Xeometrías do lugar | Íñigo García Odiaga

Ran realizada por Akira Kurosawa en 1985

Os lugares, as paisaxes, teñen unha personalidade, un carácter, un selo que algunha vez se definiu como un Genius Loci, un espírito do lugar. Preservar ese carácter e mesmo o amplificar é o obxectivo último de calquera obra artística ou arquitectónica que se sae do territorio urbano e que se enfronta á natureza e a paisaxe.

Na película Ran realizada por Akira Kurosawa en 1985, o señor de Ichimonji reúne os seus fillos e amigos nunha arquitectura efémera pero rigorosa. Un cadrado de xeometría exacta, constrúe un recinto pechado, illando un espazo da continuidade da natureza e a paisaxe. Unha tea tensada entre uns pequenos mastros, uns cables e unhas cordas son suficientes para formalizar ese espazo, que na súa abstracción se enfronta ao caos natural. Unha construción aínda máis sinxela que unha tenda de campaña serve como contrapunto á inmensa paisaxe. A pureza da súa forma abstracta outórgalle certo grao de monumentalidade, co que pode operar á escala do val e da montaña, á escala da paisaxe, a escala do territorio.

Unha situación que unicamente pode ser comprendida se nos remitimos á idea de Bricolaxe definida por Claude Lévi-Strauss. Na que o Bricolaxe é o método construtivo prehistórico, primitivo, básico, no que cada un se vale daquilo, pouco ou moito, que ten a man, establecendo así un universo ligado ao esencial, á nulidade industrial e que polo tanto remite a unha relación mítica co ámbito. Un método manual valido tanto para o home prehistórico coma para o actual, pasando por Robinson Crusoe. Un sistema construtivo en equilibrio coa paisaxe e o territorio, xa que pola súa propia rudimentariedad non pode impoñerse, unicamente se presentar.

Mull Hill, na illa de Man, Reino Unido | Harrespil de Okabe entre Lekunberri (Navarra) e Donibane-Garazi (País Vasco francés)

O recinto de Ran é mediante esta condición, primitivo, ao igual que o é unha construción megalítica. Apenas unhas poucas pedras sinalan un espazo, xa non como natureza senón como lugar. Un recinto circular de lousas irregulares cravadas no terreo introducen unha xeometría abstracta en oposición á paisaxe natural. Un círculo perfecto que unicamente a man human pode trazar na paisaxe. Datan do ano 800 a.C e cativaron para sempre a Jorge Oteiza cando os comprendeu por primeira vez. O Cromlech é o recinto primitivo do home do neolítico, que une a través da paisaxe o ceo e a terra. O home nómade sinalaba lugares específicos para enterrar alí as cinzas dos seus defuntos, en puntos destacados que se apoderan das condicións do lugar para entender a paisaxe. Jorge Oteiza e o arquitecto Luis Vallet recibiron o encargo de construír unha capela en Agiña, un lugar destacado entre as montañas onde había varios Cromlechs. Oteiza cualificounos de estatuas baleiras, de elementos desocupados, de construcións espirituais que unen o home ao seu territorio e á súa paisaxe. Os Cromlechs do pasado marcaban ademais vellos camiños, balizaban sendeiros e rutas, determinaban os percorridos.

Richard Long | Monte Fuxi, 1979 | Círculo nómada, Mongolia, 1996

O artista contemporáneo máis afín a este nomadismo é Richard Long. A súa relación co marco natural é o de alguén que o percorre, e iso móstrase claramente nalgunhas das súas obras. Ese é o caso daquela intervención que o levo a cruzar a pé de costa a costa Gran Bretaña. Cada xornada collía unha pedra que transportaba ata cambiala por outra a xornada seguinte, ata tirar ao mar a última reproducindo o xesto que o levou a coller a primeira na costa oposta. Como este expresou nalgunha ocasión:

“Ás veces séntome parte da tradición de camiñante, do nómade. De cando en vez paréceme moi pracenteiro e satisfactorio vivir de xeito rudimentario, reducindo a vida a unhas actividades sinxelas como camiñar durante todo o día.”

Ver unha obra de Richard Long pode reducirse a ver unha peza nun museo, pero cando se visitan as súas obras na paisaxe, o que se visita é algo máis que a súa propia acción. Visítase a relación do seu xesto coa natureza. A arte é unha forma de enfrontarse, de entender a verdade. Algunhas obras de Land Art son a mellor forma de entender a natureza e a paisaxe. O mesmo lles sucede a algunhas arquitecturas. Un bo exemplo desta relación entre a arte, a paisaxe e a arquitectura esta condensada na obra do Centro de Innovación Deportiva de Extremadura de José María Sánchez García.

Richard Long | Centro de Innovación Deportiva de Extremadura de José María Sánchez García

Nunha localización privilexiada, situada nunha península que avanza sobre o pantano Gabriel e Galán, a súa forma xeométrica pura de anel, destaca na paisaxe establecendo unha rechamante relación de directa co ámbito próximo e de contraste coas montañas da serra que rodean o pantano.

Os usos de investigación, formación e práctica de deportes relacionados coa natureza introdúcense nunha peza estreita de douscentos metros de diámetro, cuxa fachada de aceiro, reflicte as cores e a luz das diferentes estacións e momentos do día, integrándose no lugar.

O anel crea unha xeometría rotunda que se enfronta á inmensidade da paisaxe, pero pola contra no seu interior garda un fragmento dese mesmo territorio. Un espazo que protexe e que de novo invita a percorrer e pasear, marcando como vos Cromlechs as rutas a seguir para entender o lugar.

Centro de Innovación Deportiva de Extremadura de José María Sánchez García

íñigo garcía odiaga . arquitecto

san sebastián. febreiro 2014

Íñigo García Odiaga

Doctor Arquitecto y profesor asociado de Proyectos Arquitectónicos, ETSASS. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: artigos, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , ,