A condicion moral dos materiais | Javier Mozas

5 (100%) 2 votes

Mies van der Rohe con A James Speyer y George Danforth en el estudio del Departamento de Arquitectura, Armor Institute, Chicago, 1939 | Mies van der Rohe, Lehre und Schule. Werner Blaser. 1977
Mies van der Rohe con A James Speyer y George Danforth no estudio do Departamento de Arquitectura, Armor Institute, Chicago, 1939 | Mies van der Rohe, Lehre und Schule. Werner Blaser. 1977

Mies van der Rohe tiña a crenza de que a arte da construción debía de basearse nos materiais. No programa docente que enviou a Henry T. Heald, decano do Instituto Armour (máis tarde converteríase no Instituto de Tecnoloxía de Illinois), o 10 de decembro de 1937, incluía tres categorías, Medios, Fins e Planificación-Creación.

Os estudantes debían iniciarse na arquitectura cuns coñecementos de teoría xeral e unha formación profesional, para despois profundar no estudo dos materiais, é dicir, nos medios cos que se constrúe.

Pero

que significaban os materiais para Mies?

Ante todo unha procura da verdade. Mies atribuía a cada material unha condición moral que correspondía coas súas propiedades e que estaba corroborada polo uso e a tradición. Segundo Mies, soamente unha utilización dos materiais desde a súa verdadeira esencia podería salvar á arquitectura da idolatría do obxecto. O mesmo que un escrito de Cicerón levou a san Agustín ao estudo da filosofía, os textos de san Agustín conducían a Mies na súa procura da verdade. Á personalidade retraída de Mies sentábanlle moralmente ben os preceptos de san Agustín, que propugnan que a verdade non ha de buscarse no mundo exterior, senón que esta alcánzase a través da meditación e da mirada cara ao interior dun mesmo.

A verdade habita no home interior, escribiu san Agustín.

No discurso inaugural1 que pronunciou Mies, en novembro de 1938, ao asumir o cargo de Director da Sección de Arquitectura do Instituto Armour indicou aos estudantes que, máis aló dos fins e antes que a formalización, está o “disciplinario camiño dos materiais”.

“Onde aparece con máis claridade a trabazón dunha casa ou dun edificio, máis que nas construcións de madeira dos antigos?” (…)

“Na construción en pedra atopamos o mesmo. Que sentimento natural fala desde ela. Que clara comprensión do material, que seguridade na súa utilización, que sentido daquilo que se pode e sábese facer en pedra. Onde atopamos tal dominio na estrutura? Onde atopamos máis forza sa e beleza natural que aquí? Con que comprensible claridade descansa unha viga de cuberta sobre esas vellas paredes de pedra, e con que sentido cortamos unha porta nesas paredes.” (…)

“O ladrillo é outro mestre de ensino. Que espiritual é xa o seu formato, pequeno, manexable, bo para calquera finalidade. Que lóxica mostra o seu sistema de proporcións. Que vitalidade o seu xogo de aparellos. Que soberanía posúe o máis sinxelo pano de parede. Pero que disciplina require ese material. Así, cada material posúe as súas propias calidades, que se deben coñecer para poder traballar con el”.2

Mies consideraba que a aprendizaxe dos materiais era un traballo arduo e longo e a súa meta era

“conseguir a orde no caos incurable dos nosos días”.

Ese mesmo mes, doce días antes de que pronunciase este discurso, tiveron lugar os primeiros antecedentes do horror.

Manter o orde fronte ao caos foi un difícil reto que se impuxeron, naquel momento, as democracias occidentais fronte aos totalitarismos.

Unha orde racional, reticular e modular que casaba ben con palabras como economía, serie e produción, principios-basee do fordismo americano e a súa produción masiva para unha demanda masiva. Con todo, América non sentía a gusto con Mies cando falaba con ese sentimento profundo sobre arquitectura. Ao pragmatismo americano se lle evaporaban, pola acción do mercado, todos os conceptos morais sobre os que Mies pretendía solidificar a súa teoría, como os principios inamovibles da arquitectura e a procura da verdade a través dos materiais.

En América, a Mies entendíaselle mellor cando falaba de tecnoloxía.

Con el conseguiuse identificar o progreso da tecnoloxía americana cunha arquitectura baseada no rigor construtivo, na esbeltez e na transparencia que proporcionan o aceiro e o vidro.

“Iso vale tamén para o aceiro e o formigón. Recoñecemos que non se consegue nada polo material, senón só polo correcto uso do material. Tampouco os novos materiais asegúrannos unha superioridade. Cada materia vale o que facemos con ela”.3

Mies terminou o seu discurso no Armour dicindo:

“Non hai nada máis ligado á meta e sentido do noso traballo que a profunda palabra de san Agustín: ‘O belo é o resplandor da verdade”.4

Javier Mozas, arquitecto, a+t research group
Vitoria-Gasteiz, xuño 2004

Notas.

1 Inaugural Address. 1938. Neumeyer. Artless Word. 316-317. Título orixinal: Antrittsrede als Direktor der Architekturabteilung am Armour Institute of Technology, 20 de novembro de 1938. W. Blaser: Mies van der Rohe, Lehre und Schule, 1977.

2 Ob. cit. 1.

3 Ob. cit. 1.

4 Ob. cit. 1.

Texto completo publicado orixinalmente na revista a+t 23. 2004. pax. 4-9, e en Rashomon. A triple verdade da arquitectura.

Arquivado en: Aurora Fernández Per - Javier Mozas, faro

Tags: , , , , , , , , , , ,