As fortalezas do arquitecto | Stepienybarno

Patos

Hai tempo comentábanos un bo amigo noso que para el, os arquitectos eramos como patos. Estes animais son de aire, son de terra e son de auga, todo o fan, aínda que nada o fan excesivamente ben. Así que, esta curiosa comparación sérvenos de introdución para ver que é o que entendemos que facemos ou podemos chegar a facer dentro da nosa profesión.

O que está claro é que, en tempos tan complexos e incertos como estes, cada vez téndese a facer máis tarefas diferentes e achegarnos aos propios límites da disciplina.

Martín Seligman é un dos autores que máis, e mellor, escribiron sobre a corrente do positivismo. O psicólogo americano, profundou na procura das cualidades do ser humano. Para iso, ha ido estudando distintos países, culturas, razas e buscando os nexos comúns entre elas. Desta forma, foi detectando as fortalezas que cada un de nós podemos ter e que son comúns a todos os seres humanos. E ao facelo, comprobou como cada unha delas axudaba a aumentar o noso nivel de felicidade. Estas fortalezas eran exactamente 24, nin unha máis nin unha menos. Á súa vez, Seligman comenta que aparentes fortalezas como “ser intelixente non aumentan necesariamente a nosa felicidade”, de feito, poden ir na nosa propia contra e, por tanto, non ser unha das 24. Con todo, cualidades como o amor pola natureza, a honestidade ou a creatividade, sempre nos enchen de satisfacción e, por tanto, si que serán unha delas.

Así que, con esta idea na cabeza, nos preguntamos se os arquitectos, polo feito de ser arquitectos, temos algunha fortaleza que nos diferencie do común dos mortais. Algo, que poida ser un tesouro apreciado pola sociedade nestes complicados tempos que corren ¿Como o vedes? Igual estámonos a pasar, pero imos intentar ver algunhas claves.

De momento, poñemos unha idea enriba da mesa: a capacidade de traballo. Durante a carreira ao estudante de arquitectura métenlle tanta presión que se adoita traballar de sol a sol e sen levantar a voz nin por un segundo. Non importa estar dúas noites seguidas sen durmir (mesmo somos capaces de pillalo o gusto), se a arquitectura está a medias, todo vale.

Aínda que habemos de recoñecer que esta “calidade”, non sabemos se é, realmente, unha fortaleza ou, pola contra, é unha cruz da que logo outros arquitectos se aproveitan para ter estudos superprodutivos. Sen ir máis lonxe, á propia Zaha Hadid pódeselle oír dicir que veces unha mesa pode servir para máis dunha función, como, por exemplo, para que os seus empregados poidan botar unha cabezadita mentres traballan arreo no seu estudo. Pero ben, pensemos un pouco máis, algunha outra fortaleza seguro que temos…

Certos arquitectos teñen tendencia a xogar a ser unha especie de “sabe o todo” que lles gusta falar de calquera cousa, menos de arquitectura. Non todas as disciplinas teñen esta querencia que, por un lado, novamente, se pode ver como unha fortaleza, e por outro, non tanto. A verdade é que é tentador coquetear con outras disciplinas, aprender catro cousas de cada unha delas (porque como humanos que somos, non damos para máis), enlazalas con máis ou menos habilidade e novamente armar un discurso teórico. Dende aí, pódense chegar a territorios tremendamente fértiles, pero, á súa vez, tamén quedar mareados polo camiño, tendo que falar sen ter moito que dicir. Non esquezamos que o ego dos arquitectos adoita xogar malas pasadas.

A realidade é que, estas novas e híbridas linguaxes, enchidas de terminoloxía allea á nosa disciplina, aínda cando o discurso sexa realmente interesante, en ocasións, resultan bastante complicadas de entender. Ás veces, curiosamente, no noso mundo confúndese a pedantería coa sabedoría. Os que intentan traspasar esta mensaxe ao gran público, sempre xogan coa vantaxe, que a xente, en xeral, dá por sentado que cando algo non se entende, é porque o que escoita non está o suficientemente preparado. Seguramente, sería máis proveitoso poñer en cuestión a capacidade didáctica de quen expón a “orixinal idea”, sobre todo se o fai con certa contundencia, vehemencia e un sospeitoso desenfado.

E agora, si que si. Por fin, demos cunha fortaleza que nos caracteriza como colectivo: a creatividade. Aquí non hai dúbida, é algo que nos fai fortes e que nos axuda a gozar con todo o que facemos. Á súa vez, é o que nos diferencia en moitas ocasións doutras profesións que, digamos, son máis técnicas.

Hai tempo liamos no blog de Ecosistema Urbano, a cita de Markus Miessen, na que viña a dicir: “precisamente o feito de ser non-expertos, é o que os habilita a interactuar como profesionais afeccionados. As súas actividades dispersas e a aplicación de coñecementos externos, permítelles abordar os problemas de forma creativa, saltando escalas dende os obxectos individuais ata a planificación de áreas estratéxicas”. Polo tanto, se somos capaces de, ademais de ser creativos á hora de traballar, poñer por diante toda a nosa creatividade ao intentar conseguir novos encargos, quizais teñamos máis opcións de sobrevivir.

Pero sigamos pensando… ¿Que nos dicides da capacidade de colaborar en equipo? Na escola realízanse infinidade de traballos, que a diferenza doutras carreiras, se realizan en equipo. Isto, ademais de ser o motivo de que sexa a carreira con maior número de parellas endogámicas de todas as que existen, fai que unha vez fóra da escola o arquitecto teña a mente lista para adaptarse, dende diferentes perspectivas (aínda que sempre terá certa tendencia a ser o xefe da barraca), a equipos de traballo. Como afirma Andrés Jaque, “agora o importante non é o tamaño dun estudo senón a capacidade de asociacionismo. As redes sociais e Internet son moi importantes.”

Outra fortaleza, que ten que ver moito coa anterior, é a capacidade do arquitecto para ter unha visión panorámica e global de diferentes partes dunha mesma estratexia de traballo. A este respecto lémoslle a Jaime Duró, “o arquitecto non é só un enxeñeiro de construción, nin un puro estilista formalizador de ambientes e volumes, nin só un experto en adecuación funcional de espazos habitables. Ou é o integrador de todo, ou non é arquitecto. Esa é a función que alguén ten para que exista a arquitectura.”

A capacidade de ver o todo e non quedarse nas partes, é unha calidade que cada vez se valora máis. O que está claro é que, o arquitecto ten esta capacidade de relacionar temas moi variados e ademais facelo dun xeito creativo. Neste sentido xa apuntaba noso admirado Alvar Aaltoo arquitecto, sempre, “busca unha síntese de contrarios. Todos os proxectos comprenden miles de decisións, miles de factores, ás veces contraditorios entre se e, a través da arquitectura, o home ten instrumentos para alcanzar a harmonía entre eles”. Esta capacidade, non nos habilita só para proxectar edificios, senón que, con mecanismos similares, podemos proxectar, nun momento dado, a estrutura dun evento ou, por exemplo, unha páxina Web.

Polo tanto, pensamos que, aínda que o futuro está moi, moi negro, non é menos certo que fai falta unha actitude positiva para saír desta complicada situación laboral que vive o mundo da arquitectura e aprender un pouco do bo de Seligman. Ata nas peores situacións, sempre se pode sacar a parte positiva. Xa nos contardes se estades de acordo con este repaso polas fortalezas do arquitecto ou, mesmo, se algún de vós se anima a poñer enriba da mesa algunha máis.

Stepienybarno_Agnieszka Stepien e Lorenzo Barnó, arquitectos

Estella, setembro 2011

Arquivado en: faro, stepienybarno

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,