A máquina do millón e a alegría da arquitectura | Luis Gil Pita

5 (100%) 1 vote

La-máquina-del-millón-y-la-alegría-de-la-arquitectura-Luis-Gil-Pita-Sobre-la-adecuación-de-un-espacio-público-en-los-Tilos.-Teo-2018.-Eduardo-Cruz.-00

Sobre a adecuación dun espazo público nos Tilos. Teo 2018. Eduardo Cruz Aguiar.

“Gustoume sempre falar de Arquitectura como divertimento; se non se fai alegremente non é Arquitectura. Esta alegría é, precisamente, a Arquitectura, a satisfacción que sente. A emoción da Arquitectura fai sorrir, dá risa. A vida non”.

Alejandro de la Sota

Relendo a Alejandro da Sota uno dáse conta ao instante de que a maior parte da arquitectura volveuse triste, moi triste, non o vela senón o vivila, entendela, porque poucas veces descóbrese algo máis alá da súa fotografía. Mesmo neste sentido, o da súa representación fotográfica, veu a darse ultimamente un paso máis cara ao nulo risco que toman hoxe día os arquitectos, producíndose unha novidade atonal, pois, se ata hai pouco, a algúns fotógrafos os arquitectos chamábanos para acabar a súa obra e suplir a falta de carácter do proposto -é dicir os fotógrafos poñían co seu traballo a tensión da que carecía a arquitectura que retrataban-agora en certas obras o arquitectos chegan a preparar coa súa va arquitectura o traballo das fotografías ao fotógrafo.

Unha previsión que se demostra perversa, nun adianto ao que debería ser a función do fotógrafo como observador, rigidizando e anulándoa libre lectura que todo edificio debe xerar aos seus espectadores e usuarios, introducindo un dobre falsete, nun retorcer do xa inexistente e imaxinario, de algo que obviamente debería ser real. Estas formulacións arquitectónicas, tan publicables, fóronse convertendo nun cárcere, un funeral para a proposta creativa e vital que todo exercicio de arquitectura debe provernos, traizoando a confianza e a esperanza que chegaba a darse mesmo na arquitectura que fallaba, porque esta polo menos era a que se arriscaba. Decepcións destas hai moitas, cada día máis e moi preto.

Espacio público en los Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018.
Espazo público nos Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018 | Fotografía: Luis Gil Pita

Pero a vida, que non dá risa, como di Sota, tamén che procura momentos de reencontro e ilusión con arquitectos de sempre (tamén grazas ao labor de fotógrafos que nolos permiten revisar como Ana Amado– aquí ao contrario do citado anteriormente os arquitectos Oíza, Arniches-Domínguez, Fdez. do Amo fan arquitectura e os fotógrafos fotografa…- ), e con outros novos e novos, que che reaniman como arquitecto e devólvenche a esperanza como cidadán. Son proxectos e obras menores, só na súa aparencia e escala, porque a estes arquitectos practicamente só quedan as físgoas e as marxes para poder traballar, pero grandes na súa intensidade e conciencia transformadora. Pregúntaslles a estes profesionais e, de maneira indirecta ás súas obras e, ao contrario que aos arquitectos aos que nos referiamos no parágrafo anterior, respóndenche que son imperfectas, que están cheas de tropezos, que non merece a pena que os e cítelas, e dino sen falsa modestia.

Entendémoslles, pois para seguir traballando con ese nivel de compromiso na difícil contemporaneidad que lles tocou habitar, é preferible pasar desapercibido. Con todo esas conscientes torpezas ou imperfeccións parécenos que son –como as propostas que Javier Tomeo fai na súa literatura mediante os seus personaxes literarios, imperfectos, asimétricos, cojos, xordos, vesgos, con pequenos defectos ou con lesións e taras, que lles permitiron levar outra vida diferente moito máis dura pero máis rica da ordenada e prevista en primeira instancia- a tectónica do auténtico proceso creativo, o argumento real que é o que fai da vida e da propia arquitectura algo dificultoso e enrevesado pero ao mesmo tempo tenso e natural.

Espacio público en los Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018.
Espazo público nos Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018 | Fotografía: Luis Gil Pita

Diciamos que un destes momentos de ilusión lido en proxectos cheos de vida, é a reconfiguración do espazo público do Parque dos Tilos en Teo, concello lindeiro co de Santiago de Compostela, do arquitecto Eduardo Cruz Aguiar. Terminada en 2018 é un proxecto non facilmente definible, pois se trata dunha actuación sobre un espazo público que cruza transversalmente moitos dos principios básicos da arquitectura e, sen querelo, da profunda cultura da mesma.

O propio arquitecto ao ser interpelado sobre o seu significado di:

“Non sabería como definilo. Talvez sexa un artefacto. Un espazo-mecanismo para usos incertos. Non deixa de ser unha infraestrutura soporte de actividade diversa nun espazo exterior cuberto”.

Espacio público en los Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018.
Espazo público nos Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018 | Fotografía: Luis Gil Pita

Ese non saber moi ben que é o que un realizou, esa inseguridade consciente, é a primeira pista que nos fai sentir e poder ler que estamos ante esta construción habitando unha obra de arquitectura de raíz.

