Diario sobre a memoria | Javier Mozas

5 (100%) 1 vote

Campo de concentración de Buchenwald. Detalle del rótulo de la puerta de entrada con el texto: “A cada uno lo suyo” | Fotografía: Javier Mozas
Campo de concentración de Buchenwald. Detalle do rótulo da porta de entrada co texto: “A cada un o seu” | Fotografía: Javier Mozas

Lembro 5, venres 29 de setiembre de 2000

“(…) a memoria ten distintas dimensións, e a persoa que lembra, desde o momento en que elixe a perspectiva, determina tamén o nivel de connotación emotiva dos seus recordos, que non só se evocan e se re-elaboran, senón que se reconstrúen dun modo distinto segundo as necesidades, interpretacións e estados emotivos”.1

Lectura dun titular no xornal:

“Semprún defende a necesidade de preservar a memoria colectiva”.

O xornalista dá a noticia do Encontro Internacional do Libro de Saraievo. Acórdome do libro A escritura ou a vida de Jorge Semprún, sobre as súas vivencias no campo de concentración de Buchenwald, que lin nas vacacións de verán de 1998. Naquel momento non me impresionou excesivamente. Agora leo que a súa intervención, nunha cidade aínda marcada pola guerra, convértese nunha nova presentación de leste mesmo libro escrito fai cinco anos. Non podería existir un mellor escenario. O sucedido na guerra de Bosnia fai revivir ao autor a súa historia persoal e impúlsalle a contar as súas experiencias. A escritura convértese así en testemuño que reclama unha necesidade, a da pervivencia da memoria. A loita contra o esquecemento reside na trasmisión dos recordos. O nivel de connotacións emotivas dos meus recordos tamén cambiou desde que lin por primeira vez este libro.

Agora comprendo a forza moral que outorga a presenza, con todo, eu estiven en Buchenwald e non cheirei nada, só vi o que quedaba, que non era moito.

As representacións de obxectos e feitos pasados, incluso as artisticamente elaboradas, teñen un poder de lembranza extraordinariamente intenso. Tamén a Igrexa serviuse da iconografía para evocar escenas e situacións próximas aos seus intereses, a partir de imaxes relixiosas e de percepcións do sacro. Cando san Ignacio de Loiola quixo que os fieis comprendesen perfectamente ao que se expoñían coa condenación eterna, suxeriulles que imaxinasen escenas de dor e de sufrimento acompañadas do fume sufocante do xofre. Leste debía ser un cheiro similar ao dos tostaderos antigos de pirita ao aire libre en moitos pobos mineiros, algo parecido ao inferno.

Aos pobres fieis contemporáneos de san Ignacio, este falso recordo quedaba gravado na súa memoria. Desta maneira, estaban en disposición de comprender a que situación desagradable poderíalles conducir unha vida de pecado. Creo que a profundidade do cheiro como lembro non é comparable a nada.

Aínda que é certo que a maior parte da dimensión subxectiva dos nosos recordos provén de imaxes visuais, a pervivencia dos recordos relacionados cunha emoción e cos outros sentidos diferentes ao da vista ten unha duración que se prolonga longamente no tempo. Eu estiven en Buchenwald e non cheirei nada. Puiden ver o que quedaba: as trazas dos barracóns, a porta de entrada, algúns edificios, o museo, o crematorio reconstruído e os mesmos bosques, os mesmos bordos do bosque do outeiro do Ettersberg que viviu Semprún.

Aunque es cierto que la mayor parte de la dimensión subjetiva de nuestros recuerdos proviene de imágenes visuales, la pervivencia de los recuerdos relacionados con una emoción y con los otros sentidos diferentes al de la vista tiene una duración que se prolonga largamente en el tiempo. Yo estuve en Buchenwald y no olí nada. Pude ver lo que quedaba: las trazas de los barracones, la puerta de entrada, algunos edificios, el museo, el crematorio reconstruido y los mismos bosques, los mismos bordes del bosque de la colina del Ettersberg que vivió Semprún.

Javier Mozas, arquitecto, a+t research group
Vitoria-Gasteiz, decembro 2011

Notas.

Alberto Oliverio. A memoria. A arte de recordar. Psicología. Alianza editorial. Madrid. 2000, p 26. Primeira edición edition L’arte di ricordare. La memoria e i suoi segreti. R.C.S. Libri S.p.A. Milán. 1998.

Texto completo publicado orixinalmente en Rashomon. A triple verdade da arquitectura.

Arquivado en: artigos, Aurora Fernández Per - Javier Mozas

Tags: , , , , , , , , , , , ,