Os discípulos | José Ramón Hernández Correa


O 11 de xaneiro de 1863 Giuseppe Verdi chegou a Madrid para ver a súa ópera La Forza del Destino no Teatro Real.

Quedouse bastantes días e viu a ópera varias veces.

Aloxábase preto do Teatro Real, e así, ademais da ver a obra, deulle tempo a coñecer o ambiente do ámbito, o mundo que se formaba no barrio con motivo das representacións e baixo a súa influencia.

Maestro Verdi
Jean Laurent, Madrid, 1863

A ese ámbito acudían, como agora, estudantes do conservatorio, músicos na rúa, mendigos, vendedores de flores e de doces, etc, buscando unhas moedas dos selectos espectadores da ópera.

Verdi, coa súa alma de bohemio e o seu espírito de quincalleiro na rúa, compracíase pescudando por alí.

Un día viu un pianista de manubrio e quedou uns minutos escoitándoo e, sobre todo, véndoo. Un bo pianista de manubrio madrileño era un espectáculo digno de ver: O seu traxe de chulapón, o seu donaire, o seu alegre xiro de manivela rematado co cóbado á remanguillé… Alguén debeu de dicirlle ao pianista de manubrio quen era o insigne estranxeiro que o estaba a ver e escoitaba, porque esaxerou os seus bambeos e a súa pose de desplante chulo, ladeou aínda máis a gorra e movendo a cadeira como nunha finta xirou a manivela co cóbado aínda máis aparatosamente.

O gran músico (refírome ao italiano) achegouse finalmente a el e díxolle:

-Potrebbe suonare un po ‘più piano?

-¿Eh?

-Piu piano. Piu lento.

E o italiano compasaba o ton de voz cun suave movemento das súas mans para que o madrileño o entendese.

Finalmente o pianista de manubrio reduciu a velocidade e deixou que a música fluíse máis devagar.

Verdi sorriu e díxolle:

-Perfetto. Molto bene.

E bicouse as puntas dos seus dedos, indicándolle mímicamente o ben que estaba agora a súa interpretación musical.

Botou unhas moedas no prato e foise de alí.

Por suposto que o pianista de manubrio seguiu indo ao Teatro Real durante o resto da súa vida. Pero a partir de entón o piano de manubrio exhibía un cartel co seu nome e, debaixo deste, a indicación:

DISCÍPULO DE DON XOSÉ VERDI

Sérveme esta anécdota para formularme e reformularme a miña condición de discípulo.

¿Non nos pasa a todos un pouco como ao pianista de manubrio, que presumimos dos mestres que tivemos, pero que quizais deberiamos reconsiderar o noso discipulado?

Explicareime. Como estudantes de arquitectura formámonos na escola con grandes arquitectos. (Bo; xa sabemos que os máis grandes tenden a ensinar nas escolas máis importantes, pero ata na máis humilde hai mestres, se non célebres, si moi bos, moi dedicados e moi dignos de atención).

(Xa me metín no primeiro charco. Dirédesme:

“Terás tido grandes mestres ti, suertudo. Eu tiven cada mequetrefe e a cada impresentable…”.

Vale; de acordo. Sei que a masificación das escolas implica que a un lle toque o que lle toque, pero que tamén teño que dicir que, se ben algúns dos docentes non poden alcanzar nin de lonxe a enorme condición de mestres e quedan na condición administrativa de profesores, tamén moitos dos discentes nin desexan nin aspiran a chegar á fermosa condición de discípulos, e confórmanse coa burocrática de alumnos. En primeiro curso un é un pardal e vai como un parvo á aula que lle toca, pero se, chegado a certo curso e nivel, na súa escola hai grandes ensinantes e un se conforma co que lle vén máis cómodo, o que lle toca ou o que lle cadra co seu horario, e non se preocupa doutras cousas, entón merece o que ten).

Embarrado neste charco, no que supoño que fun inxusto con moitos dos lectores, vólvome plantar na situación asimétrica e fertilísima do mestre e o discípulo.

Xa contei outro día que pola Escola de Madrid tiven algunhas ocasións para coñecer a Molezún, a De la Sota, a Palazuelo e a moitos outros e non as aproveitei. Fun idiota.

Agora cóntovos que a outros cantos si que os coñecín, e aprendín un montón de todos eles, e agora vexo que todo ese montón non me serviu para nada. (Refírome a que non me serviu para nada práctico nin tanxible. Para o afectivo persoal si que me serviu, e moito).

¿Que arquitectura fixen eu? ¿Que sigo facendo? Teño pregadura aos gustos dos promotores, á oportunidade económica, á picardía profesional. Tiven algunhas oportunidades de facer arquitectura de verdade, e creo que non as souben aproveitar de todo.

Sempre intentei facer a mellor arquitectura que fose capaz de facer, pero témome que a miúdo me rendín axiña. A boa intención non foi acompañada de determinación, de fe, de seguridade, e adapteime demasiado doadamente ao que se esperaba de min.

¿Onde quedan, pois, os meus mestres? ¿Que me dirían agora? ¿Comprenderíanme? Espero que si. Miraríanme con conmiseración ou con desprezo? Supoño que non.

¿Que arquitectura fixemos entre todos durante todos estes anos? ¿Que mestres tivemos e como os hemos honrado e agradecidos coas nosas obras? Non son capaz de encontrar o nexo. Está todo demasiado turbio.

Todo se ensuciou demasiado.

Polo menos o pianista de manubrio fixo o que lle dixo Verdi. O pianista de manubrio foi un discípulo fiel e orgulloso. ¿Sono eu? ¿Estou orgulloso? ¿Estámolo todos?

E, o que é aínda máis vidroso: Estaría eu en condicións de ensinarlle algo a alguén? Podería dar eu exemplo de algo.

José Ramón Hernández Correa · Doutor Arquitecto

Toledo · ootubro 2013

PD.- Gustaríame moito que comentásedes que bos mestres tivestes, e aproveitásedes para dicir algo bo deles. (Se vos tocou algún moi malo tamén podedes desafogarvos, pero faríame moita máis ilusión ler eloxios e evocar bos recordos). Grazas a todos.

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , ,