Das elipses (arquitectónicas) | Pedro Hernández

‘La elipsis arquitectónica’ en el Centro Cultural Universitario Tlatelolco.
‘A elipse arquitectónica’ no Centro Cultural Universitario Tlatelolco.

En 1996, Bernard Tschumi escribe ‘Violence of Architecture’ un capítulo do libro Architecture and disjunction– no que presenta á arquitectura como un elemento en constante tensión: entre o corpo que a ocupa o espazo e a xeometría que  contén ao corpo. A disxuntiva de Tschumi fai que o arquitecto deba decidir se se inclina dun ou outro lado ou trata de salvagardar, na medida do posible, o equilibrio entre ambas as partes.

Unha elipsis é unha omisión. Algo que se elimina sen que por iso afecte o significado do conxunto. No caso da arquitectura: se esta sitúase a favor dun dos lados antes mencionados, limitándose á construción de espazos –máis ou menos belos– e eludindo falar sobre o uso –que non función– está presentado esa elipsis na súa narración. Ben é certo que ao proxectar obxectos (arquitecturas), imaxinamos como se pode vivir o espazo. Pero a arquitectura ?e o territorio? ofrece moitas posibilidades das imaxinadas. Este é o punto no que se sitúa ‘A elipse arquitectónica’.

‘La elipsis arquitectónica’ en el Centro Cultural Universitario Tlatelolco.
‘A elipse arquitectónica’ no Centro Cultural Universitario Tlatelolco.

Inaugurada o 27 de febreiro (2013) no Centro Cultural Universitario Tlatelolco e curada por Ruth Estevez e Javier Toscano, recolle distintas pezas artísticas que se enfrontan á arquitectura, pero construíndo unas outras narrativas desde as súas mesmas ferramentas: planos, fotografías, maquetas e mapas… Estes elementos, noutras mans, mostran a arquitectura máis aló das súas posibilidades concibidas en orixe, desvelando o non mencionado, descubrindo o oculto, demostrando novas posibilidades máis aló de calquera suposto funcionalismo.

O achegamento á exhibición podería realizarse ao redor de dous tempos –en ocasións mesturados– situados antes ou despois de que se realice a arquitectura. O primeiro, o antes, traballa cos mecanismos de produción –como a planta arquitectónica– para desenvolver mundos posibles capaces de contar o universo persoal do artista ou a situación política dun país, tal e como ocorre en Self portrait as a building de Mark Manders ou as Heliografías de Luca Frei.

‘La elipsis arquitectónica’ en el Centro Cultural Universitario Tlatelolco.
‘A elipse arquitectónica’no Centro Cultural Universitario Tlatelolco.

O outro extremo, o despois, experimenta a arquitectura unha vez levantada, ilustrando aquelas situacións ocultas ou esquecidas pola memoria. Enrique Ježik ajemplifica á perfección esta procura dun recordo silenciado tras os muros ao recuperar a fatídica historia do mesmo Tlatelolco en 1968; pola súa banda, ‘White Marble Everyday’ de Clarissa Tossin, descobre o custo real que supón o mantemento dos icónicos edificios de Brasília, e Jordi Colomer constrúe novas formas de percorrer a arquitectura e experimentala: o seu Istanbul map descobre nas azoteas unha nova forma de deriva urbana con personaxes que non se limitan a aqueles movementos que damos por sentado na cidade. Similar idea recollen as cartografías de Larissa Fassler, marcando os percorridos que realizan na Praza da Concordia personaxes marxinais como ladróns, vendedores ou pandilleros.

Traballos que ilustran a tensión establecida por Tschumi: a arquitectura non só como un feito estético e acabado, senón como un espazo que pode ser afectado e modificado polo que o habita. Aí cabe destacar a mirada de Tania Candiani sobre o uso real que ofrece o espazo doméstico da habitación moderna (ou o que é o mesmo, a cociña), herdeira dun suposto funcionalismo que medía ata os movementos que unha persoa (muller) debería facer. Eses estudos son repetidos agora ilustrando a tensión do proxecto e a realidade vivida. Unha idea que tamén resume á perfección a obra de José Jiménez Ortiz: Un mapa non é o territorio.

CTossin, en ‘La elipsis arquitectónica’ en el Centro Cultural Universitario Tlatelolco.
White Marble Everyday, 2009, de Clarissa Tossin, en ‘A elipse arquitectónica’ no Centro Cultural Universitario Tlatelolco.

A exposición ademais reúne traballos do colectivo madrileño Democracia, Jimmie Durham, Luca Freii, Mark Manders, Erik Olofsen; Matt Mullican, Esteban Azuela e Anri Sala; completándose cun libro que acompaña a mostra e compila estudos e investigacións que expanden a exposición no tempo e permiten ampliar as ideas presentadas: unha invitación para pensar na vida que o espazo ofrece… ou omite.

Now here, Place de la Concorde V, 2013 de Larissa Fassler en ’La elipsis arquitectónica’ en el Centro Cultural Universitario Tlatelolco
Now here, Place de la Concorde V, 2013 de Larissa Fassler en ‘A elipse arquitectónica’ no Centro Cultural Universitario Tlatelolco

Pedro Hernández · arquitecto
Ciudad de México. novembro 2015

Soy arquitecto por la Universidad de Alicante, pero mi interés sobre esta disciplina se encuentra alejado de su papel tradicional de diseño de espacios. Más bien, me interesa entender cómo las representaciones de la arquitectura, el paisaje, el diseño o el territorio construyen y materializan determinados discursos ideológicos, imponiendo posturas, subjetividades y formas de acción sobre los cuerpos que la habitan.

En mi trabajo edito estos discursos –sus imágenes, sus historias o sus restos materiales– y reelaboro comentarios críticos que ponen en evidencia sus controversias y contradicciones, formalizándolos en diversos formatos como textos, fotografías, vídeos, objetos o instalaciones, muchas veces entrecruzados entre sí.

He publicado artículos y ensayos en diversos medios de Estados Unidos, Italia, Croacia, España, Chile y México. Desde enero de 2013-2018 residí en la Ciudad de México donde trabajaba como coordinador de contenidos en Arquine. Actualmente resido en Madrid.

follow me

Arquivado en: artigos, Pedro Hérnandez Martínez

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,