O terceiro espazo | Íñigo García Odiaga

Omotesando Station, 3丁目-6 Kitaaoyama, Minato, Tokio, Japón

A cidade é un dos paradigmas da actividade humana, e probablemente é imposible definila sen aludir á intensidade das relacións, os intercambios e as conexións entre os cidadáns, que é capaz de xerar.

Dende un punto de vista espacial, toda a lexislación e todas as normativas aluden únicamente a dous tipos de espazos, o espazo público e o espazo privado, pero xa abundan os textos que falan dun terceiro espazo, o espazo colectivo.

Si o espazo privado é aquel que está definido porque o seu titularidad é privada e o público defínese polo seu pertenencia á colectividad, o espazo colectivo sería aquel que aínda sendo privada a súa propiedade, o uso no desenvolvido é claramente público.

Si pensamos mínimamente nesta categoría, os bares, os restaurantes, os comercios, cines, centros comerciais ou ata algúns museos pertencen a esta categoría. Moitos teóricos como Jose Miguel Iribas, xa atribúen a este espazo, o denominado espazo colectivo, o gran logro de manter a rúa activa, é dicir a actividade urbana. Este concepto, difícil de cuantificar que a miúdo é resumido con expresións que aluden á vida do lugar, tórnanse vitais á hora de proxectar a cidade, a súa urbanismo e ata os seus edificios. Está xa demostrado que os espazos públicos requiren destas actividades, de bares, comercios, cines ou outros espazos colectivos para manter a tensión urbana e xerar actividade e polo tanto capacidade para socializar e intercambiar e cumprir así cunha das definicións de cidade á que aludiamos ao principio.

Omotesando Station, 3丁目-6 Kitaaoyama, Minato, Tokio, Japón

Neste sentido a mestura de usos tórnase, non xa unha opción, senón unha necesidade, para aumentar a complexidade e por ende a actividade e a vida do ámbito urbano.

Un edificio que resume ben este novo modelo é o levantado polo arquitecto xaponés Hiroshi Nakamura para o centro comercial Praza Omotesando situado nun dos cruzamentos de camiños máis concorridos do mundo no distrito comercial de Harajuku, en Tokyo

Esta zona da capital nipoa ofrece xa un alto grao de mestizaxe, nunha interesante combinación e superposición dos rituais tradicionais do antigo imperio e dos delirios consumistas e tecnolóxicos do novo Xapón. Pode resultar chocante e mesmo difícil de crer que a avenida Omotesando, chea de grandes tendas de marcas de luxo deseñadas por Kengo Kuma, Toyo Ito, Tadao Ando, MVRDV ou SANAA, sexa ao mesmo tempo o acceso procesional ao templo xintoísta máis antigo e máis grande de toda a cidade.

Esta mestura é precisamente o punto de partida da arquitectura de Nakamura, que reinterpreta a estética das grandes cubertas, a miúdo o elemento máis importante dos edificios tradicionais xaponeses, para deseñar un edificio comercial onde a clave está na devolución do espazo da cuberta ao cidadán.

A composición do edificio divídese claramente en dúas partes, é lixeiro e transparente na base, sólido e opaco na parte superior. As tendas da parte inferior abren os seus grandes ventanais á avenida Omotesando, mentres que aos pisos superiores se accede por unha escaleira que é sen dúbida o elemento crave para trasladar os transeúntes á cuberta- praza que remata o edificio. Nunha das cidades máis densamente poboadas do planeta, como Tokyo, perder chan para xerar espazo público era un luxo que o proxecto non se podía permitir, pero por contra si que se podía xerar un espazo aberto ao cidadán na cuberta, que complementara os usos e a actividade do centro comercial multiplicando as posibilidades de uso. Deste modo, formulouse a construción dun xardín, dunha nova paisaxe na azotea do edificio. Esta illa verde que concentra 34 árbores e 50 tipos diferentes de plantas parece apartar momentaneamente o visitante do intenso ritmo de Tokyo, esquecendo por un momento a localización ultra-urbana na que se encontra no edificio.

Omotesando Station, 3丁目-6 Kitaaoyama, Minato, Tokio, Japón

Este espazo de uso público pero de titularidade privada é a esencia do terceiro espazo da cidade, un espazo que activa a vida urbana, que predispón o intercambio de información e de experiencias, en definitiva, que predispón a socialización. A praza do centro comercial Omotesando, está en relación directa cos espazos comerciais, pero tamén coa rúa e co espazo público da cidade. Dalgún xeito todos estes estratos necesítanse e complementan, facendo difícil que un poida subsistir sen o outro.

A cidade urbana actual necesita deste tipo de modelos para emendar os erros do seu urbanismo, evidentemente estes non se encontran nos centros urbanos, alí onde a actividade é máxima e a cidade aínda mantén o seu pulso activo. A decadencia da cidade está nas periferias, neses non lugares, espazos sen nome, idénticos en todas as grandes urbes, onde non existe a identidade e o espazo colectivo, o terceiro espazo, non foi proxectado para complementar o uso público e a cidade se encontra mortas e reducidas a cidade dormitorio. Talvez unha solución sexa a de implantar, edificios, nodos de usos mixtos, onde a mestizaxe produza actividade e poida axudar a aumentar o pálpito social da cidade.

Omotesando Station, 3丁目-6 Kitaaoyama, Minato, Tokio, Japón

íñigo garcía odiaga . arquitecto

san sebastián. outubro 2012

Artigo publicado en ZAZPIKA 2012.09.09

Íñigo García Odiaga

Arquitecto. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: artigos, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,