O arquitecto artesano | Íñigo García Odiaga

Studio Mumbai. Palmyra House

Studio Mumbai, Praxis é o título dunha exposición organizada pola British School en Roma como parte das investigacións que esta desenvolve no contexto das paisaxes urbanas. Trala gran visibilidad que Studio Mumbai alcanzou en todo o mundo, cando Kazuyo Sejima seleccionoulles, para o que é talvez, o evento arquitectónico máis importante do mundo, a Bienal de Arquitectura de Venecia, na súa edición de 2010, centros internacionais de estudo e investigación en arquitectura miraron con lupa o traballo deste estudo indio. Asentados na cidade india de Bombay, o estudo está dirixido por Bijoy Jain, un arquitecto formado nos Estados Unidos e cuxo maior logro consistiu en saber adaptar a forma de facer occidental a un panorama tan singular como o indio. Deste xeito o estudo presenta un modelo operativo no que os arquitectos son ao mesmo tempo artesanos. Non só deseñan a arquitectura senón que tamén a constrúen eles mesmos, nun enfoque que é ao mesmo tempo un nova visión da profesión e tamén unha reinterpretación do mestre constructor da idade medieval.

Algo que no contexto do primeiro mundo é impensable, non só pola actitude dos profesionais, senón tamén polo intrincado mundo legislativo que regula a construción.

Esta forma de actuar, de entender a profesión da arquitectura levou consigo tamén un cambio de modelo no procedemento teórico, intelectual de enfrontarse ao proxecto. O máis palpable é a aparencia da propia oficina na que desenvolve a actividade o estudo. Xunto ás mesas de debuxo, ordenadores e planos, amontóanse centos de maquetas, maquetas de edificios a pequena escala, pero tamén prototipos enormes de tramos de fachada, de tipos de cuberta, de pedras ou de carpintarías que resolven a escala real encontros ou detalles concretos dos seus edificios. O patio do estudo, unha grande explanada rodeada de pavillóns, é máis un taller que un espazo de debuxo, concentración e meditación. Pintores, carpinteiros ou albaneis deambulan mesturados con arquitectos intentando estudar e propoñer a mellor solución posible nun diálogo constante entre o desexable e o posible.

Studio Mumbai. Cooper house

Os deseños do Studio Mumbai, deben o seu esencial intelectual ao seu fundador, Bijoy Jain, que modelou os seus coñecementos teóricos no taller de Richard Meier como responsable do deseño do Centro Getty de Los Angeles, pero deben a súa concreción real ás realidades da cultura construtiva india.

É dese lugar, dese encontro entre dous mundos tan diferentes de onde nace a esencia das obras deste estudo. As artes de construción tradicionais, as ensinanzas da artesanía local e os coñecementos ambientais aprendidos durante séculos para vivir nesas latitudes do planeta, póñense ao servizo da arquitectura contemporánea, para realizar esa mestizaxe que tan bos resultados está a dar.

O chan, a paisaxe, os materiais tradicionais, como a madeira ou o ladrillo, xunto coas limitacións propias de cada lugar, como a falta de auga nuns casos ou a excesiva calor noutros, son sempre o punto de entrada aos proxectos que a oficina foi realizando estes anos.

Sudio Mumbai. Pali Hill

As técnicas tradicionais de celosías en madeira e do traballo seriado desta, definen por exemplo a Casa Belavali, construída no ano 2008, onde tanto as súas estruturas de carga como os seus revestimentos exteriores, se resolven con madeiras do lugar. Todo o protagonismo da construción se dobrega a este material que resolve teitos, piares, portas, ventás e as lamas verticais que separan o interior do exterior, pero esta tecnoloxía local está posta ao servizo dunha arquitectura que poderiamos cualificar de moderna, xa que a súa forma e o entendemento que esta fai do lugar e do ámbito así o denotan.

Pola contra, edificios como a casa Palmyra do ano 2007, falan dunha arquitectura culta na que as relacións con grandes obras da modernidade son case directas. Os dous bloques rectangulares que forman a Casa Palmyra, están totalmente cubertos de brise-soleils para protexer o espazo interior do forte sol mentres garanten unha correcta ventilación. A arquitectura de Rudolph Schindler, o mestre americano, que Bijoy Jain puido visitar en Los Ángeles ou a casa-estudo que tantas veces estudo de Charles & Ray Eames, son referencias que poden visualizarse na lixeireza, a sinxeleza formal ou a apertura constante do espazo, entendido máis como un colector no que habitar e non como unha sucesión de cuartos de uso específico.

A Cooper House ou a Casa Pali Hill, esta última nun contexto urbano, falan xa dunha arquitectura que busca unha nova modernidade, a modernidade actual dun país en crecemento como é a India e que busca xerar un continuo entre o seu pasado tradicional e vernáculo e o seu futuro de modernidade. Haberá que esperar para ver como se adapta o traballo dun estudo destas características á produción de grandes edificios, como hospitais ou estacións e se será capaz de enfrontarse ao urbanismo e á cidade cun discurso tamén novidoso que sexa capaz de dar solucións a cidades como as indias, cidades orientais que queren converterse en occidentais e que precisamente agora navegan como o Studio Mumbai entre dous mundos.

Studio Mumbai. Taller oficina propia

íñigo garcía odiaga. arquitecto

san sebastián. novembro 2012

Íñigo García Odiaga

Arquitecto. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: artigos, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,