Só en aparencia, esta peza é unha sinxela cubrición a maneira de laxa plana de planta cuadrangular, cuxo fin é protexer unha área preexistente que se estende -en forma circular- máis aló da propia e nova cubrición, sen marcar un dominio estritamente definido. O obxectivo desta protección é reservar polo menos unha parte do espazo total da praza das inclemencias atmosféricas, especialmente da auga –en forma de recinto aberto-permitindo usar parte da mesma en días de choiva ou ben noutros momentos estivais ofrecendo sombra baixo o forte soleamiento.

Espacio público en los Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018.
Espazo público nos Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018. | Fotografía: Luis Gil Pita

A referida laxa de cubrición atópase perforada de forma asimétrica por unha serie de lucernarios impermeables á auga mediante a interposición dunha membrana do tipo ETFE. Lucernarios que son canóns de luz proxectada e variable sobre o plano do chan, ao mesmo tempo que axudan a rigidizar a propia laxa. A principal acción arquitectónica provocada por esta cubrición, a de protexer un ámbito aberto e en aparencia indefinido, complétase coa reserva dun núcleo semicerrado, para os aseos e o gardado de materiais comúns varios, e coa localización dunha serie de mesas circulares ao interior e exterior da protección, todos eles especie de bumpers dun habitable pimball que xera unha ampla variabilidade de usos ao cidadán.

O dominio cambiante que se xera en forma de sombra ou de protección, proxéctase centrífugamente cara a un perímetro exterior máis afastado, mediante o posicionamento duns amplos bancos de forma semicircular aberta.

Espacio público en los Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018.
Espazo público nos Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018 | Fotografía: Luis Gil Pita

Pouco máis diría o seu autor, excepto os esforzos construtivos que leva aparellado, resolver unha estrutura tan sutil e tensa. Bastante máis –arquitectura-, di a contemplación do reestruturado lugar ao ver os usos abertos e diversos que fan os cidadáns–os nenos, os anciáns, os comerciantes, os músicos, as asociacións…- desta arquitectura cando permaneces nela un tempo.

Que non exista preto, non quere dicir que non exista recinto, como sería preceptivo segundo os principios clásicos da arquitectura, só que no caso deste edificio “aberto”, a preto materialízase mediante un bordo libre, un muro invisible pero ben perceptible, nacido da proxección cambiante da sombra, e tamén de mánchaa da auga arroxada, accións ambas que “constrúen” o limite seco e húmido dun dominio cambiante segundo as condicións atmosféricas. Máis aló deste dominio máis físico, o edificio expándese noutros sentidos mediante as relacións cambiantes de control e dependencia visual entre o banco exterior e as accións para cuberto, ben sexan dos xogos dos nenos e a vixilancia dos maiores, ben dos concertos de música ou mercado que se emprazan ao interior, pero que crecen cara a fóra…

Espacio público en los Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018.
Espazo público nos Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018 | Fotografía: Luis Gil Pita

E namentres, a proxección ao interior da luz natural dos lucernarios durante o día, regresa durante a noite mediante a iluminación artificial ao exterior polos mesmos ocos, volvéndose agora lámpadas á veciñanza doméstica lindeira do parque, nun movemento de sístole- diástole, de respiración yóguica, que procura expresión arquitectónica en diferente horarios, tamén os nocturnos.

Unha arquitectura case precaria, á marxe da edilicia estandarizada, que é un presente para os cidadáns, pero tamén un agasallo aos arquitectos pola presenza e riqueza de profundas referencias a cultura da arquitectura. Un luxo o que podamos sentir de maneira cruzada, habitando a sombra deste edificio, a lectura aberta dos clásicos Aldo van Eyck, Le Corbusier, Noguchi, Mies, pero tamén máis aló, a referencia da súa proposta arquitectónica ao compromiso social e ético cunha ecoloxía da infraestrutura do mestre Maarten Struijs.

Espacio público en los Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018.
Espazo público nos Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018 | Fotografía: Luis Gil Pita

Struijs o dixo ben claro

“O espazo perfecto é aquel que aloxa no seu interior un morar desinteresado procurando unha contorna máis estable para así previr ao cidadán das urbes de sentirse nun permanente estado de estrañeza na súa propia cidade”.

Algo que nos parece moi evidente nesta obra e sendo así esta e todas as referencias proporcionadas indirectamente por Eduardo Cruz Aguiar valen, porque quen reflexiona e propón o proxecto, déixase, sen preconceptos, entreverar das necesidades máis básicas da arquitectura, que son as que máis necesita o cidadán libre e a tamén a alta cultura da arquitectura alegre…

Unha alegría-risa na maneira que dicía Sota, como satisfacción que sente e transmítese ao emanar da propia acción proyectual, algo tan pouco habitual. A mesma satisfacción que ao xogar á máquina do millón, ao flipper, ao pimball, sentiamos ao ver bailar e correr á bóla de aceiro, como cidadá libre, entre os bumpers e os corredores abertos antes de escoitar o “ tac” seco da partida extra.

Espacio público en los Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018.
Espazo público nos Tilos. Teo. Eduardo Cruz. 2018 | Fotografía: Luis Gil Pita

Luis Gil Pita, arquitecto.
Santiago de Compostela, novembro 2018

Arquivado en: artigos, Luis Gil Pita

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,