Lentitude | Miquel Lacasta Codorniu

Cenotafio de Newton de Étienne-Louis Boullée de 1784

Lentitude

A arquitectura sempre foi unha profesión de vello, un labor que esixe a implicación dunha cantidade inxente de tempo para que un arquitecto poida considerarse en estado de madureza. Todos aqueles que nos recoñecemos na profesión, estamos de acordo que non hai atallos nin camiños de diante. A arquitectura faise ao chup chup da vida.

Esta idea de lentitude foi desesperante para algúns, que nun exercicio por acelerar o tempo se plantaron nunha idade totalmente inconsistente nos atrís rechamantes dos media. Ao final de tanto acelerón, esa maquina de comunicar no baleiro, ese ruído de fondo reverberante en que se converteron algúns media, quebrou a súa lóxica e se banalizou ata o extremo.

As voces dos mozos acelerados dos 90 e principios dos 2000 pausáronse e volveron á senda dun tempo compasado pola experiencia.

E é que non hai volta de folla. Se un proxecto de arquitectura se leva por diante 5 ou 6 anos de vida, cando non máis, e por moi capaz que un sexa, soamente se poden levar simultáneamente uns 4 ou 5 proxectos de forma directa, é dicir, proxectos dos que se aprende o oficio, resulta que para ter a experiencia de por exemplo, ter traballado nuns 30 proxectos de arquitectura requírense polo menos uns 25 ou 30 anos.

Do tempo e do valor do lento é do que falo.

José Antonio Marina1 escribía na revista Ballesol o pasado 1 de abril acerca de rexurdir da lentitude como valor en positivo do que extrao algunhas ideas:

“Hai unha campaña mundial a favor da lentitude. É certo que estamos a sufrir todos unha epidemia de velocidade. Unha epidemia da que somos á vez causantes e vítimas. Vivimos nunha aceleración continua, gozamos ao parecer coa velocidade. Marchamos rapidamente, aínda que non saibamos onde. Dicían que os executivos americanos poñían o espertador media hora máis tarde do debido, para así comezar o día acelerados, con moita adrenalina en sangue.

O movemento slow comezou en Italia, como unha resposta á comida rápida, fast food. Tratábase de comer sen présas, en compañía, gozando da mesa e da sobremesa. Saboreando, en vez de tragando. De alí ampliouse ás cidades lentas, slow cities, tamén en Italia. Hai, por último, unha tendencia á educación lenta, slow parenting. Os seus partidarios, din, pretenden liberar os nenos da educación frenética.

Moitas veces, cando queremos gañar tempo, estamos a perder cousas moi valiosas. A présa está disputada con moitos valores. Coa cortesía, por exemplo. Coa tenrura. Co coidado atento. Hai moitas calidades que só se perciben nunha situación de calma. A beleza das cousas, o pracer da conversación, o esplendor da paisaxe. A présa é irmá de consumismo, que consiste en non gozar moito tempo dunha cousa. Pretende liberarnos do aburrimento, mediante unha excitación continuamente mantida.”

Paréceme interesante a reflexión de Marina en tanto que entra totalmente en reverberación coas teorías filosóficas destas últimas décadas que, tras o afundimento do pensamento político e das esperanzas utópicas, avogan pola desaceleración do espírito revolucionario de principios do século XX a favor dunha percepción do tempo en estado de presente continuo. É dicir, asúmese certa fenomenoloxía do tempo presente en oposición ao espírito rompedor da cadea de tempo da actitude do revolucionario.

Cabe clarificar aquí, que lonxe de entender esa fenomenoloxía dun presente hipertrofiado como unha especie de submisión lineal a un progreso ligado a un consumo constante, o que se propón en esencia, ou polo menos iso desprende o pensamento de Marina, é a necesidade de tomar unha pausa reflexiva que implique a converxencia dun tempo acelerado e outro tempo retardado en devir vital de cada un. Algo así como saber combinar as présas e as pausas.

