Espazo público rehabilitado | Íñigo García Odiaga

High Line, New York | James Conor, Diller Scofidio+Renfro e Piet Oudolf

O crecemento normal das cidades a miúdo prodúcese de forma concéntrica, desde o centro cara á periferia. Neste lento pero continuo movemento de expansión a actividade máis urbana do centro vai absorbendo a periferia da cidade. Vai transformando os seus usos característicos, como o industrial ou o de infraestruturas de comunicacións noutros máis propios do centro cidade como o terciario ou o residencial.

Hai escasamente dous anos, antes da aparición da tan comentada crise económica, a actitude de todos os plans urbanísticos pasaba pola “tabula rasa”, é dicir pola derriba de todos os elementos preexistentes ata xerar un espazo baleiro que volver ocupar. Esta metodoloxía ademais de economicamente insustentable, xa que non tenta aproveitar nin as virtudes das estruturas existentes, borra todo vestixio de identidade, memoria ou historia que o lugar, unha fábrica ou calquera outro espazo previo achan podido acumular co paso do tempo. Esta actitude baseada no valor do novo por encima de calquera outra característica pode cualificarse hoxe de obsoleta e esgotada.

Xardíns das fundición en Nantes, Francia, de Alexandre Chemetoff

Unha proposta urbanística que pon de forma rotunda en cuestión este modelo é a dos chamados “Xardíns das Fundicións” situados en Nantes e considerado un dos proxectos urbanos en construción máis grandes de Francia. O desenvolvemento esténdese na lonxitude dunha illa fluvial xerada polo río Loira ao seu paso polo centro urbano de Nantes. Dirixido por Alexandre Chemetoff dende 1990, o proxecto consiste na transformación dunha fábrica de fundición e do distrito de almacéns fluviais levantados durante décadas ao seu arredor nun barrio de vivendas de 350 hectáreas. O proxecto urbanístico desenvolvido baséase en dúas ideas fundamentais, sacar o máximo proveito das estruturas existentes sen necesidade de demoler ningún edificio e en ter en conta a historia e a xeografía do lugar, e polo tanto o seu ámbito social.

Manter a estrutura da fábrica que deu orixe e na que traballaron centenares de habitantes de Nantes era ademais dunha vantaxe económica dado que os seus espazos podían reaproveitarse, un reto social, no que o que estaba en xogo era a identidade e a memoria de todas esas persoas cuxa vida estaba ligada a esas estruturas.

O proxecto propuxo manter a estrutura metálica da fundición e aproveitar a súa gran cuberta para crear un xardín baixo o mesmo teito da vella fábrica. En definitiva xerar un espazo público cuberto para o uso diario que permita espazos de xogo para os nenos e o desenvolvemento de eventos sociais como ceas, exposicións ou concertos. Cun custo mínimo de intervención como foi a limpeza e o repitando e reparación puntual da estrutura existente da fábrica, a actividade industrial anterior recupérase, non só como un obxecto de museo, senón tamén como o legado dun lugar onde moitos cidadáns locais foron empregados e traballaron duro, polo que dalgún xeito a conservación da historia do lugar é unha emotiva homenaxe ao pasado industrial da cidade e a súa vida laboral.

Xardíns das fundición en Nantes, Francia, de Alexandre Chemetoff

A cuberta, o teito e os edificios que a rodean, protexen o lugar do vento e permite que a temperatura no xardín sexa 3 ou 4 graos máis alta que no exterior, o que xunto co sistema de recuperación de auga de chuvia instalado na cuberta e que aproveita os vellos tanques de auga da fundición, permitiu plantar un xardín exótico e exuberante.

Xardíns das fundición en Nantes, Francia, de Alexandre Chemetoff

Outro bo exemplo deste tipo de reutilización de antigos elementos industriais para a xeración de espazos para a colectividade é o desenvolvido por James Conor, Diller Scofidio+Renfro e Piet Oudolf na reconversión do High Line neoiorquino.

High Line, New York | James Conor, Diller Scofidio+Renfro e Piet Oudolf

O High Line foi construído na década de 1930, como parte dun proxecto de infraestrutura masiva público-privada denominada melloramento do West Side. A infraestrutura levantou o tráfico de carga nove metros sobre a rúa, construíndo unha liña ferroviaria aérea eliminado os trens perigosos das rúas dos distritos industriais máis habitados de Manhattan. Cando a estrutura histórica foi ameazada coa demolición xurdiu un colectivo denominado Amigos do High Line que como un axente social traballou en colaboración coa municipalidade de Nova York para preservar e manter a estrutura como un parque público elevado. Os autores do proxecto mantiveron a idea que socialmente mediante un proceso de participación se había imposto, o concepto “Keep It”, en definitiva o de conservar a liña baixo a premisa de mantela de forma simple, salvaxe, tranquila e lenta. Ademais a normativa urbanística da área foi modificada para que a antiga vía ferroviaria pasase agora a ter carácter de rúa ou parque urbano e polo tanto as alturas dos edificios lindantes modificasen o carácter pechado das súas fachadas.

High Line, New York | James Conor, Diller Scofidio+Renfro e Piet Oudolf

Este proxecto construído en dúas fases completa un parque lineal de case catro quilómetros seguindo os raís elevados do tren, e máis alá da atractiva estética dos seus parques e instalacións cobra maior interese ao ver o proceso participativo que o xerou. Se o movemento social logrou salvar a infraestrutura do derrubamento, tamén conseguiu mediante doazóns financiar parte da súa construción e do seu mantemento posterior custeado a medias xunto cos servizos municipais.

High Line, New York | James Conor, Diller Scofidio+Renfro e Piet Oudolf

Esta iniciativa pon de manifesto o valor de manter a identidade e a memoria colectiva de dúas xeracións de neoiorquinos que creceran baixo as pontes negras do ferrocarril elevado, fronte aos desenvolvementos dunha economía enriquecida que esquece talvez o máis importante de calquera espazo público, aos seus usuarios.

High Line, New York | James Conor, Diller Scofidio+Renfro e Piet Oudolf

íñigo garcía odiaga. arquitecto

san sebastián. outubro 2011

Publicado en ZAZPIKA 09.10.2011

Íñigo García Odiaga

Doctor Arquitecto y profesor asociado de Proyectos Arquitectónicos, ETSASS. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: artigos, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,