Paradigmas | Jorge Gorostiza

Navegando pola Rede encontrei unha vella páxina da Fundación Telefónica onde están todas as conferencias que se impartiron no curso Proxeccións e Utopías da Vangarda, El desenvolvemento da modernidade arquitectónica visto a través da historia do cine, entre o 9 de outubro e o 13 de novembro de 2007, desenvolvido na sede da Telefónica na Gran Vía madrileña. O curso dirixiuno con man férrea David Rivera e os relatores fomos por orde de intervención, o perpetrador deste blog, Vicente Sánchez-Biosca, José Manuel García Roig, Andrés Hispano, o propio David Rivera Gámez e Iñaki Ábalos.

Recórdolles que se publicou un libro, cuxa cuberta reproduzo, coas conferencias.

Por suposto que non me vin, porque me dá unha vergoña espantosa, pero si aproveitei para ver os outros relatores e asegúrolles que hai intervencións estupendas. Se queren ver e oír os relatorios, abonda con picar aquí.

Reproduzo a continuación o principio do meu artigo «Proxeccións e utopías da vangarda: A arquitectura moderna no cine fantástico (1920 -1950)» publicado no libro antes mencionado:

«O famoso arquitecto vienés Hjalmar Poelzig incorpórase lentamente no seu leito, é de noite e só se intúe a súa fisionomía grazas á súa negra silueta, recortada sobre un biombo translúcido iluminado por detrás. Poelzig en realidade é unha das personificacións do inglés William Henry Pratt, máis coñecido polo pseudónimo Karloff, e un dos protagonistas da película titulada en España Satanás, aínda que o seu título orixinal fose The Black Cat, dirixida en 1934 por Edgar George Ulmer.

I.- 1920, Alemaña

Catorce anos atrás, Berlín verán de 1919, un mozo de vinte e nove anos, que traballa como decorador na compañía teatral de Max Reinhardt, vai estar dous meses no paro; por casualidade encóntrase un amigo, ao escenógrafo Rochus Gliese, que lle propón: ¿Por que non vés comigo e traballas nunha película? El respóndelle: ¿Que clase de traballo, se xa teñen un escenógrafo na película, o profesor Poelzig? Pero remata deixándose convencer por Gliese, o traballo ao principio consiste en recortar siluetas para poñelas diante da cámara. A película titularíase El Golem e o mozo chamábase Edgar G. Ulmer. Moitos anos despois o propio Ulmer contáballe a Peter Bogdanovich que tras traballar dúas semanas na película estaba a construír decorados, porque a Poelzig non lle importaba».

1920 foi un ano decisivo para unha arte cuxos espectadores xa levaban un cuarto de século pagando por velo. Ese ano estreáronse en Alemaña El gabinete do Dr. Caligari (Das Cabinet deas Doktor Caligari, Robert Wiene), Genuine (Robert Wiene), El Golem (Der Golem, wie er in die Welt kam, Paul Wegener) e Algol (Hans Werckmeister). Todas elas pertencen ao xénero fantástico e polo aspecto dos seus espazos consideráronse dentro do expresionismo.

Non é este o lugar para definir o xénero fantástico, basta coa noción intuitiva e sinxela que se ten sobre as películas que poden agruparse neste xénero. Tampouco se vai incidir nas relacións entre a arquitectura e o chamado cine expresionista, que xa se trataron noutras ocasións, si hai que repetir as enormes diferenzas que hai entre a amplísima relación de películas incluídas por algúns autores neste movemento, cuxas características teñen pouco en común entre si, como así mesmo lle sucede a moitas obras e proxectos da arquitectura tamén denominada expresionista. Máis realista é a tese de Jürgen Kasten, que considera só sete fitas expresionistas.

Sen dúbida a máis famosa delas é El gabinete do Dr. Caligari, que mesmo xerou o adxectivo “caligarismo”, os seus estraños espazos xustifícanse porque son parte do sono do protagonista, pero en Genuine, seguinte película de Wiene, non hai xustificación ningunha para uns espazos, como os de El gabinete do Dr. Caligari, onde os personaxes deambulan entre planos inclinados, cheos de liñas e figuras xeométricas, moitas veces comparados despectivamente con panos pintados, restándolles importancia por ser unha imitación do teatro, cando en realidade son máis avanzados que outros de películas coetáneas, uns espazos creados polo pintor, escenógrafo e decorador de interiores Cesar Klein.

O título completo desta película é Genuine, die Tragödie eines seltsamen Hauses (Genuine a traxedia dunha casa estraña) porque a maioría da súa metraxe discorre na casa onde está confinada a protagonista, que domina os homes do seu ámbito grazas aos seus poderes esotéricos. Esta casa ten varios interiores asombrosos, dous dormitorios con paredes cheas de liñas quebradas e un estraño apousento, onde por fin asasinan a protagonista, con rodas dentadas en movemento e outros dispositivos; para acceder ao seu interior hai que atravesar un xardín bastante convencional, pero ten unha extraordinaria fachada, construída en tres dimensións, difícil de encadrar dentro do expresionismo e que se anticipa moitos anos ás de edificios de profesionais como por exemplo Robert Stern e outros da denominada arquitectura posmoderna dos oitenta, confirmando que as analoxías formais, tantas veces empregadas por varios autores, que demostran os seus alardes manexando información visual, non teñen máis fundamento que remotas semellanzas nas súas morfoloxías, sen poder afondar noutros aspectos teóricos»…

Como sempre, se queren seguir léndoo haberán de adquirir o libro que, segundo creo, aínda non se esgotou e está editado por La Fábrica.

Jorge Gorostiza, arquitecto. Autor do blogue Arquitectura+Cine+Ciudad

Santa Cruz de Tenerife, marzo 2011

Jorge Gorostiza

Doctor arquitecto, proyecta y construye edificios y desarrolla trabajos de urbanismo. Desde 1990, publica numerosos artículos sobre cine y arquitectura en medios de su localidad, revistas como Nosferatu, Nickleodeon, Academia, Lateral, Cahiers du Cinema… y en varios volúmenes colectivos. Entre el 2000 y el 2005 dirige la Filmoteca Canaria. Imparte conferencias sobre arquitectura y cine en instituciones como el CAAM en Gran Canaria, la UIMP, el CENDEAC en Murcia, INCUNA en Gijón, Fundación Telefónica, la ETS de Arquitectura y el CCCB de Barcelona, las ETS de Arquitectura de La Coruña, Sevilla, Valencia y SEU madrileña, La Ciudad de la Luz en Alicante, la UNED en Pamplona, en varios colegios de arquitectos, así como en las universidades del País Vasco, Gerona, Valladolid, Málaga, Granada, SEK en Segovia y CEES de Madrid. Jurado en varios festivales cinematográficos, como los de Alcalá de Henares (2001), San Sebastián (2002), Sitges (2003), Las Palmas (2005) y Documentamadrid (2005), y comisario de las exposiciones Constructores de quimeras. (Centro Conde Duque, Madrid, 1999) y La arquitectura de los sueños (Capilla del Oidor, Alcalá de Henares, 2001).

He publicado bastantes libros y muchos artículos, he impartido conferencias, he sido comisario de exposiciones y jurado en muchísmos festivales. Si quieren saber más no duden en consultar mi blog ARQUITECTURA + CINE + CIUDAD.

follow me

Arquivado en: capturas, cine, Jorge Gorostiza

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,