O futuro do pasado | Sergio de Miguel


Título: Gattaca
Protagonistas: Ethan Hawke, Uma Thurman
Fotografía: Slawomir Idziak
Música: Michael Nyman
Producción: Danny de Vito, Michael Shamberg, Stacey Sher
Dirección: Andrew Niccol

O futuro. A Terra non esta destruída pola hecatombe nuclear, nin tampouco está infestada de exaxeradas máquinas, sofre as consecuencias dunha desnaturalizada evolución da xenética. A loita de clases xa non é económica, nin sequera racial, senón que está baseada na pureza do ADN. O relato humano valora o espírito de superación e a exaltación da vontade. Máis aló da tiranía dos xenes.

A ficción sempre profetizou o futuro como o que non é o presente. Habitualmente, viaxar no tempo foi cuestión de recrear a vista con imaxes inverosímiis desde a perspectiva do presente. Pero en Gattaca, aínda sendo todo moi reconocible, o que transporta ao futuro é, xunto coa historia, o carácter das cousas. E ante todo a arquitectura.

O público é levado a interpretar o complexo Gattaca, o edificio onde transcorre a trama, como unha conseguida ambientación futurista; misterioso e alleo fronte a unha natureza sen protagonismo. Con todo, trátase dun dos últimos edificios de Frank Lloyd Wright, construído a finais dos cincuenta. Así mesmo, boa parte do xogo escenográfico céntrase en gozar coa perfección dos diáfanos ambientes de formigón armado e as exquisitas estancias onde liviás escaleiras helicoidales (ADN?), mobles dos mestres modernos, superficies de aceiro inoxidable mate e vidros a óso fannos vivir unha realidade diferente. Trátase de artefactos nos que, de maneira natural, predomina a pureza da xeometría e a ausencia de elementos decorativos. E iso, curiosamente, aparece como unha veraz representación do que non é o presente. Sorprende evidenciar que o espectador recoñece nesas formas, neses materiais, neses obxectos, posibilidades pertencentes ao mañá.

Pero basta con deterse para comprobar que a película está deliberadamente ambientada con imaxes de fai cincuenta anos. O vestiario, os automóbiles e os edificios responden a unha estética pertencente aos anos cincuenta. Porque o tempo, polo menos no cinema, é reversible.

Ao perder a referencia do contexto altérase o sentido da realidade. A desorientación aparece co extrañamiento fronte aos obxectos cotiáns. E chegar a localizar a escena no futuro (fronte ao pasado) é cuestión de incorporar algo de sofisticada tecnoloxía e unha historia baseada na xenética, pouco máis.

O cinema é a gran arte da ficción. Nel coinciden múltiples habilidades que teñen como obxecto dominar a imaxe, a música, a narrativa, as artes plásticas, a tecnoloxía? e abrigo, a difícil facultade de trastornar o sentido do tempo.

Se atendemos ao mago Borges cando razoa:

“a liña consta dun número infinito de puntos; o plano, dun número infinito de liñas; o volume, dun número infinito de planos; o hipervolumen, dun número infinito de volumes…” ,

e somos capaces de recoñecer non só un evolucionado concepto do espazo, senón ademais, unha nova maneira de sentir o tempo, quedará superada a milenaria imaxe de Heráclito, na que o tempo se asemella a un río, lineal e invariable. Máis aínda, se vemos no tempo unha calidade propia das presenzas, con todas as súas dimensións e unida ás súas características espaciais, estaremos ante unha máis precisa noción da realidade. Caeremos na conta de que o concepto tempo está inseparablemente ligado ás cousas.

O cinema é ao fantástico o que a arquitectura é ao verídico. Se o cinema satisfai o desexo de ficción a arquitectura permite vivir a realidade. Por que non admitir entón que na arquitectura, do mesmo xeito que no cinema, existe a posibilidade de xogar coa sensación de localización, e que se pode prolongar a acción máis aló da percepción estática das emocións meramente espaciais. Sería posible imaxinar unha arquitectura sen capacidade de inocular o sentido do tempo? Onde está o “ilusionismo”. Como se consegue “conmover”.

En calquera caso, o mellor de Gattaca, poida que sexa a melancólica mirada de Uma Thurman.

Sergio de Miguel, arquitecto
Madrid, abril 2010

Sergio de Miguel García
Ph.D. Arquitectura, Universidad Politécnica de Madrid, (ETSAM) 2016. M.A. Arquitectura, Universidad Politécnica de Madrid, (ETSAM) 1990. Profesor en la Universidad Politécnica de Madrid, (ETSAM) desde 1995.
follow me

Arquivado en: arte, capturas, cine, Sergio de Miguel

Tags: , , , , , , , , ,