A arquitectura pública en Madrid e no inicio do século XXI (III) | Antón Capitel

Praia do Pomares e Ponte de Perrault. Madrid Río, do equipo de Burgos e Garrido

A outra realización pública, do Concello de Madrid, non é arquitectónica senón urbana, e é o gran parque lineal ao longo do río Manzanares, chamado “Madrid río”, e proxectado e construído polos arquitectos Francisco Burgos, Ginés Garrido, Fernando Porras, e os seus equipos.

Resulta imposible esquecer o feito de que este parque é un disimulo ou coartada, un disfrace, para o enterramento da autovía “M-30”, tan cara e tan absurda. O feito de que xa que esta obra se fixo supuxese que se fixese enriba dela un parque, probablemente estea ben, como especie de compensación. Pero iso non nos vai facer esquecer -non mo fai esquecerme, polo menos- o absurdo asunto do enterramento da autovía.

Absurdo porque unha autovía se deixa ou se quita, non se enterra. As solucións de enxeñaría, os milagres técnicos, non son senón enganos. Terían cabido ao respecto dúas solucións. Unha delas é eliminar a condición de autovía sen eliminar a gran rúa. Isto é, reducir a súa sección de tránsito rodado, poñer semáforos e pasos de peóns, converter a autovía nunha rúa-parque, seguindo exemplos xa moi consolidados en Madrid, como é a Avenida da Ilustración, dun lado, ou a rúa de Arturo Soria, doutro. O a propia Castelá, sen ir máis lonxe.

Outra delas era a de eliminar a vía como gran rúa e pasar a realizar unha rúa de orde menor, con moi pouca capacidade de tránsito, pero con algo de capacidade, e axardinalo todo convenientemente. Esta segunda solución tería podido ser moi parecida á realización actual, se ben tivese pasado por entender que a M-30 podíase eliminar como vía importante de tránsito rodado. Persoalmente penso que este tivese sido positivo para a cidade, aínda que tivese esixido outros axustes. E creo que tamén tivese sido positivo para o deseño urbano concreto, pois tivese sido tamén unha vía parque, o que creo que o tivese mellorado ao darlle un argumento urbano de carácter normal. Ao mellor, máis parque que vía, neste segundo caso, pero vía á fin.

Porque, ao meu entender, o peor de “Madrid Río” (sendo en si mesmo positivo, e tamén no seu deseño, nos entendamos) é esa sensación de ter que converterse nunha sorte de “paraíso”, en vez de nun simple parque, obriga que vén, naturalmente, de compensar o inferno oculto sobre o que se asenta e ao que tapa. Como debaixo está o absurdo túnel, tan sinistro en si mesmo e que custou tanto diñeiro, que está ademais sen pagar, resulta necesario facer arriba un “ceo”. É como o que acontece na famosa novela de H.G. Wells, “o túnel do tempo”, cando o protagonista vai ao futuro e encontra un paraíso verde, con arquitecturas clásicas e marabillosas, e xentes louras e belas, que triscan e cantan polo seu verde xardín. Ata que se decata de que, os que mandan, son escuros e feos, e viven, coas súas máquinas, en negros subterráneos. E que, de cando en vez, cazan os louros e belos da parte superior, e os comen, pois estes non son máis que o gando.

Un trauma semellante parece que acontece na M-30: a existencia dun inferno inferior que esixe un paraíso superior. O de arriba non pode ser un simple parque, ha de ser algo especial. E, non obstante, o bo sería que fose un simple parque.

Así, pois, a característica que chama principalmente a atención é a da espectacularidade formal do novo parque, cuestión que vén do xa dito, por un lado, e do modo algo insensato no que se queren e se fan as cousas agora, no mundo contemporáneo, por outro. Os parques, ao meu entender, deberían de ser máis sinxelos. Non poden ser tan sinxelos como no Reino Unido ou no norte de España; isto é, con herba e árbores, simplemente posto que a herba non debe de plantarse en Castela, e, así é de agradecer que neste caso se fixese un importante esforzo para plantar un xardín castelán, e evitar o céspede. Pero todo é en “Madrid Río” moi complexo e variado, demasiado barroco, e buscando con frecuencia o que, hai tempo, se chamaba “Folie”. A síndrome do concurso do parque de “A Vilette””, en París, xa de hai tantos anos, sobrevoa aínda o caso que nos ocupa.

Aínda que iso non quere dicir que o resultado estea mal, nin moito menos. Encontrar en Madrid un novo e inmenso parque -o gran tamaño é, dende logo, unha das súas características moi positivas, probablemente a que máis- é extraordinariamente atractivo e a espectacularidade e a obsesión de forma e de variedade do seu tratamento non son, en realidade, defectos. Trátase, simplemente, dun disentimento pola miña banda en relación ao que tivese sido, ao meu entender, un máis axeitado carácter. Encontrar no río algo así como un anaco do Retiro, da Devesa da Vila, ou do Monte Del pardo, tivese sido, opino eu, máis satisfactorio. Quizais era imposible, non sei.

Por outro lado, hai un cultivo do detalle e da súa sistemática, expreso nas obras realizadas en pedra -bordos, bancos, muros, etc. – que é acertado enormemente e que cualifica a obra e dálle unha atractiva continuidade. E que en boa medida contrarresta a excesiva variedade antes comentada. Paréceme que isto é algo moi importante e que é capaz de falarnos da alta calidade dos proxectistas máis que as cousas singulares.

Entre estas, o máis aparatoso son as pontes, e quizais sexan eles os que máis trasmiten a idea de espectacularidade innecesaria e de excesiva variedade, caracterizando e contaxiando á totalidade. Pero é preciso recoñecer, ademais, que o máis pretencioso e o peor non é unha ponte dun enxeñeiro, senón dun arquitecto. Iso si, dun arquitecto francés, Dominique Perrault, un dos falsos valores típicos da arquitectura contemporánea. Resulta bastante difícil de entender por que a este prescindible personaxe se lle pediu que se meta mal enxeñeiro e peor escultor, cando precisamente a arquitectura que mellor fixo foi sempre, e unicamente, a de tradición miesiana e racionalista. A espectacularidade da pasarela de Perrault inunda e contaxia todo, tendo o perigo de converterse no emblema mesmo da actuación.

Non obstante, quedemos finalmente co mellor: temos en Madrid un novo e gran parque, capaz de poñer en valor mesmo o aprendiz de río. Non se nos esquece que foi feito para tapar, e facer esquecer, un inferno. Pero, algo é algo, e é bastante.

(continuará…)

Antonio González-Capitel Martínez · Doutor arquitecto · catedrático en ETSAM

Madrid · marzo 2013

Antón Capitel

Es arquitecto y catedrático de Proyectos de la Escuela de Arquitectura de Madrid, fue director de la revista Arquitectura (COAM) de 1981-86 y de 2001-09. Historiador, ensayista y crítico, ha publicado numerosos artículos en revistas españolas y extranjeras sobre arquitectura española e internacional. Entre sus libros destacan diferentes monografías sobre arquitectos.

follow me

Arquivado en: Antón Capitel, faro

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,