Verbas de Louis Kahn | Óscar Tenreiro Degwitz

Uno de los famosos croquis de Kahn sobre su propuesta para Filadelfia (1956).
Un dos famosos croquis de Kahn sobre a súa propuesta para Filadelfia (1956).

Recordo unha conversa con Louis I. Kahn (1902-1974) na súa oficina, fai 45 anos. Tomei notas nun caderno que conservo e no cal o mestre trazou uns minúsculos esbozos que atesouro.

Mencionei que Kahn tiña unha forma de expresarse moi particular? Facía en certo xeito filosofía lingüística, exploraba o significado das palabras e facía deducións a partir delas. Lanzaba frases curtas, como aforísmos, e por iso facíase difícil seguir o fío do que dicía, atopar cara a onde ía. August Komendant, o seu enxeñeiro por moitos anos, desmarcábase dese modo de expresarse e dicía en clave un tanto dura (a amizade verdadeira é así) que Kahn facía “filosofía chinesa”.

E dentro do meu caderno había tres páxinas fechadas Febreiro 6 de 1962, asinadas por J. N. Kise, membro do equipo Harvard-MIT que estivo por eses anos en Caracas ocupado en Cidade Guayana. Trátase de James Nelson Kise, hoxe Planificador Urbano en Filadelfia. As páxinas son un Memo precedido así:

“Seguindo a suxestión de Willo Von Moltke (o Xefe do grupo americano) saquei o seguinte dun caderno de notas: Charla de Luís Kahn, 6 de Marzo de 1961 para o estudo Peruvia(sic)”.

Deduzo que se refire a Perú porque Harvard neses anos traballou tamén nese país.

O caso é que ao lelas me dí conta que as notas de Kise teñen o mesmo carácter das que eu había garabateado, unha sucesión de aforismos relativamente inconexos algúns de difícil sentido. Iso animoume a seguir publicando as miñas. E tamén o farei coas del máis adiante.

Como Kahn fala da súa proposta para o centro de Filadelfia, inclúo unha imaxe dela, recordando que tivo enorme repercusión, e aínda que non foi acollida por autoridade algunha, converteuse nunha referencia ineludible. Nela destacan o que el chamaba as “portas” de acceso ao centro, que eran os enormes edificios cilíndricos de estacionamiento (usaba a palabra garajes, non parkings), que contiñan “shopping centers”, destinados a almacenar os vehículos alleos ao sector central e a servir de “cambio de modo” para os visitantes da zona central convertida en analogía dun recinto fortificado.

Como Kahn habla de su propuesta para el centro de Filadelfia, incluyo una imagen de ella, recordando que tuvo enorme repercusión, y si bien no fue acogida por autoridad alguna, se convirtió en una referencia ineludible. En ella destacan lo que él llamaba las “puertas” de acceso al centro, que eran los enormes edificios cilíndricos de estacionamiento (usaba la palabra garajes, no parkings), que contenían “shopping centers”, destinados a almacenar los vehículos ajenos al sector central y a servir de “cambio de modo” para los visitantes de la zona central convertida en analogía de un recinto fortificado.

Kahn sobre o seu plan para Filadelfia.

Estamos nunha guerra contra o automóbil. No meu plan para Filadelfia propoño que os automóbiles pertenzan a unha mesma zona da cidade. Os estacionamientos son as portas desa zona, reciben aos vehículos que veñen de fóra.

Si nunha cidade déixase que cada vehículo non pertenza ao mesmo sitio, non haberá senón confusión.

Nos meus plans quero expresar a orde do movemento como diferente da orde da construción. A orde do movemento leva aos sitios que conteñen as institucións. É por iso que os meus plans non tratan de esconder os garaxes.

O ideal sería que o edificio do garajes non sexa unha peza illada senón que a rúa sexa unha unidade conxunta co estacionamiento, en oposición á arquitectura das institucións.

A arquitectura do movemento non ten propiedades individuais. É como o que son os ríos. As rúas son os ríos.

O sistema de rúas segue un desenvolvemento lóxico.

Si uno fose en busca dun sitio coma se estivese nunha alfombra voladora, fixaríase generalmente nos ríos porque eles levan algo e conducen cara a algún sitio. E hoxe en día si estivésemos en busca dun sitio veriamos ao mundo formado por rúas e camiños de todo tipo.

A orde do movemento debe dicir o que a zonificación debe ser.

Pero si empézase pola zonificación, é coma se dixésese que se vai a delimitar a terra para logo poñer os ríos.

As cidades deben dicir os sitios onde é necesario deterse, así como os ríos ten sitios para iso; remansos, lugares.

A nova orde da cidade é o recoñecemento da orde do auga, do movemento. Esta comprensión da importancia do valor precioso do auga, do movemento, debe ser a base para a forma da cidade.

A orde do auga: luz, auga, movemento, aire, orixina unha expresión arquitectónica que será á súa vez a orixe da nova expresión da cidade. As rúas deben ser capaces de expresar ese concepto.

A arquitectura dos contornos é moi forte e a arquitectura das institucións é lixeira porque as necesidades son distintas. Nas cidades medievais construíanse primeiro os muros e logo as igrexas.

Sobre o Deseño.

A diferenza entre deseño e cantidade é a orde.

A orde depende de moitos factores. O deseño é persoal e a orde non o é. Con todo a orde pode ser concibido por un home aínda cando non teña unha comprensión individual.

O hacha coas súas partes separadas non significa nada. O hacha é o resultado da comprensión de como se relacionan as diferentes partes. Niso intervén o deseño.

A forma non ten contornos. (Hai aquí un xogo intraducible coas palabras form e shape)

A forma está alí, sempre existe, pero é necesario que un se dea conta da súa complejidad. Hai deseño cando se comprende o papel das diferentes partes.

Fórmaa círculo pode ter diferentes tamaños. Cando digo cal é o seu diámetro, iso é deseño.

Un comité non pode facer un círculo, pódeo facer unha persoa.

O xeito como un deseña dentro da orde pode ser realizado por millóns de persoas.

Arquitectura.

Cando o primeiro monasterio foi construído o home deuse conta de todas as cousas que encerraba un monasterio.

A realización boa é a que une a todas as inspiracións.

Os edificios illados son exercicios persoais pero non a expresión dun modo de vida.

É mellor facer o correcto en calquera material que o incorrecto en materiais moi bos.

A miña influencia de Le Corbusier? É a mesma que habería entre un Haydn e un Mozart.

Óscar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.
Venezuela, novembro 2010,
Entre lo Cierto y lo Verdadero

Óscar Tenreiro Degwitz

Es un arquitecto venezolano, nacido en 1939, Premio Nacional de Arquitectura de su país en 2002-2003, profesor de Diseño Arquitectónico por más de treinta años en la Universidad Central de Venezuela, quien paralelamente con su ejercicio ha mantenido ya por años presencia en la prensa de su país en un esfuerzo de comunicación hacia la gente en general de los puntos de vista del arquitecto acerca de los más diversos temas, entre los cuales figuran los agudos problemas políticos de una sociedad como la venezolana. Tenreiro practica así lo que el llama el “pensamiento desde y hacia la arquitectura”, insistiendo en que lo hace como arquitecto en ejercicio, para escapar de los estereotipos y cautelas propios de la “crítica arquitectónica”. Respecto a la cual no oculta su desconfianza, que explica recurriendo al aforismo de Nietzsche sobre el crítico de arte “que ve el arte desde cerca sin llegar a tocarlo nunca”.

Arquivado en: artigos, Óscar Tenreiro Degwitz

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , ,