O terceiro espacizo | Miguel Ángel Díaz Camacho

Alzado de Correos en León
Alzado de Correos en León

“Construír un muro con pedras sen labrar, sen mortero, en seco, poida que sexa o primeiro paso que os homes deron en busca daquilo ao que hoxe chamamos arquitectura” 1.

A idea do muro como terceiro espazo, como fronteira profunda, sólida e material entre dous mundos, foi progresivamente alixeirada desde a aparición das estruturas metálicas, non sen percorrer un interesante camiño de transición que poderiamos identificar en proxectos como o Home Insurance Building de Chicago2: armazón de aceiro e fachada de pedra ou o gravado do muro en fondura tras un novo andamiaxe. A xeración posterior de tecnoloxías “en seco”, favoreceu o ensamblaje de compoñentes lixeiros fronte ao apilamiento de masas pesadas, unha nova gramática industrializada que parece desatender as orixes do muro como mediador autorizado pola Historia.

Numerosos arquitectos contemporáneos reivindicaron o papel fundamental da tradición pre-industrial da arquitectura de fábrica fronte á delgadez das membranas herdeiras da modernidade:

“unha das razóns do noso interese polo muro é precisamente o rexeitamento por este tropo moderno. Esa sería a heurística negativa, mentres que a explicación positiva é que os muros diferencian o interior do exterior, e sempre nos interesou o interior. Sempre pensamos que a idea de que son a mesma cousa é outro dos tópicos modernos” 3.

Muro e espazo interior, o reverso da manifestación do espesor cara ao exterior, cara ao fóra público4. Adam Caruso pon o acento precisamente, no muro como instrumento de construción do espazo interior:

“si miras as obras de Miguel Anxo, Soane, Schinkel ou Webb, dásche conta de que dedicaron como mínimo o mesmo tempo ao interior que ao exterior […] A idea da casa Dom-ino, que non é outra cousa que a continuidade entre espazo exterior e interior, é moi, moi problemática” 5.

A construción do carácter versus a cualificación do espazo interior. A fronteira profunda versus a membrana sen espesor. Talvez Alejandro da Sota resolvese ambas no edificio de Correos de León: unha envolvente lixeira a base de panel de chapa Robertson se pliega ao interior atrasando a posición da carpintería, revelando ao exterior o espesor dun muro inexistente e propoñendo ao interior unha serie de armarios, estanterías e espazos dispoñibles.

O muro de aire: profundo pero sen espesor.

A anástrofe constructiva vólvese máis excitante e contradictoria desde a colocación dos paneles como sillares (en hiladas horizontales e xuntas contrapeadas “a mata xunta”) e acabado esmaltado en tonalidad pétrea cor León. A refinada complejidad da construción na obra de Don Alejandro.

O poeta Benjamín Prado escribe que “nos soños non hai muros” 6,pero será grazas á técnica e ao enxeño que podemos “liberarnos dos grandes macizos e os grandes pesos” 7 e manter con todo a profundidade da fábrica, a densidad do límite. O terceiro espazo.

Miguel Ángel Díaz Camacho. Doutor Arquitecto
Madrid. Outubro 2014.
Autor de Parráfos de arquitectura. #arquiParrafos

Notas:
1. Rafael Moneo, “En los Andes”, CIRCO 148, 2008, pág. 1.
2. O coñecido conocido como primeiro rañaceos do mundo en utilizar estructura de aceiro, foi construido en 1883 e a súa fachada de pedra revela un espesor que en realidade non se corresponde ca súa responsabilidade estructural.
3. Adam Caruso, “Forma e resistencia. Unha conversación con Caruso St John”, entrevista realizada por Pier Vittorio Aureli, El Croquis nº166, páx. 10.
4. Por exemplo en elno Edificio Bankinter de Rafael Moneo, un banco de ladrillo en lna Castellana en elno que o espesor do muro manifiéstase o exterior a través de a composición dos ocos.
5. Adam Caruso, mesma cita.
6. Benjamín Prado, “Viaxe o Reino de Redonda“, en Iceberg, Madrid, Visor, 2011.
7. Alejandro de la Sota, “Novos materiais, novas arquitecturas”, Tectónica nº1.

Miguel Ángel Díaz Camacho

Doctor en Arquitectura, Decano de la Facultad de Tecnología y Ciencia UCJC. Presidente de la Asociación Sostenibilidad y Arquitectura,  perteneciente al Consejo Superior de los Colegios de Arquitectos de España. Director de MADC Arquitectos, estudio profesional con premios en concursos nacionales e internacionales, en la actualidad desarrolla proyectos en España y Noruega. Escritor y crítico de arquitectura, es autor de los libros “Párrafos de Arquitectura. Core(oh)grafías” (2016) y “Arquitectura y Cambio Climático” (2018).

follow me

Arquivado en: artigos, Miguel Ángel Díaz Camacho

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,