Do tempo e o espazo na Sociedade Rede | Marc Chalamanch

Fotografía: Marc Chalamanch, Barcelona, 2010

Paulatinamente convertémonos en nómades sen un espazo propio nin definido. Estamos obrigados a vivir nun tempo que non controlamos e que oscila entre diferentes mundos que temos que lograr interpretar para xestionar os compromisos aos que nos obriga. Vivimos inmersos en universos diferentes que se superpoñen e interactuar formando un gran mosaico en movemento perpetuo dentro dun mundo global. Encontrámonos nun ámbito de cambio permanente e de futuro indescifrable no que se está a construír un mundo formado por redes globais sustentadas polas Tecnoloxías da Información e a Comunicación (TIC), que se converten no eixe sobre o que xira un novo paradigma informacional, e do que somos partícipes dende a vivencia dunha realidade dixital tan real como a física. O devandito conxunto de realidades é capaz de impulsar o desenvolvemento dunha nova orde informacional que nos permitirá, se queremos, ser actores activos dos cambios paradigmáticos que vivimos. O informacionalismo está a estruturar a nosa sociedade de forma permanente e ubicua a través de tecnoloxías de código aberto, sometidas a un novo neodarwinismo agora informacional, que modifica a noción que temos de espazo e tempo, e onde a materialidade da sociedade industrial se está a transformar para converterse nunha dixitalización que non entende de límites.

A partir de aquí empezamos a explicar o noso posicionamento como arquitectos e urbanistas. Unha posición que, a imaxe da sociedade na que vivimos, vén marcada pola xestión dun ámbito informacional cada vez máis complexo e sumido nunha continua e rápida transformación. Unha transformación sen un rumbo predicible que afecta a todos os ámbitos do noso traballo, e nos obriga a posicionarnos diante dunha sociedade en perpetuo cuestionamento. Este cambio estrutural, consecuencia da Sociedade Rede, levou a redefinir dúas das bases da nosa existencia, o espazo e o tempo. Como consecuencia, estamos obrigados a dar resposta aos dous piares sobre os que se estrutura a nosa sociedade, un novo concepto de espazo, o espazo fluxo, e outro de tempo, o tempo atemporal, que inevitablemente coexistirán cos anteriores. Novos conceptos de espazo e tempo que son produto dunha transformación histórica, onde a tecnoloxía marca a promesa dun novo devir.

Temos que entender, como arquitectos, que o espazo xa non se organiza soamente arredor da idea de progreso ou está destinado ao desenvolvemento das forzas produtivas, como acontecía ata agora na sociedade industrial. Na actualidade aparece o concepto de espazo dos fluxos como a ferramenta para dar forma material e soporte a procesos e funcións constituídos por nodos e redes que xorden da Sociedade Rede. É o espazo que se constrúe arredor dos fluxos: de capital, de información, de tecnoloxía, de interacción organizativa, de imaxes, sons e símbolos, pero tamén de persoas e ideas. Fluxos que se compoñen de múltiples e simultáneas secuencias de intercambio e interacción entre os diferentes actores sociais en todos os ámbitos da nosa sociedade (políticos, económicos e simbólicos), é dicir, a Sociedade Rede converteuse realmente nunha procesadora de fluxos. A partir de aquí encontrámonos coa consecuencia de que os lugares, baseados na contigüidade e a práctica, o significado, a función e a localidade, xa non forman parte de espazos únicos, senón que adquiren un papel nodal entre múltiples espazos fragmentados e, en moitas ocasións, desconectados. Como formula Manuel Castells, estamos fronte a “unha nova forma espacial característica das prácticas sociais que dominan e conforman a Sociedade Rede: o espazo dos fluxos. O espazo dos fluxos é a organización material das prácticas sociais en tempo compartido que funcionan a través dos flujos”1.

O lugar e o tempo xa non son unha mesma unidade de construción social, senón que están redefinidos pola aparición da Sociedade Rede, e este feito cambia radicalmente o xeito de afrontar a arquitectura e a reflexión sobre a cidade e o desenvolvemento territorial. O lugar e o tempo convertéronse na máxima expresión dos cambios das estruturas sociais e culturais da Sociedade Rede, que constitúen cambios que son articulados arredor do paradigma Informacional.

En todo caso non podemos máis que recoñecer, como formula Luis Mansilla3 “sospeito que o espazo, en realidade, non forma parte das nosas preocupacións, só o tempo, que se derrama e escapa entre os dedos cando intentamos atrapalo” e que en definitiva non temos nada salvo o noso tempo, porque é o tempo o que se manifesta no espazo e o que acaba creando os lugares. Lugares que agora se están a empezar a desmaterializar converténdose en sinapses invisibles onde aos arquitectos só nos queda a capacidade de xerar temporalidades capaces de ser recoñecidas no espazo. As devanditas temporalidades transfórmanse nun mundo en constante movemento e onde o tempo é quen nos permite percibir o lugar, é que o crea.

Marc Chalamanch · Arquitecto

Barcelona. Enero 2015

Notas:

1 CASTELLS, Manuel (2005) “A era da información” Tomo 1, pág 451.

2 CASTELLS, Manuel (2011) “Informacionalismo, redes e sociedade rede: unha propuesta teórica”, libro “A sociedade rede: unha visión global” pág. 67.

O tempo biolóxico, característico da maioría da existencia humana e aínda do groso da existencia humana), está definido pola secuencia programada dos ciclos vitais da natureza.

O tempo burocrático, é o tempo biolóxico modelado por ao longo da historia, é dicir, a organización do tempo, en institucións e na vida cotiá, en función dos códigos dos aparatos ideolóxico-militares que funcionan sobre os ritmos do tempo biolóxico.

O tempo industrial, coa paulatina imposición do tempo de reloxo na era industrial chégase a constituír a medida e a organización dunha secuenciación suficientemente precisa como para asignar tarefas e orde a cada momento da vida, comezando pola estandarización do tempo industrial e o cálculo do horizonte temporal das transaccións financeiras, dous compoñentes fundamentais do capitalismo que non poderían funcionar sen un tempo regulado polo reloxo.

O tempo glacial, é o tempo proposto por movementos ecoloxistas, vivir o tempo cunha perspectiva cosmolóxica de longue durée, considerando as nosas vidas como parte da evolución da nosa especie, e sentíndonos solidarios coas futuras xeracións, e coa nosa herdanza cosmolóxica.Concepto desarrollado por Scott Lash y John Urry no libro “Economies of signs and space” 1994.

3 TUÑON, Emilio (2012) “o tempo que escápase entre os dedos”, Circo, 2012, 176. A libertade dos fragmentos. Cita de Luis Mansilla

Marc Chalamanch

Es co-fundador del estudio de arquitectura y urbanismo ARCHIKUBIK Arquitecto y Urbanista licenciado por la ETSA de Barcelona, Universitat Politècnica de Catalunya. Máster universitario «Sociedad de la Información y el Conocimiento» en la UOC (Universidad Abierta de Catalunya).

Su investigación académica, apoyada en su experiencia profesional, va dirigida al análisis de la transformación de la ciudad con sus actores, problemáticas y retos en la Sociedad Red.

 
follow me

Arquivado en: artigos, Marc Chalamanch

Tags: , , , , , , , , , , , ,