Do Contextual, o Constructivo e o Complexo | Miquel Lacasta


Instalación Double Bind de Juan Muñoz para a TATE Modern. Inquieta pensar de que están falando e de que se están rindo os seus personaxes. | wemadethis.typepad.com

A arquitectura debería definirse pola súa práctica. Unha práctica poliédrica entendida como un intento rigoroso de contextualizar un traballo eminentemente intelectual no ámbito do proxecto arquitectónico e o seu posterior ejecución necesaria.

A arquitectura ten unha vocación conceptual para producir unha comprensión crítica dunha conxuntura, unha especificidad, un episodio. E ese compromiso por entender e cosificar unha conxuntura é o que, desde o comezo, debería ser o labor propio do arquitectónico. Tamén é certo que aquilo nuclear da arquitectura inscríbese na longa cadea da historia. Mentres a historia exista, a arquitectura é tamén tradición. O problema acontece cando se estende a sospeita de que a historia xa non existe.

Pode deducirse do anterior que a arquitectura participa do interpretativo como proceso de interacción con aquilo que chamamos realidade. De feito a arquitectura parte do suposto dunha relacionalidade posible, é dicir, da capacidade para armar unha complexa serie de relacións que xorden no preciso momento que a realidade e a arquitectura atópanse. A realidade rodea, interpreta e configura a arquitectura facéndoa ser o que é. Ningún elemento pode illarse desta dinámica de relacións, aínda que estas poidan cambiar, e de feito estean cambiando constantemente. Calquera arquitectura pode entenderse exclusivamente de xeito relacional, como unha condensación de múltiples determinaciones e efectos. A arquitectura representa así o compromiso coa apertura e a continxencia da realidade onde o cambio é o dado, é a norma.

Antes de seguir paréceme fundamental aclarar a intención do término “continxente” usado aquí. Para iso remítome directamente a André Comte-Sponville e o seu Diccionario Filosófico1:

“A contingencia defínese normalmente como o contrario da necesidade: é continxente, explica Leibniz, todo aquilo cuxo contrario é posible, ou sexa, todo o que podería ou podería non ser. Hai que ter en conta estes condicionales. Porque que condición supoñen? Que o real non sexa o que é. Por iso, no tempo, todo é contingente, coa mesma certeza que, no presente, todo é necesario. Si o tempo e o presente son unha soa e mesma cousa, como creo, hai que concluír que contingencia e necesidade só se opoñen na imaxinación: cando se compara o que é, foi ou será con outra cousa, que podería ou podería ser. No presente, só o real é posible: todo o contingente é necesario, todo o necesario é continxente.”

Para a xestión do contingente, necesitamos a táctica do relacional. En realidade, esta idea do relacional, é un modo de contextuaidade radical non determinista e deberíase atopar no corazón mesmo do proxecto arquitectónico na forma dunha relación felizmente cosificada co territorio, coa natureza, coa vida.2

Lonxe da paisaxe esbozada aquí, desta primeira orografía3, desde mediados dos anos 90, acudimos a unha paulatina desamortización da idea do contexto e xa que logo a unha certa desconexión co terrenal a favor da oportunidade cínica que ofrecía a otrora famosa globalización.

No actual e desafortunado paisaxe formada pola descolorida imaxe dunha recesión xeneralizada na vella Europa, vista a toxicidade dunha globalidad mal entendida, a idea de contexto renace entre a morriñenta incitación ao local-episódico e a nutriente idea do relacional.

De todos os xeitos o contextual por si mesmo non é suficiente para construír un relato, porque a final de contas é precisamente iso o que temos que facer os arquitectos, construír un relato, unha narración capaz que faga asumible e entendible nosa vontade de dar significación ao baleiro.

Por iso tamén é necesaria unha lóxica do constructivo. Parece evidente pero quizais non o é tanto. O constructivo non soamente remite á idea de ensamblaje material de elementos illados nunha estrutura de orde superior. Non é soamente a capacidade de dar cun bo encontro entre unha chapa de aceiro e un canto de formigón. O constructivo remite igualmente á capacidade para o desenvolvemento do relato que antes facía referencia. A unha certa dramaturgia do arquitectónico.

