Objet trouvé [05] : Sota e o edificio ‘luminoso’ | Rodrigo Almonacid

SOTA 'diapositiva de luminaria de autopista'  (CONVERSACIONES SOTA_p.41-ilustrac.2.5) | Rodrigo Almonacid
SOTA ‘diapositiva de luminaria de autopista’ | Fonte: Conversación en torno a Alejandro de la Sota (p.41-ilustrac.2.5)

O ano 1970 é un punto de inflexión na traxectoria arquitectónica de Alejandro da Sota: por unha banda, perde o concurso de Cátedra de Elementos de Composición da ETSAM, tras levar como profesor catorce anos entón, e converterse en doutor cinco anos antes; por outra banda, non resulta gañador do importante concurso de proxectos para as oficinas bancarias de Bankunión, quizá porque a súa proposta era tan desafiante que o promotor non confiaba en que aquel mudo prisma de vidro serviría para dotar de identidade á súa nova sede. Sexa como for, o caso é que Sota decide recluírse no labor do seu estudo1, abandonando o ambiente académico para sempre e negándose a aparecer en público apenas, nin sequera a través da publicación das súas obras nas revistas.

Encerrado pois no seu estudo acomete un certo labor introspectiva, case expurgadora ou mesmo catártica, co só propósito de liberarse de certos hábitos arquitectónicos, coma se quixese buscar o firme sobre o que asentar os seus anos vindeiros como arquitecto. Nese camiño xórdelle a oportunidade de participar no concurso para a sede de AVIACO en 1975, un edificio emblemático que debe ser construído en plena rúa Serrano de Madrid como o seu aceno de identidade corporativa. A proposta presentada non podía ser máis radical, e quizá por iso atopou certo rexeitamento entre os directivos da compañía aérea que lle impediría gañar o concurso.

A idea arquitectónica era brillante, ou mellor devandito, “luminosa”: un discreto cubo cristalino, de aparencia opalescente e sutil polo día, pero tamén un reclamo luminoso e soporte “publicitario” durante a noite. Comenta José Manuel López-Peláez2 que Don Alejandro mostráballes aos seus colaboradores no estudo unha fotografía dunha ramplona luminaria de autoestrada (precisamente a da cabeceira deste texto) para explicarlles precisamente ese efecto máxico da luz crepuscular, cando esta empeza a acenderse lentamente conforme a luz do sol vaise apagando… algo así como un “equilibrador lumínico”. Marabillosa ideal visual de efecto poético.

Neses anos difíciles, de novo Sota saca forzas de fraqueza para tentar (quizá por última vez) construír para AVIACO o último “cubo que funciona”, esa figura ideal que Sota citaba en relación a unha resposta que Lle Corbusier escribiulle ao alcalde de NOVA York tras a súa primeira viaxe como promesa de vangarda para caótica cidade dos rañaceos. Pero Sota quería transcender esa mera boîte à miracles corbusieriana, engadíndolle unha humanidade e unha sensibilidade que recualificase o hexaedro puro.

Na memoria do proxecto o arquitecto galego fala de fachadas cuxas liñas evoquen as do barrio de Salamanca no que se ía a inserir; explica as fachadas como resultado tecnolóxico dunha investigación de materiais (pretendía construír as fachadas cun inédito panel sándwich de metacrilato e fibra de vidro) nada menos que coa axuda dos científicos do CSIC; fala das franxas transparentes (coma se fosen “barras de xeo”) incrustadas horizontalmente nas paredes traslúcidas para relaxar a vista panorámica desde o posto de traballo de cada empregado; fala da percepción nocturna dos anuncios luminosos sobre as fachadas dos edificios como unha demanda para resolver pola nova arquitectura (no máis pleno sentido venturiniano de Learning from Las Vegas). Ao fin, un espazo onde sentirse ben ao traballar: pura “arquitectura lóxica” como el chamábaa.

SOTA 'sede AVIACO' perspectiva acuarela nocturna (A.SOTA FUND. ARQUIA_p.425)
SOTA ‘sede AVIACO’ perspectiva acuarela nocturna | Fonte: Alejandro de la Sota (p.425)

Quizá podamos interpretar esa fotografía da luminaria de autoestrada como unha especie de objet trouvé no proceso de proxecto. Seica sexa só unha máis desas “ocurrencias” que el reclamaba para os seus proxectos. É discutible. Pero do que non me cabe dúbida é do talento de alguén que se limitou simplemente deter a súa mirada profunda nun obxecto cotián, case vulgar, a partir do cal atoparía un discurso arquitectónico capaz de desencadear un proxecto tan magnífico e coherente como aquel de AVIACO. Hoxe, pasados xa máis de corenta anos, aínda nos resultan admirables: o mestre e a súa obra.

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doutor arquitecto
valladolid. febreiro 2016

Notas:
1 Mariano Bayón chegou a denominar esta situación de reclusión voluntaria como “arresto domiciliario”, con motivo da entrevista que lle foi concedida para o número inaugural da revista Arquitecturas Bis en 1974.
2 LÓPEZ-PELÁEZ, José Manuel: “Recuerdo de Sota”, en Conversaciones en torno a Alejandro de la Sota. Madrid: Departamento de Proxectos de la ETSAM, 1996.

(Teruel, 1974). Licenciado en Arquitectura (1999) con premio extraordinario y Doctor “cum laude” en Arquitectura por la Universidad de Valladolid (2013), compagina su actividad académica como profesor doctor de la E.T.S. de Arquitectura de Valladolid con la profesional al frente de su propio estudio [r-arquitectura]. Es autor de dos libros: Mies van der Rohe: el espacio de la ausencia (2006); y El paisaje codificado en la arquitectura de Arne Jacobsen (2016). Colaborador habitual en blogs de actualidad y crítica arquitectónica.

Proyecto edificios singulares y sostenibles en mi estudio [r-arquitectura] desde el año 2000 con la colaboración un equipo multidisciplinar de especialistas de acreditada experiencia profesional. [Especialidad: Sector Terciario].

Asesoro en el desarrollo de estrategias de comunicación 2.0 y marketing digital para actividades relacionadas con la Arquitectura: identidad digital corporativa, branding arquitectónico, community management, planifico y redacto contenidos para blogs/webs.

follow me

Arquivado en: artigos, Rodrigo Almonacid Canseco

Tags: , , , , , , , , , , , ,