A choriceira de Segovia | arquitectamoslocos?

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-o1

Hai pouco dediquei unha entrada deste blog a Curro Inza, e apenas mencionei a súa obra mestra. Fíxeno voluntariamente para poder dedicarlle unha entrada a ela soa, que lla merece. Trátase da Fábrica de Embutidos Postigo, O Acueducto, Campofrío… Ha ter moitos nomes, segundo han ir vendéndose ou absorbéndose as empresas cárnicas que a explotaban, pero en Segovia todo o mundo coñeceuna sempre como “A Choriceira”, e así prefiro chamala eu aquí.

Tras problemas económicos cada vez máis serios, foi pechada finalmente en 2009. Por outra banda, leo que lla pretende protexer e honrar como merece. Non sei en que situación acharase agora mesmo. Oxalá, ata con esta horrible crise que padecemos, sexa capaz de rexurdir.

O proxecto é de 1963. Fixérono Inza e Heliodoro Dols, arquitecto a quen, confeso, non coñecía, e cuxo enlace apresurado acabo de poñer. (Prometo estudar as súas obras con atención). Ao parecer, na dirección da obra non estivo Dols. A obra terminouse en 1966.

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-cubierta

Está á entrada de Segovia, á esquerda vindo desde San Rafael. Conteino a outra vez, pero repítoo. Eu nunca oíra falar de Curro Inza, e foi nun documental da RTVE (os famosos documentales da 2) onde vin a cuberta ondulada, esaxerada, dispartada do edificio e pensei que vira poucos máis feos na miña vida, pero non podía cambiar de canle nin apartar a vista de todo aquilo. Era fascinante.

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-garita

A garita do vixiante da entrada, o vestíbulo, a escaleira… Todo tan desproporcionado, tan cabezón, tan forte, tan tremendo. Ese raro gusto expresionista, que se eu: expresionista castelán, orgánico-brutalista. O que queirades. Como unha imaxe de ciencia ficción dura e terrible. Seca, desasosegadora, árida.

Inza e Dols son absolutamente funcionalistas nas súas explicacións de por que fixeron as cousas así. Ou sexa, escudan o seu expresionismo dicindo que non é (só) un capricho, senón que todo responde a un programa (moi complexo) e a unha utilidade.

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-o2

É certo, pero ese programa e esas funcións non esixían obrigatoriamente esas formas, en absoluto, senón que estas eran unhas de tantas (de tantísimas) que podían servir. O caso, en resumo, é que serven perfectamente, e que cando un arquitecto responde correctamente ás solicitaciones funcionais hai que deixarlle que se dea unha alegría. Gañoulla.

(Toda a arquitectura, sexa do estilo que sexa e teña os principios formais que teña, ten que resolver as funcións, e esta obra resólveas. Así que misión cumprida. De feito, os problemas que desembocaron no seu peche non tiveron nada que ver co seu funcionamento como edificación e instalación, que durante máis de corenta anos deu cumprida resposta ao que se lle pediu. Foi ampliada unha década despois, pero a obra orixinal seguiu funcionando perfectamente).

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-o3

Por exemplo, a torre de seis plantas é o secadero de embutidos. Está orientada aos ventos dominantes e cumpre todo o que tiña que cumprir. Pero tiña que ser así?

Tamén os corpos virados responden a que un, como dicimos, oriéntase cos ventos, outro coa luz, e así os arquitectos volven insistir en que nada é caprichoso (cando, por outra banda, todo o é).

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dollsla-torre

Outro exemplo de xustificación funcional: Por razóns de traballo, salvo a torre de secado-curado e as oficinas, toda a fábrica é dunha soa planta, moi extensa. Por hixiene, o teito desa enorme planta ha de ser horizontal, liso e continuo (para limpalo con facilidade). Pero, debido á extensión da cuberta e ás grandes diferenzas de temperatura en Segovia, debe haber algo encima dese forxado que o protexa, que faga unha cámara. Por tanto, faise unha cuberta que aisle o forxado, protéxao e o ventile. Pero tamén ten que ser esa ondada cerámico facetado e completamente irregular?

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-croquis

Por suposto, para iluminar a nave de fabricación con esa cuberta non queda máis remedio que colocar uns altos lucernarios, etc. Todo parece vir obrigado. Os arquitectos parecen limitarse a resolver humildemente un mero problema técnico.

E, con todo, nada dese edificio é humilde nin anodino, nin pasa desapercibido.

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-oficinas

Resúltame moi curioso que o corpo de oficinas fose deseñado como tan descuidadamente, tan eslamiado, como (xa digo) se aos arquitectos non lles importase a súa forma.

Parece (dígoo en serio) que soltaron as xanelas para bato, sen graza, que fixeron o volume máis parvo que lles saíu, e a correr. Coma se o encargo resolvérono con descoido. Pero non é así. Pola contra, vexamos o amor e a dedicación con que Inza deseña unha cadeira de brazos para os despachos (traballo que non é propio deste tipo de encargos).

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-diseno-silla

E, sobre todo, o mural que pinta no vestíbulo.

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-mural

É dicir: É unha obra cunha alta implicación dos arquitectos. Unha obra entusiástica. Por tanto, pensemos outra cousa do corpo de oficinas: o que queiramos menos que está feito con desidia. Pensemos que esa é a súa forza expresiva (que non termino de ver) dentro dunha obra tan complexa ás veces necesita pararse, contradicirse, respirar.

É unha obra rara, que nos vén moi ben aos que nos pasamos o día coa “beleza” na boca.

Que leites beleza! Arquitectura!

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-aerea

José Ramón Hernández Correa
Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · outubro 2012

>

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,