A arquitectura pública en Madrid e no inicio do século XXI (V) | Antón Capitel

Pazo Municipal de Congresos, de Moreno Mansilla e Tuñón

Un novo edificio de Pazo Municipal de Congresos, contiguo ás “catro torres”, foi convocado por un concurso, cun xurado que tamén prefiro non recordar, e que lle deu o premio ao proxecto de Luis Moreno Mansilla e Emilio Tuñón, proxectistas que normalmente teñen resultados moi convincentes, que quen escribe adoita admirar e que antes eloxiou.

Pero non podo pensar, neste caso, que un disco posto de pé, unha sorte de gran roda, por moito que aspire e ata logre representar ao sol, poida chegar a ser un bo edificio. Paréceme que todas as cousas, mesmo o formalismo contemporáneo, e ata o sentido do humor, teñen o seu límite, e creo que este é un deles.

Certo é, seino, que un círculo gaña algo de racionalidade, nalgún dos seus aspectos, se se pon de pé, xa que os seus estratos horizontais -as súas plantas- non quedan afectados polas rixideces da forma redonda. De todos os xeitos, a traidora xeometría circular tamén te vence neste caso, pois te vai obrigando a que as plataformas horizontais teñan o tamaño irracional que o círculo dita. ¿Víanse tan seguros os autores de lograr algo enormemente cualificado? Pois só isto podería perdoar un formalismo tan exacerbado. Xa que o formalismo só alcanza sentido, verdadeiramente, se consegue ser esquecido; isto é, se consegue que, finalmente, a forma pareza un resultado e non un punto de partida. Moi difícil tería sido, neste caso.

Non obstante, esta promoción foi levada tamén polo vento da recesión. Non sabemos se volverá ao compás de novos tempos máis felices, se é que estes chegan a aparecer.

Centro cultural Caixa Forum, de Herzog e De Meuron

Nun dos últimos números da revista “Arquitectura”, que dirixía, quen escribe dedicou un artigo crítico ao edificio do “Caixa Forum”, dos arquitectos suízos Herzog e De Meuron. Quen estea máis interesado pode buscalo alí, pois aquí se fará algo máis resumido.

E distinto. Paréceme importante tratar aquí o feito da falsa conservación dun edificio patrimonial, asunto que está na base mesma desta actuación. Non sei se os restos do vello casarón que no seu día foi unha central eléctrica merecía ou non ser un edificio protexido. Pero, se era así -polo menos, por hipótese-, debería de terse conservado. E, se non, resulta algo superfluo que se utilizase como un pretexto proyectual, máis ou menos conceptualista. A central eléctrica xa non existe, converteuse nun lacerado cadáver, polo que a conservación patrimonial foi defraudada. ¿Non tería sido mellor que se tivese permitido facela desaparecer, e que así o novo proxecto tería sido intelectualmente máis honrado ao ter tido que buscar a súa inspiración noutro asunto máis razoable e atractivo?

Porque utilizar a casca da vella central para representar o milagre de cortala pola súa base e de deixala suspendida no aire como un tema formal pretendidamente insólito, me permitan dicir que non é outra cousa que un chiste malo. É un chiste case tan malo como o da praza de Castela, coas torres que caen e que non acaban de caer, e que, como tal chiste, se converte en repugnante cando dura, e dura, e segue durando. Pois a arquitectura ten esa característica ben coñecida da súa absoluta teimosía, de que non cambia nunca, polo que os seus temas formais necesitan aguantar ben o paso dun tempo cruelmente invariable.

Non creo que, tampouco, o edificio do Caixa Forum vencese o problema primario de composición que os arquitectos mesmos se formularon ao facer crecer o volume cara a arriba. Creo que fracasaron neste tema tan claro sinxelamente por completo, e que o resultado só pode satisfacer aos afeccionados máis viciosos a unha “collage” moderno-antigo, xa bastante pasado de moda.

Por outro lado, e para rematar, paréceme bastante decepcionante o detalle moi importante de que, ao chegar á cafetaría, no piso alto, as pranchas de aceiro cortén se perforan para dar algo de luz e de vista, pero non se retiran o suficiente para ofrecer a espléndida vista que se podería ter sobre o Xardín Botánico e o sector Leste da cidade, e que haxa de verse isto tan só mirando por un agujerito. Creo que o formalismo brilla así, neste edificio, moito máis que a calidade, e que para isto non facía falta traerse a personalidades estranxeiras supostamente brillantes. E, por certo, sen concurso.

Foi este tema unha gran decepción.

Nova traseira do Museo do Prado, de Rafael Moneo

As outras rehabilitacións foron moito máis importantes e, por fortuna, e a xuízo de quen escribe, moito máis cualificadas.

A primeira é a ampliación do Museo do Prado, de Rafael Moneo, despois dun concurso de ideas con programa libre e doutro restrinxido aos seleccionados naquel e cun programa moi estritamente condicionado.

A ampliación resolveu as carencias funcionais que no Museo eran endémicas (falta de salón de Actos, de salas de exposicións, confusión nos accesos, falta de servizos varios..), logrando ordenar moi axeitadamente un espazo dispoñible bastante limitado, dunha parte, e saneando dun xeito moi satisfactorio os espazos urbanos da traseira do edificio, doutra.

Quen faga memoria recordará que o edificio de Villanueva, traizoado na súa revolucionaria tipoloxía polas retrógradas reformas de Arbós, primeiro, e de Chueca e Lorente despois, que terxiversaron a súa disposición orixinaria exenta e sen patios, presentaba unha traseira moi desafortunada, e na que os novos volumes que o empeoraran finxían figurativamente que eran orixinais, coma se o tempo non tivese transcorrido e a ignorancia tería sido inocua. O edificio resentíase dun encontro co terreo que continuaba indeciso entre a horizontalidade e a condición inclinada, e que para resolvelo fora convertendo a súa traseira nunha sorte de xigante “patio inglés”.

Nada que ver coa orde urbana, a limpeza espacial e volumétrica e a adecuación que hoxe vemos. O “xardín dos arraiáns” da cuberta domesticou a superficie semi-subterránea da ampliación, que entesta axeitadamente coas fachadas espurias, e que libera mediante un patio a ábsida vilanoviano, que fora tan diminuído e posto en dúbida por aquelas. A peatonalización da rúa Ruiz de Alarcón quedou valorada coa convincente unión entre o volume novo en torno ao claustro e a Igrexa dos Xerónimos, e todo este sector urbano brilla hoxe cunha orde que desterrou a vella inadecuación e o tradicional abandono que antes lle era propio.

Houbo moitos que criticaron aspectos figurativos tanto exteriores como internos, e acaso sexa certo que haxa na ampliación cuestións visuais non de todo logradas, ou convincentes, non sei. Non me parecen importantes ao lado da orde e da adecuación que hoxe todo respira, e que lograron facer do Museo do Prado unha institución física e arquitectonicamente á altura da colección de pintura máis importante do mundo.

Creo que Madrid está neste caso de parabén.

(continuará…)

Antonio González-Capitel Martínez · Doctor arquitecto · catedrático en ETSAM

Madrid · marzo 2013

Es arquitecto y catedrático de Proyectos de la Escuela de Arquitectura de Madrid, fue director de la revista Arquitectura (COAM) de 1981-86 y de 2001-09. Historiador, ensayista y crítico, ha publicado numerosos artículos en revistas españolas y extranjeras sobre arquitectura española e internacional. Entre sus libros destacan diferentes monografías sobre arquitectos.

follow me

Arquivado en: Antón Capitel, artigos

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,