O espazo da ausencia | Marcelo Gardinetti

Jewish Museum Berlin de Daniel Libeskind ©SDL

A posición crítica que adoptaron algúns arquitectos nas últimas décadas do século XX para combater o carácter historicista da arquitectura posmoderna, foi sustentada por un razoamento teórico complexo que se asistía de conceptos multidisciplinares xurdidos do postestruturalismo, principalmente dos textos de Jacques Derrida.

Estas reflexións arquitectónicas indagan a definición do espazo físico mediante un proceso que analiza as diferenzas entre significado e significante, pero ademais examina dende un punto de vista singular as ausencias das estruturas presentes e os rastros presentes das ausencias.

O Jewish Museum Berlin de Daniel Libeskind é un dos exemplos máis representativos deste proceso de pensamento. Para Libeskind, a arquitectura é unha arte comunicativa, un proceso narrativo, que media coa produción material, e neste caso queda establecida mediante un intricado linguaxe formal.

Tanto na envolvente coma no seu interior esparéxense indicios que revelan a importancia da comunidade xudía na historia de Berlín e fundamentalmente o horror do holocausto que a erradicou. O trazo distintivo resulta un espazo mudo, tensionado e monumental que fende a súa presenza no espírito do museo e o atravesa en toda a súa lonxitude.

Jewish Museum Berlin de Daniel Libeskind ©BitterBredt

Facendo referencia á representación de Libeskind, Eisenman sinala a importancia do índice, remitindo aos textos de Rosalin Krauss:

“a idea dunha linguaxe arquitectónica vólvese problemática cando asume que calquera contexto histórico é unha entidade estable. Posto que se supón que a representación arquitectónica constitúe unha relación estable entre un signo e o seu obxecto, a idea do índice en arquitectura intenta minar a idea de que a súa linguaxe é unha presenza física decidible cunha relación univoca cun significado. Krauss suxeriu que a importancia do índice contrarresta a presenza abafadora dun obxecto, en sentido de que se trata dun rastro doutro obxecto, e non un signo ou unha representación da cousa en si. Así, en arquitectura un índice trata de negar a presenza pura mediante a representación dun estado de ausencia na presenza.” 1

O proxecto do Jewish Museum Berlin traza dúas liñas de organización e relación: unha liña recta que rompe en numerosos fragmentos e unha zigzagueante que pode continuar indefinidamente. Ambas as dúas móstranse como elementos que se separan e desligan entre si, construíndo o espazo baleiro e discontinuo que atravesa o museo.

Para dar entidade a este proceso, o deseño recoñece varios aspectos estructurantes. O primeiro resulta ao determinar que os vestixios físicos non son a única pauta a seguir no desenvolvemento do proxecto. Libeskind constrúe unha “matriz irracional” mediante un sistema de triángulos entrelazados que fan referencia a unha estrela comprimida e distorsionada. Entendendo que certos escritores, compositores, artistas e poetas actuaban como nexo entre a tradición xudía e a historia alemá, trazou sobre o plano da cidade liñas vinculantes entre os sitios onde viviron diferentes personalidades, xerando unha “singular constelación da historia urbana e cultural da historia universal”.

Jewish Museum Berlin de Daniel Libeskind ©Torsten Seidel

Outros aspectos referenciais baséanse na obra inconclusa de Arnold Schönberg, Moisés e Aarón, que esboza a relación entre a verdade revelada e a verdade transmitida oralmente, e na obra de Walter Benjamin “One Way Street”, representada ao longo do zigzag.

O museo convive cun antigo edificio barroco onde se encontra o acceso á nova estrutura. Unha escaleira conduce cara a un baleiro creado debaixo dos alicerces que permite encontrar as súas tres rutas axiais. A máis extensa conduce a unha escaleira denominada da continuidade, que ascende atravesando os espazos de exposición ata alcanzar o punto máis alto do edificio. Este espazo simboliza a continuidade da historia.

Un segundo eixe conduce a un xardín sen saída onde se encontra un cubo conformado por sete columnas de cada lado e un piso inclinado que fai tortuoso transitar o espazo, unha sutil representación do exilio como unha prisión sen portas.

O terceiro componse dunha área de exhibición que só mostra nun dos seus lados unha pequena porta de cor negra. Esa porta conduce a un cuarto escuro de 24 metros de altura, apenas iluminada por unha fenda de luz que se filtra dende o exterior, denominada torre do holocausto.

Jewish Museum Berlin Berlin de Daniel Libeskind ©Guenter Schneider

O baleiro que cruza en liña recta toda a lonxitude do zigzag está atravesado no segundo e terceiro nivel por pequenas pontes que conectan diferentes salas. O percorrido presenta unha serie de espazos aos que non se pode acceder, representación espacial que acentúa indicios e ausencias.

Por fóra, o novo museo iguala a altura do edificio existente, mantendo as árbores existentes no sitio mediante hábiles estratexias de deseño. A fachada está recuberta de aceiro e a súa cor varía por efectos da oxidación. Cada abertura realizada na pel responde á matriz lineal que vincula as direccións de personalidades xudías.

Libeskind compón un alfabeto tridimensional para recordar a comunidade ausente, mediante unha secuencia que percorre os trazos da tradición, a dor do exilio e o terror do holocausto. As regañas externas que sucan o volume desafían a memoria colectiva, mediando unha escenografía que denuncia un momento aterrador da historia da humanidade.

Marcelo Gardinetti, arquitecto.

La Plata, Argentina, marzo 2015

Nota:

1 Eisenman, Peter. Dez edificios canónicos 1950-2000. Gustavo Gilli, 2011 pax. 232

Marcelo Gardinetti

No voy a hablar de la penumbra, mejor voy a ver si puedo despertar.

follow me

Arquivado en: faro, Marcelo Gardinetti

Tags: , , , , , , , , , , , ,