Evidentemente engadiría que a arquitectura, o urbanismo e a paisaxe se funden nun tempo longo e pausado, non exentar de alta intensidade cando se levan a cabo. A imaxe que sempre me vén á cabeza é a do corredor de longas distancias de montaña. Longas e empinadas costas, baixadas arrepiantes, velocidade sempre, pero reservando o corpo para unha longa travesía. Gústame pensar que a arquitectura é algo así como unha actividade de intensidade constante e velocidade variable.

Para a nosa profesión, a intensidade seguramente é máis importante que a velocidade, aínda que está claro que ás veces se debe ir moi rápido, e outras aprender a baixar as revolucións. O acto de proxectar en arquitectura debe saber combinar a resposta inmediata coa contemplación gozosa… se somos capaces de estirar e contraer o tempo nesta dirección, temos xa gañada unha das partidas clave.

Ou como mellor di Marina, non se trata de pasividade, senón de ser selectivos no investimento do noso tempo. Hai un tempo oportuno para cada cousa. Como di o Eclesiastés, un libro moi sabio “Hai un tempo para plantar e outro para obter, un tempo para abrazar”. Engadiría: e un tempo para andar á présa, e outro para andar lentamente.

En definitiva, en arquitectura, gañar tempo a custa dun proxecto é sementar a banalidade no leito fértil das ideas. Non obstante, dar a cada proxecto o seu espazo de tempo é dotalo da capacidade de resistir os decenios que ao proxecto se lle veñen enriba cando se convertan os debuxos nunha realidade.

A idea de certa lentitude volve ser atractiva. Gozar do paso do tempo como ferramenta de reflexión, como espazo de aprendizaxe, non deixa de ser unha imaxe que en arquitectura todos compartimos. Aprender a acelerar e a frear un proxecto transfórmase nun exercicio de lucidez, na demostración palpable da actitude do francotirador. Esa é en suma a posición do arquitecto, polo menos idealmente, apostado nos límites da cultura e a técnica, consciente da escaseza de munición, soamente se pode permitir un disparo limpo e atinado co que facer diana.

Admiro moito os arquitectos que na súa obra demostran esa capacidade de dominar os tempos dun proxecto. Máis alá da formalización da arquitectura, das súas envoltura final, a capacidade de certos monstros de saber en que tempo se moven e en que tempo actúan, sempre me pareceu fascinante.

Quizais a arquitectura se reduce a iso, a dominar o tempo.

Miquel Lacasta Codorniu. Doutor arquitecto

Barcelona, octubro 2013

Na imaxe o coñecido proxecto do Cenotafio de Newton de Étienne-Louis Boullée de 1784. A idea de Cenotafio, de tumba baleira, recrea ata o extremo o concepto de lentitude, de monumento a un tempo definitivamente parado. Máis imaxes fascinantes sobre o proxecto en  encontrandolalentitud.

Notas

1 Es do máis recomendable visitar a web do filósofo toledano, José Antonio Marina. Nun exercicio de extraordinaria xenerosidade, Marina ten decenas de textos, artigos e ideas publicados na súa web que funcionan, como fonte de referencia para aqueles que admiramos o seu traballo.

Es cofundador en ARCHIKUBIK y también en @kubik – espacio multidisciplinario. Obtuvo un Ph.D. con honores (cum laude) en ESARQ Universitat Internacional de Catalunya UIC y también fue galardonado con el premio especial Ph.D (UIC 2012), M.arch en ESARQ Universitat Internacional de Catalunya, y se graduó como arquitecto en ETSAB Universitat Politècnica de Catalunya . Miquel es profesor asociado en ESARQ desde 1996. Anteriormente, fue profesor en Elisava y Escola LAI, y también en programas de postgrado en ETSAB y La Salle. Fue arquitecto en la oficina de Manuel Brullet desde 1989 desde 1995.

 

follow me

Arquivado en: artigos, Miquel Lacasta Codorniu

Tags: , , , , , , , , , , ,