao río, entre a area ábrese un camiño cara a dúas grandes plataformas de madeira. Estas conectan coa vella barcaza de cargo convertida en “barco de baño”. A gabarra, cuxo tamaño é óptimo para natación por medir 32?5 metros de lonxitude por 8?2 de ancho, e pouco máis de dous metros de profundidade, encheuse con 400.000 litros de auga lixeiramente clorada que se mantén a 24°C. O enxeñeiro do grupo, Juan José Gallardo, calculou a carga liquida e o peso propio da gabarra para que, totalmente chea, queda elevada 70 centímetros sobre a superficie do río. A idea era facer coincidir o nivel da auga co do bordo da piscina de tal forma que os bañistas se sentisen completamente inmersos na canle do río. Para iso, e por medio da curvas de calados, engadiuse á cámara de aire contida na dobre carcasa destas embarcacións de carga, unha base de poliestireno expandido que decrecese o peso da carga e conseguise o desprazamento desexado.

A colaboración dos distintos profesionais transformou unha tradición perdida nunha experiencia poética. Co baño móbil nunha barcaza que pode ser transportada facilmente e ancorada noutra localización, os bañistas gañaron unha perspectiva completamente nova da súa cidade.

“Con-Con” Berlín.

Os límites entre o Berlín Este e o Oeste non foron debuxados unicamente polo muro que agora pertence á historia. O río Spree acentuaba esa separación xa que todas as súas pontes na cidade – coa excepción do Schilling e do Weidendammerbruecke ? foron dinamitados ao final da Segunda Guerra Mundial. É máis, a presenza do Spree chegou a ser case imperceptible na parte Este de a cidade.

Desde a unificación alemá, o goberno realizou formidables investimentos na restauración e na construción de novas pontes. Con todo, e a pesar de que o río Spree percorra o centro histórico da cidade ou ás numerosas pontes agora existentes, Berlín non concedeu nunca a importancia que cidades como París ou Londres atribuíron ás súas pontes.

Co obxectivo de establecer, literalmente, pontes coas súas vellas fronteiras, o proxecto “Conexións Construídas 2002” entendeu a edificación de novas pontes como un problema interdisciplinar. O título “Con-Con” relata as interaccións comunicativas que derivan da unión de dous polos. Propúxose como unha plataforma de discusión sobre a significancia e función das pontes, tanto no seu sentido estrutural como sociolóxico, co obxectivo principal de realizar diversas actuacións nas pontes e o río Spree que fomentarán e potenciarán as relacións sociais e culturais río-cidade.

O éxito do “barco de baño” Spree é patente entre os berlineses. Tal e como nos escribiu Heike Catherina Müller, comisaria de Con-Con:

“Transformáronse as marxes do río Spree de forma sustentable. Moitas cidades chámannos agora porque lles gustaría abrir de novo os seus ríos ao público”.

“Spreebrueke” es el puente que hace del río Spree un lugar habitable.
“Spreebrueke” é unh ponte que fai do río Spree un lugar habitable.

Winterbadeschiff Berlin.

Para manter o uso do “barco de baño” durante a tempada de inverno, creouse unha cuberta temporal, que foi montada por primeira vez no outono de 2005. Esta segunda parte do proxecto pertence ao estudo de arquitectura berlinés Wilk-Salinas. Conformado por Gilbert Wilk e Ana Salinas, esta moza parella traballou con AMP no proxecto de piscina e, desde entón, estivo ligada á execución das obras, encargada da intensa negociación coas normativas municipais, así como do proxecto e a construción – literalmente falando – do cerramento da piscina nos meses de inverno.

Arcos de madera apoyan la cubiera de dos capas de una tela de PVC y distribuyen el interior en el Lounge, la zona de la sauna y la piscina.
Arcos de madeira apoian a cubiera de dúas capas dunha tea de PVC e distribúen o interior no Lounge, a zona da sauna e a piscina.

A cuberta consiste en tres corpos lixeiros en forma de tubo, orientados longitudinalmente á piscina e ás plataformas de madeira. O interior de cada tubo esta determinado polas súas funcións: un Lounge, na primeira plataforma, unha paisaxe de Sauna, na segunda, e a piscina.

A construción consiste en arcos de madeira con forma de elipse cubertos por dúas familias de teas. O espazo entre a dobre capa de tea ínflase con aire a baixa presión. Desta forma conséguese un bo illamento e un peso propio mínimo. Ao utilizar tea translúcida, e en certos puntos transparente, mantense unha relación intensa coa contorna, elimínanse os cerramentos. Conséguese unha construción etérea e aberta.

Arcos de madera apoyan la cubiera de dos capas de una tela de PVC y distribuyen el interior en el Lounge, la zona de la sauna y la piscina.
Arcos de madeira apoian a cubiera de dúas capas dunha tea de PVC e distribúen o interior no Lounge, a zona da sauna e a piscina.

Para a construción utilizáronse materiais estándar. Os detalles das conexións entre os elementos son moi sinxelos, para conseguir unha montaxe rápida e manual, sen necesidade de guindastres. Durante a tempada de verán esta cuberta desmóntase ata o seu uso no próximo inverno, ou se reutiliza como un pavillón de exposicións na área da Area.

Elementos grandes de tela transparente permiten la vista al río.
Elementos grandes de tea transparente permiten a vista ao río.

O Winterbadeschiff prolonga a oferta da piscina de verán ao resto do ano. Poder bañarse no río diante dun escenario urbano nos meses invernais: utilizar á sauna e bañarse coa vista ao río conxelado.

Elementos grandes de tela transparente permiten la vista al rio.
Elementos grandes de tea transparente permiten a vista ao río.

Halldóra Arnardóttir + Javier Sánchez Merina
doutora en historia da arte. doutor arquitecto
Murcia. xaneiro 2017

Halldóra Arnardóttir – Javier Sánchez Merina

Javier Sánchez Merina es Profesor Titular en la Universidad de Alicante. Anteriormente enseñó en Kingston University London y Carleton University en Ottawa. Sus clases, textos y obra construida buscan establecer relaciones entre la docencia, la investigación y la profesión. En la actualidad participa en el Proyecto de Investigación Europeo sobre Arquitectura Terapéutica.

Halldóra Arnardóttir. Doctora, (The Bartlett, UC London 1999 – homologación UMU 2007), Colaboradora con el Observatorio de Diseño y Arquitectura de Murcia (2008-10), acreditación de la ANECA como Ayudante Doctor (2012) y en la actualidad Coordinadora de Arte y Cultura como Terapia (HUVA) en colaboración con UMU, Profesora Ayudante Doctor (UCAM) y Azrieli Visiting Critic en Carleton University (Ottawa 2012).

follow me

Arquivado en: artigos, Halldóra Arnardóttir - Javier Sánchez Merina

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,