Sen ese fraguado necesario, o arquitectónico corre o perigo real, xa o vimos, de converterse na simulación dunha simulación de egos desbocados. Propoñer unha narración contingente da realidade é expoñerse “ao outro”, en realidade, expoñerse a “todos os outros”. O constructivo dá a medida da acción, tanto física como simbólicamente falando.

Para rematar pero non menos importante está a xerencia de todo o anterior, o xeito como en términos estratéxicos e tácticos cócese na raíz máis profunda do proyectual aquilo que chamamos arquitectura e territorio. Precisamente polo colapso da tradicional concepción do tempo pasado e o tempo futuro nunha especie de hiper-presente (ver o post The falling Man | A Cidade Hiper-tempo), no código xenético de calquera proxecto e de calquera práctica arquitectónica atópase a idea de complejidad. A complejidad constitúe hoxe un modelo de xestión irrenunciable si non se quere caer na falsa sensación de que todo é susceptible dun relato único, indivisible e moral. Precisamente a renuncia á idea de complexidade levou ao movemento moderno ao seu total aniquilación. A condición contingente que antes falabamos da realidade, desarboló todas as crenzas, todas as ideoloxías, todos os preceptos morais e inmutables que a Modernidade levaba consigo. Por iso, a noción de complejidad permite a xestión de múltiples relatos sincrónicos dunha soa realidade, múltiples narracións dunha soa arquitectura.

En definitiva, desde a complexidade somos capaces de contextualizar a construción do íntimamente arquitectónico.

Coma se dun exoesqueleto tratásese, como un principio activo daquilo que hoxe parece central na arquitectura, é esencial unha lectura atenta e desprejuiciada ao texto do historiador, filósofo e impulsor dos estudos culturais, Lawrence Grossberg, The Heart of Cultural Studies: Contextuality, Constructionism and Complexity.4

Non fai falta dicir que este texto e algúns por vir están en débeda con él.

Miquel Lacasta. Doutor arquitecto
Barcelona, xuño 2012

Notas:

1 COMTE-SPONVILLE, André, Diccionario Filosófico, Ed. Paidós Contextos, Barcelona, 2003. Ao meu modo de ver un libro absolutamente fundamental para a práctica da arquitectura.

En términos parecidos expresábase Eduard Bru: “a arquitectura non pode ocultar a profundidade da súa ferida: a ausencia dunha relación feliz co territorio, coa natureza, coa vida”, BRU, Eduard, revista Annals d’Arquitectura 07 (2ª época), ETSAB, UPC, Barcelona, Julio 2001

3 Ler é camiñar na orografía desas paisaxes que se forman en min pola lectura” Metodoloxía de lectura transdisciplinar, CAMPOPIANO, Romina, ROCCHIETTI, Sergio, Metodología de lectura transdisciplinar, Revista Con-versiones, www.con-versiones.com, Julio 2003

Este texto é o resultado da investigación “Modernidades en disputa: economías, culturas e políticas” levada a cabo no Departamento de Estudos da Comunicación da Universidade de Carolina do Norte. GROSSBERG, Lawrence, The heart of cultural studies: Contextuality, Constructionism and Complexity, revista Tabula Rasa, nº 10, Bogotá, enero-junio 2009, pag 13 a 48

Es cofundador en ARCHIKUBIK y también en @kubik – espacio multidisciplinario. Obtuvo un Ph.D. con honores (cum laude) en ESARQ Universitat Internacional de Catalunya UIC y también fue galardonado con el premio especial Ph.D (UIC 2012), M.arch en ESARQ Universitat Internacional de Catalunya, y se graduó como arquitecto en ETSAB Universitat Politècnica de Catalunya . Miquel es profesor asociado en ESARQ desde 1996. Anteriormente, fue profesor en Elisava y Escola LAI, y también en programas de postgrado en ETSAB y La Salle. Fue arquitecto en la oficina de Manuel Brullet desde 1989 desde 1995.

 

follow me

Arquivado en: artigos, Miquel Lacasta Codorniu

Tags: , , , , , , , ,