A lección de Aldo Rossi | José Ramón Hernández Correa

5 (100%) 1 vote

A finais dos anos setenta e ata mediados dos anos oitenta do século vinte (xusto o período no que estudei arquitectura na ETSAM), o Movemento Moderno era xa criticado sen andrómenas. Na escola falábase dos modernos e, en xeral, aínda se lles admiraba, pero xa se lles perdeu o respecto reverencial e comentábanse abiertamente as súas debilidades.

Ademais diso, nunha serie de silogismos ilóxicos, chegouse máis ou menos á conclusión de que si a arquitectura moderna non lograra a felicidade da humanidade, entón era culpable da súa infelicidade; si non conseguira a paz no mundo, entón era culpable das guerras, e si non obtivera alimentos para todos era a causa da hambruna no planeta.

Obviamente, a arquitectura moderna non resolvera o problema da cidade, nin o da convivencia social, nin ningún de tipo económico, político ou social. É que era esa a súa misión? Por suposto que non, pero os arquitectos modernos ofrecéronse ingenuamente a iso e fracasaran.

Agora calquera se atrevía a dicir que O Corbu era un linguateiros, un propagandista que non respectara a contorna, a natureza, a ecología. Que Wright era un tío pago de si mesmo, que lograra un par de formas espectaculares, pero completamente efectistas e pintorescas, que non servían para nada nin resolvían os verdadeiros problemas de planificación e desenvolvemento do territorio. Que Mies era un artista ensimesmado, que só facía paralelepípedos perfectos, afastados da realidade… Vale. De acordo. Tiñan boa parte de razón. Os arquitectos modernos non eran deuses. E? Que iamos facer a partir de entón? A quen iamos seguir?

E produciuse un fenómeno curiosísimo. Os mesmos que foran tan aceirados críticos, tan penetrantes inquisidores, tan hábiles dialécticos para detectar o mal, á hora de propoñer unha solución mostraron isto:

Cemiterio de San Cataldo en Módena, 1971

Recoiro! Pois si que! Este glorioso truño era a resposta ao fracaso dos arquitectos modernos. Esta era a solución a todos os problemas. Válgame deus!

Aldo Rossi estaba aquí para salvarnos. Era un teórico, un pensador, un profesor que reflexionaba sobre a transcendencia ética da arquitectura.

Antes de pensar sequera en construír algo, escribira A Arquitectura da Cidade, onde mostraba a sagrada misión da arquitectura integrada na cidade, a importancia do territorio, a de…

Bo, non sei moi ben de que ía o libro porque fun incapaz de pasar da primeira páxina. Eu leo. Son un lector todoterreno, e non me asusta ningún tocho, pero é que este libro era infumable. Moi mal escrito. E moi triste. Era un libro sen espírito, sen garra, sen nada. Non puiden con el.

Pero había que lelo. Os profesores da escola (de todas as escolas do mundo) estaban encantados con el.

Viran a luz e ao final sabían a verdade absoluta da arquitectura. Que bendición que este gran home escribise unha obra tan imprescindible. Este libro era a solución a todo, o ensalmo da vida.

La Arquitectura de la Ciudad
A Arquitectura da Cidade

O mundo enteiro reaccionou, e esixiu ao ínclito Aldo Rossi que construíse, que nutrise ao planeta de edificios que portasen os seus ideais e salvasen (agora si) á humanidade.

E Aldo compraceu (ou complugo) ao mundo con estas marabillas:

Teatro del Mondo para el Bienal de Venecia de 1979-1980 | Área Fontivegge, Perugia, Italia. (1982-1989)
Teatro do Mondo para a Bienal de Venecia de 1979-1980 | Área Fontivegge, Perugia, Italia. (1982-1989)

“Meu deus! Que cousa máis triste!”

Algúns profesores da ETSAM resistíanse, nadaban contra unha corrente mundial e levaban as de perder. Falábase disto polos corredores, por todas partes. Eu mesmo, entón con moi pouco criterio, me empollé o seu cemiterio para un exercicio de Elementos de Composición (que era unha asignatura previa a Proxectos). Ata, ai, intentei debuxar como Rossi

Esta es la planta de Rossi, cementerio SanCataldo en Módena, 1971. La mía era bastante peor
Esta é a planta de Rossi, cemiterio de SanCataldo en Módena, 1971. A miña era bastante peor.

Ata Oíza, arquitecto xenial e brillantísimo, pero demasiado pendente das modas, tivo unha lamentable época rossiana. Ninguén se resistía a iso.

Esa era a guía da arquitectura contemporánea. Os muros de ladrillo con fiestras cuadraditas, os arcos tendidos e rebaixados, os prismas puros… A cidade metafísica de De Chirico pero traída ao mundo real. Aí parece ser que queriamos vivir todos.

Aldo Rossi
Aldo Rossi

O tristísimo Aldo Rossi (a vida como culpa, a arquitectura como castigo) sucumbiu finalmente ao seu éxito e soltouse (un pouco) o pelo:

Non hai cousa máis triste que un soso contando un chiste. Si non tes graza, tío. Que grima.

(Naquela época o mellor regalo que se lle podía facer a un arquitecto que se casaba era o xogo de cafeteras de Rossi, carísimo, pero salvador do espírito e garante da verdade).

No ano 1984 cumpríase o título da novela de George Orwell, e a todo o mundo deulle por lela. Para min foi un grito contra Rossi e o que representaba.

Dicíase (parece mentira) que Corbu, Wright, Mies, Aalto, Scharoun, Oud, Rietveld, etc, etc, etc, foran simples, toscos, unidimensionales, reduccionistas, fachas, etc, etc, etc, e dicíase (hai que ter valor) que a solución era esta mamarrachada impotente e desvaída.

Era como dicir que Maradona era unha merda e que quen de verdade valía era Pizo Gómez. Alguén se acorda de Pizo Gómez?

Alguén se acorda de Aldo Rossi?

O pensador Rossi, o profesor, a min déixame unha soa lección, unha lección fundamental:

“Non sigas as modas”.

“No fagas caso os falsos profetas”.

“Aprende a pensar por ti mesmo”.

“Abre os ollos e mira”.

“Acostúmbrate a valorar”.

“No escoites os videntes, os cantamañás nin os tristes”.

José Ramón Hernández Correa · Doutor Arquitecto
Toledo · xuño 2012
Autor do blogue arquitectamoslocos?

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: faro, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,