Objet trouvé [04] : Sostres e o radiador de laa casa “MMI” | Rodrigo Almonacid

SOSTRES-casa-MMI-vista-int.-patio-desde-salón-foto-by-F.Catalá-Roca_1956
Patio Interior da casa Moratiel de J.M.Sostres (Barcelona, 19556-57). Fotografía: F. Catalá-Roca

A mediados dos 50 do século XX, o arquitecto catalán Josep Maria Sostres (1915-84) abandona o ámbito pirenaico da súa localidade natal da Seo de Urgel para dar comezo á súa etapa máis brillante vinculada ao litoral mediterráneo. En menos dunha década é capaz de proxectar unha serie de obras que reflicten unha gran sabedoría e un oficio disciplinado, que teñen (como conxunto) a calidade de selos excepcionais dentro dunha cadea sen principio nin fin. Refírome principalmente á casa Agustí en Sitges, á fileira de catro casas unifamiliares en Torredembarra, á casa Iranzo e á casa Moratiel (coñecida polas siglas “MMI” do seu propietario).

É quizais esta última, a casa MMI, a máis rica e á vez a máis complexa de todas elas, debido ás súas numerosas referencias á cultura arquitectónica moderna. Ten un punto de “inacabada” (se é que unha obra arquitectónica pode acaso selo), de “work-in-progress”como dirían algúns hoxe. A colisión de formas, detalles e sensacións é tal que parecería que o seu autor tivo que deter o proceso do proxecto arquitectónico nun momento imprevisto para non demorar máis o comezo da súa construción. O quizais non, e isto é só o xeito no que un querería entendela, coma se fose un fotograma fixo dentro dunha secuencia en permanente evolución. Así o revelan os bosquexos deste fatigoso proxecto, verdadeira pugna entre dúas versións antagónicas da idea de casa: a “casa-belvedere” e a “casa-patio”. Dito doutro modo, poderíase afirmar que a casa MMI finalmente construída sedimenta as miradas extrovertida e introspectiva, cual exercicio estrábico deliberado, intentando explorar unha conciliación de opostos de imposible reconciliación como todos sabemos1.

Con xustiza, a MMI é unha casa bastante coñecida, estudada e publicada2. Non obstante, quero reivindicar neste texto a importancia do imprevisto nunha obra, daqueles cantos onde (parafraseando a Goya) o sono da razón produce monstros, pero “monstros” (iso si) dos bos. Ao longo deste proxecto a imaxinación de Sostres chegou case a esvaecer a súa metódica e racional forma de abordar o proxecto de arquitectura. A súa actitude é enteiramente moderna, por canto está interesado no experimento en si que no resultado definitivo. E se así se aprecia ao seguir o devir do proxecto, cando nos aproximamos á obra de novo infrinxe as súas propias regras para introducir cambios inesperados, solucións inéditas que sorprenden pero sen as cales esta obra non sería tan brillante.

A composición orixinal da planta contemplaba un patio aberto ao ceo cunha árbore plantada no seu centro. O devandito patio sería visible dende o dormitorio principal a través dunha parede totalmente acritalar no seu lado norte, o cal daba sentido á disposición dun biombo de madeira que se deslizaría en paralelo á cristaleira para illar a peza do living xunto á cheminea e sinalar unha idea de corredor cara ao corpo de dormitorios. Este tema transversal inducíase situando un moble estante no salón que impedía o avance do visitante polo eixe principal da casa ao chegar ao centro de gravidade da casa.

Planta do proxecto de execución e vista Interior da casa Moratiel de J.M.Sostres (Barcelona, 19556-57). Fotografía: F. Catalá-Roca

Ao dirixir a obra, o “compositor” Sostres alterou decisivamente a fisionomía do patio central da casa MMI, véndose afectados os seus espazos adxacentes. Sorprendentemente, o patio volveulle as costas ao dormitorio principal, negándolle as súas vistas. A árbore desapareceu e con el, a vista do ceo, substituída por unha celosía de lamas que actuaban como unha sorte de gnomon sobre o pavimento e os muros pintados. As corredías, tapado xa o dormitorio, non acharon razón de ser, e a parede do living unificouse cunha mesma pintura en toda a súa extensión, desterrando a idea inicial de revestir o seu tramo interior cun panelado de madeira nobre. Por se iso non era pouco, o estante do salón foi substituído por un inesperado radiador de elementos de fundición, verdadeiro “objet trouvé” da vivenda. A súa posición exenta no medio do espazo principal, a súa xeometría de liñas verticais vistas a contraluz como outra celosía de sombras máis, e a súa altura coincidindo co nivel do montante horizontal da cristaleira sur do salón, indícannos que a nova escena doméstica foi tomando corpo ao ser construída e experimentada cos sentidos.

Na casa MMI diríase que o habitual papel de Sostres como “mestre compositor” pasou a un lugar secundario cando o autor se converteu en “director de orquestra”, insuflando vida propia a aqueles elementos inermes dispostos sobre o plano. A incomodidade e abstracción da solución final é, non obstante, unha lección de arquitectura deseñada para ser percibida cos sentidos, que transcende a unha mera composición formal por brillante que esta sexa. Aínda Que, ás veces, como en gran parte das obras máis interesantes de Sostres, só sexa cuestión de pasar o tempo mirando o movemento dunhas sombras…3

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doytor arquitecto

valladolid. xuño 2015

Notas:

1 A conciliación de contrarios é un tema fundamental na obra de Sostres, como describe Carlos Martí Arís no seu texto titulado: “O pensamento arquitectónico de Sostres”, en: ARMESTO, A. y MARTÍ, C. (eds.): Sostres. Arquitecto. Architect. Barcelona: Ministerio de Fomento de España, Col·legi Oficial d’Arquitectes de Catalunya, Centre de Documentació, 1999.

2 Un estudo detallado sobre a casa MMI (e a súa irmá, a casa Iranzo) é a monografía: Cfr. ARMESTO, A. e LIBERATORE, C.: “Iranzo y Moratiel”, en VV.AA.: José María Sostres. Casas Iranzo e MMI. (Barcelona 1956 e 1957). T6 edicións, Pamplona, 2006.

3 O arquitecto mallorquín Guillermo Sagrera explica a súa persoal percepción da importancia das sombras e do radiador da casa MMI nunha carta dirigida a J.Quetglas, publicada íntegramentena revista Arquitectura do COAM, nº 263, de novembro-decembro de 1986, pp. 66-70.

(Teruel, 1974). Licenciado en Arquitectura (1999) con premio extraordinario y Doctor “cum laude” en Arquitectura por la Universidad de Valladolid (2013), compagina su actividad académica como profesor doctor de la E.T.S. de Arquitectura de Valladolid con la profesional al frente de su propio estudio [r-arquitectura]. Es autor de dos libros: Mies van der Rohe: el espacio de la ausencia (2006); y El paisaje codificado en la arquitectura de Arne Jacobsen (2016). Colaborador habitual en blogs de actualidad y crítica arquitectónica.

Proyecto edificios singulares y sostenibles en mi estudio [r-arquitectura] desde el año 2000 con la colaboración un equipo multidisciplinar de especialistas de acreditada experiencia profesional. [Especialidad: Sector Terciario].

Asesoro en el desarrollo de estrategias de comunicación 2.0 y marketing digital para actividades relacionadas con la Arquitectura: identidad digital corporativa, branding arquitectónico, community management, planifico y redacto contenidos para blogs/webs.

follow me

Arquivado en: faro, Rodrigo Almonacid Canseco

Tags: , , , , , , , , , , , , ,