Masa líquida | Íñigo García Odiaga

5 (100%) 1 vote[s]

Miguel Fisac, experimentado coas propiedades líquidas do formigón

Aínda que poida parecer unha terrible contradición, xa dende os anos 50, arquitectos como Miguel Fisac experimentaron coas propiedades líquidas do formigón. Unha masa cementosa que adquire unha condición pétrea tras o seu fraguado, pero que en orixe é un fluído que permite tratalo de forma eficaz.

O formigón polo tanto adopta a forma do molde no que se verte, pero tradicionalmente esas formas reproducían as xeometrías das estruturas de madeira, coma se a evolución do material non tivese suposto un evolución material. Será Miguel Fisac o que queira dalgún xeito buscar a xeometría natural que lle corresponde ao novo material e formularase cuestións como; cando o formigón non teña nada que lle moleste, ¿que forma tomará?. Chegando a afirmar:

“É o único material que se bota brando nun molde. Pois que quede un pouco a pegada de que aquilo foi brando.”

As súas obras con encofrados elásticos construídos con bastidores de madeira, cables e lonas propiciaron muros de formigón cuxa materialidade final asemellaba almofadados, texturas imposibles para un elemento pétreo que mantén a súa memoria fluída.

Case 60 anos despois das obras levadas a cabo por Fisac, con certo aire experimental, arquitectos contemporáneos retomaron esa capacidade expresiva do formigón.

Os arquitectos Mierta e Kurt Lazzarini acaban de inaugurar un edificio de vivendas no pobo rural suízo de Samedan, que reinterpreta estas cuestións. O edificio sitúase no centro deste núcleo urbano de montaña e fai uso da súa estrutura fragmentada, da súa colocación aterrazada e da expresión dos seus muros de formigón para fundirse co ámbito.

Edificio de vivendas no pobo rural suízo de Samedan, Mierta & Kurt Lazzarini

No fondo a volumetría do edificio reinventa as típicas formas das casas rurais suízas, así como a súa morfoloxía xerada mediante a adición de diferentes pezas. Esta relectura do modelo clásico xerou un edificio coa xeometría das antigas construcións pero coa rotundidade que certo aire minimalista contemporáneo lle outorgou.

Na forte pendente aparecen, os tres volumes que compoñen o edificio, coas súas plantas lixeiramente trapezoidais. O edificio de maior altura encóntrase colocado no extremo máis elevado da parcela o que acentúa o seu carácter dominante respecto do pobo.

A estratificación da paisaxe aterrazado da rexión, das áreas de cultivo e das abas que rodean o val levouse á fachada. A fachada reproduce a estratificación da paisaxe mediante a estratificación dos seus propios formigóns. Capas de diferentes formigóns, realizados con pedras diferentes da rexión, vanse acumulando de forma sinuosa sobre a parede do volume edificado. Os muros ofrecen unha especie de estampado, de acuarela paisaxística do ámbito, xerando unha integración harmónica na paisaxe e tamén histórica, xa que a pedra é a materia típica da zona, o que ofrece unha especie de continuidade da memoria do lugar.

Detalle de fachada

Outro proxecto que parte de premisas similares é o realizado polo artista plástico Walter Jack, para a construción dun muro de contención na rexión de Cornwall.

A obra sitúase en Heartlands, unha promoción inmobiliaria destinada a promover a transformación do chan dunhas antigas minas de estaño, nunha nova área urbana, que incluirá equipamentos culturais, comerciais, residenciais e turísticos.

Walter Jack, muro de contención na rexión de Cornwall

O muro quere expresar a presión xeolóxica que a minaría tivo na terra durante o apoxeo da minaría de estaño en Cornualles, cando os mineiros estaban a golpear o corazón da rexión a máis dun quilómetro de profundidade. Un recordo histórico aínda visible en moitos edificios e fábricas da rexión e que Walter Jack, toma como metáfora inicial do seu traballo. ¿Como conter un terreo que foi licuado polo home para extraer os seus minerais?

Mediante unha técnica de moldeo realizada con cauchos créase un efecto fluído e sensual sobre a masa de formigón. Walter e o seu equipo crearon un xigante molde de caucho no que o formigón debe penetrar por todas as aberturas, polo que houbo que utilizar formigóns extremadamente fluídos, tremendamente líquidos. Unha vez rematada, a enchedura do molde, a peza final cortouse en seis seccións que foron transportadas á obra. Unha vez alí, especialistas en montaxe de estruturas prefabricadas recompuxeron a peza inicial para xerar esa visión inusual, a dunha pedra convertida en líquido, ou nunha tea engurrada polo vento.

A expresividade das teas das esculturas barrocas de Bernini, esa fluidez téxtil tallada no mármore polo artista romano, é alcanzada agora polo mantemento da memoria líquida do material. Se o formigón á fin e ao cabo é unha masa que permite construír de forma artificial unha rocha, algo da súa memoria, da súa orixe ou da súa composición química debe quedar latente na súa expresividade. O formigón agora vese liberado da xeometría dos seus moldes e pode expresar o seu latexar interno, o da fluidez que o creou.

íñigo garcía odiaga . arquitecto

san sebastián. marzo 2012

Publicado en ZAZPIKA 25.03.2012

Íñigo García Odiaga

Arquitecto. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: artigos, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , , , , , , , , , ,