O desastre da City londiniense. O, poña a súa verdadeira cara aos negocios financeiros | Antón Capitel

Londres dende o aire | Kathleen Conklin | Flickr

A característica principal da cidade de Londres foi a de non ter planificación urbana. Ou polo menos a de non ter “trazado”, xeométrico ou compositivo. Esta idea converteuse nunha verdadeira invariante, case unha manía, e chegou ata o extremo de que, despois do pavoroso “Great Fire” de 1666, que destruíu a cidade practicamente por completo, o Parlamento non aprobou o novo trazado proposto polo arquitecto Christopher Wren, elixido polo rei entre outras dúas posibilidades, a de Evelyn e a de Hooke. Os propietarios non querían someterse ás incomodidades que supoñía unha reparcelación, e defendían o trazado antigo para que cada cual puidera construír ao seu albedrío sobre os mesmos terreos.

Así, as cousas, a City (como se chamou á cidade que propiamente era London, e non Westminster, que era o lugar do rei, ente outros moitos lugares diversos que hoxe configuran o “Great London”) reedificouse sobre case o mesmo plano medieval que tiña. Alí fixéronse casas de pedra, en vez de en madeira, para conxurar a posibilidade doutro incendio, e alí construíronse de novo as moi numerosas igrexas, que proxectou Wren, así como a gran catedral de St. Paul, proxecto tamén seu, como é ben sabido, e cuxa fortuna formal e gran tamaño logran impoñerse ao ámbito e caracterizar o lugar.

Non reformar o plano medieval foi, sinxelamente, un disparate. Ao principio non importaba moito, polo tipo de casarío, aínda que xa as igrexas de Wren acusaban bastante as consecuencias das irregularidades do plano. Non obstante, coas esveltas e atractivas frechas das súas torres, os templos lograban impoñer certa orde urbana, polo menos dende o aspecto visual, tal e como comprobamos nalgúns cadros e gravados dos séculos XVIII e XIX. Edificios como o Banco de Inglaterra, de John Soane, mostran ben a enorme irregularidade do lugar, vencida por medio da habilidade dos proxectistas.

Pero na época vitoriana e, sobre todo, no primeiro terzo do século XX, a City foi sometida a un proceso de transformación practicamente absoluto, no que só quedaron as igrexas e a catedral como testemuños do pasado. Tería sido lóxico que se aproveitase para darlle ao importante sector financeiro un novo trazado, pero tanto a tradición como a preguiza, e un sentido tan práctico como equivocado (pois é certo que construír sobre o xa existente era máis inmediato e máis doado), impuxéronse por completo. O plano da cidade seguiu practicamente igual e os edificios renováronse e creceron en volume. A habilidade dos proxectistas eclécticos e clasicistas foi posta a proba, e saíu vencedora, ao ter que aceptar as tortuosas, irregulares e curvas aliñacións, e ata pode dicirse que todas estas cousas aumentaron o pintoresquismo e o interese visual das arquitecturas, maiormente clásicas, que participaron na operación. Un pintoresquismo clásico, de encontros difíciles, ángulos agudos e obtusos, caneos e curvaturas, pareceu aumentar o interese da “sinfonía” urbana interpretada polos edificios das grandes firmas.

A “paisaxe” creada é, en realidade, bastante abusiva, o que non quere dicir que estea exento de interese. Talvez o máis valioso sexan edificios como os de Lutyens, aínda que non hai moitos, ou algunhas contribucións de arquitectura moderna, como a de Owen Williams. O outro extremo é o da pretenciosa e desastrosa operación de Herbert Baker, o amigo de Lutyens e o seu colega en New Delhi, coa ampliación do Banco de Inglaterra e o conseguinte estrago da obra de Soane. Este disparate pode servir de emblema da grande operación, como o puden ser tambien a situación na que quedaron as igrexas de Wren, das que apenas se ven xa as frechas, e que están agora escondidas entre a masa dos pétreos xigantes financeiros.

Pero a finais do século XX e principios do XXI, na City emprendeuse outra operación especulativa e, naturalmente, sen cambiar o vello trazado. Xa non son tempos, en realidade, nin hai moitas posibilidades. Agora na City respectáronse case todos os vellos artefactos clasicistas da última operación, pero arranxáronllas para encontrar substitucións e construír arquitectura ¿moderna?, xeralmente de aceiro e cristal. A conservación das vellas aliñacións combinada cos volumes excesivos e cunha arquitectura comercial infame creou así un dos lugares máis feos do mundo, á altura do contido altamente inmoral que encerra.

Os vellos edificios clasicistas defendíanse mellor. Para empezar eran de pedra, e conservaban ideas de arquitectura tanto de certa eficacia coma dun notable e arquitectónico candor. Non é que fosen mellores, pero os seus recursos eran máis eficaces. Os edificios modernos? de agora son detestables (opnotius) e é difícil decidir se son peores os que aínda, con máis picardía que inxenuidade, intentan algo parecido ás preexistencias ambientais italianas, ou os que, sen máis, se lanzan a exhibir ridículas e abstractas aventuras formais.

O certo é que a City se converteu nun inferno, arquitectonicamente falando. It´s a prace absolutly obnoxious. E tendo a crer que a culpa principal corresponde a aqueles propietarios do século XVII que se negaron a reformar o plano da cidade en favor dos seus intereses económicos máis inmediatos. Creo que Rasmussen se equivoca de medio a medio cando eloxia esta conservación no seu coñecido libro “London, the unique city”.

E o malo é que todo iso lle dá a razón ao Príncipe Carlos e ás súas campañas reaccionarias en favor dunha arquitectura ¿clásica?, que xa non existe nin pode existir, e que acaba tendo como ideal as aldeas historicistas de Disney World. Charles II, o rei da restauración e do incendio de 1666, tiña demasiado preto que a Carlos I, por opoñerse ao Parlamento, lle cortaran a cabeza. Por iso non se atreveu, quizais, a insistir sobre a reforma da City. Ao Prince Charles actual non lle van cortar a cabeza, porque nin sequera vai chegar ao trono. A Deus grazas (en nome dos británicos).

Antonio González-Capitel Martínez · Doctor arquitecto · catedrático en ETSAM

Madrid · febreiro 2011

Antón Capitel

Es arquitecto y catedrático de Proyectos de la Escuela de Arquitectura de Madrid, fue director de la revista Arquitectura (COAM) de 1981-86 y de 2001-09. Historiador, ensayista y crítico, ha publicado numerosos artículos en revistas españolas y extranjeras sobre arquitectura española e internacional. Entre sus libros destacan diferentes monografías sobre arquitectos.

follow me

Arquivado en: Antón Capitel, faro

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,