Lubetkin: O manifesto de Whipsnade | José Ramón Hernández Correa

4.8 (95%) 4 vote[s]

O día 7 de novembro de 2003 o meu amigo Anxo Sanguino regaloume un libro publicado pola Universitat Politécnica de Catalunya titulado Aprendiendo de todas sus casas. Regaloumo durante unha comida que un grupo de amigos arquitectos faciamos en Toledo os primeiros venres de cada mes, e a cuxos sobremesas liamos un artigo (disto talvez fale outro día).

Regaloumo coa esixencia de que lese en voz alta O Manifesto de Whipsnade, de Berthold Lubetkin. A el gustáballe moito como este arquitecto fora capaz de escribir un manifesto en negativo: Con que elocuencia enumeraba que cousas non era a casa que construíra para si mesmo durante os seus traballos no zoo de Whipsnade, entre 1933 e 1935, e como, mediante esas negaciones, facía afirmacións implícitas moi interesantes.

Berthold Lubetkin (1901-1990) | themodernist.co.uk
Berthold Lubetkin (1901-1990) | themodernist.co.uk

Esixiume que o lese en voz alta para o xeral coñecemento da pena. (E porque sabía que o meu ben templada voz de barítono é irresistible).

Leo (tíñaa esquecida) a dedicatoria- jaculatoria que me escribiu no libro:

“Cando chegue a miña morte que o meu verdugo, posto por ti, sexa sanguinario”. (No coment).

Como son presa fácil do eloxio, e mesmo estou disposto a cantar un bolero se alguén me di que o fago ben, levanteime e lin:

-Non é unha ‘Casa Moderna’, un ‘Refuxio’, que, segundo os mestres, debería ser impersonal, inconsciente e insignificante no seu hixiénico anonimato; algo do que só se pode dicir que está feito de Formigón Armado.

Non é o resultado funcional directo dunha venturosa elección do lugar e dos materiais; ou dos hábitos dixestivos ou hixiénicos dos seus habitantes; de feito non é unha especie de mestura de filosofía, gastronomía e estrutura.

Non pretende ser o último, modesto, silencioso e obxectivo elo dalgunha cadea da tradición nórdica ou inglesa.

Non trata de mostrar que a súa planta viña determinada por algunha regra trigonométrica das trazas de circulación da cociña, ou por algún destemplado intento de atrapar a luz do sol dentro dun recuncho polvoriento, ou pola lonxitude estándar das vigas de formigón armado.

Non tenta probar que o seu deseño brotou ‘naturalmente’ dos condicionantes recibidos, como unha cabaza común, unha Vitoria Rexia ou un peixe abisal.

Non pretende que o seu podio, que sen esforzo levanta a casa 30 cm en todo o seu perímetro, evitando o contacto das paredes coa humidade do chan, estea concibido por razóns estruturais; aínda que sería bastante fácil explicalo nese terreo, xa que é evidente que o voo da laxa reduce o momento positivo no centro do van.

Non pretende que o armazón de elementos prefabricados de formigón que soporta a cuberta, recheos de illante, fibra de vidro ou paneis calefactores, sexa un sistema lóxico ou racional para construír paramentos. Iso a pesar de que os elementos horizontais do armazón reducen a altura libre dos verticais e por tanto o seu risco de pandeo, permitindo que o espesor dos soportes diminúa. Un cerramento realizado desta maneira non ten por que ser a solución máis económica, lóxica e racional. De feito, outras paredes na mesma casa están construídas monolíticamente con formigón armado de 10 cm de espesor -illado con 4 cm de cortiza, enlucidas ao interior- alí onde se pretendía un efecto de solidez merecedor dun retrato familiar.

A cuberta plana non é signo das tendencias exhibicionistas de habitantes nudistas; o baño non está iluminado cenitalmente para preservar celosamente a intimidade do usuario; os remates non están especialmente deseñados para os gatos do lugar ou para sonámbulos; e o fregadero da cociña nunca funcionou correctamente.

Pola contra, o autor admite que hai, nas paredes do baño, unha colección de bolboretas tropicais; e que as colchas teñen pequenas campanillas cosidas para alegrar o soño dos seus ocupantes.

O autor admite tamén que non ha capitulado ante os accidentes dun terreo que se lle impuxo; que escavou 800 yardas cúbicas de cegador xeso, cheo de fósiles megalíticos, para conseguir unha plataforma chaira e unha casa en horizontal -alí onde calquera checo fixese unha casa graduada con cuberta axardinada.

Confeso que algunhas das deslizantes alusións de Lubetkin non as pillo. Non son tan agudo como Anxo. Pero gústame, en xeral, como lle lanza puyas tanto ao Corbu como á arquitectura orgánica (ah, o terreo), e como lle quita toda transcendencia ao acto de proxectar.

Pero é unha falsa modestia e unha falsa negación da transcendencia, como cando John Ford dicía que el non era un artista (e hai que ver que encadres de cámara, que precisos refachos de vento). En realidade, negando todas as calidades, Lubetkin quéreas todas e as proclama todas. Pero gústame o seu desapego, o seu malo leite e o seu humor apretujado.

En todo caso, é unha boa lección proxectar unha casa como hai que proxectar unha casa, e nada máis. E nada menos.

José Ramón Hernández Correa
Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · xullo 2012

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,