Da arquitectura o museo. Pegadas | María González-Juanjo López de la Cruz


Nas fotografías que Candida Höfer levou a cabo do Museo Nacional de Arte, Arquitectura e Deseño de Noruega, en Oslo, non aparecen persoas. É sabido que no traballo da artista alemá esta non é unha situación insólita, a súa pertenencia á Escola de Düsseldorf a alinea coa fotografía taxonómica dos seus mestres Bernd e Hilla Becher, máis preocupada pola serie e o tipo que polo libre albedrío que a vida impón á arquitectura, polo menos iso puidese parecer. As imaxes de Höfer aparecen no catálogo onde se recollía a mostra coa que se inaugurou devandito museo en 2008, dedicada ao arquitecto autor do proxecto, o noruego Sverre Fehn. Nunha das súas páxinas podemos ver unha misteriosa foto dun recipiente, nela, unha varilla metálica xorde da parede encalada e crúzase con outra que se introduce á súa vez nunha tinaja de vidro verde; o utensilio, de forma esférica e con pouco pescozo, está abrigado por unha malla de cordo atada de modo que configura paralelas e diagonales. Todo descansa sobre unha chapa de aceiro que suspende a peza no espazo. A través do vidro verde da tinalla fíltrase a luz que entra pola fiestra e inflama a escena. Trátase dun dos obxectos expostos no Museo de Hamar no condado de Hedmark en Noruega, que entre 1967 e 1979 proxectou Sverre Fehn nunha antiga granxa onde hoxe expóñense os enseres cuxa vida transcorreu entre eses mesmos muros. Coma se a partir dun fragmento puidésemos explicar a complexjidade do todo, poderiamos dicir que na vasixa aparecida no catálogo atópase toda a arquitectura do museo de Hamar. Sverre Fehn proxectou unha veintena de museos durante a súa vida, con todo ninguén diría do que foi un especialista, seica todos aqueles proxectos só terían en común a íntima relación que o arquitecto desprega entre o visitante, os obxectos expostos e o espazo arquitectónico.

Sverre Fehn, Museo arzobispal de Hamar, 1967-1979.
Sverre Fehn, Museo arzobispal de Hamar, 1967-1979.

No museo de Hamar, os restos da antiga granja son a envolvente arquitectónica pero tamén o testemuño do tempo, existe unha narración da historia daquel lugar que non provén dos obxectos expostos, senón da propia ocupación do espazo que non pretende curar as feridas que os séculos deixaron na construción senón mostralos como unha pegada. Tampouco se trata dunha intervención que intente conxelar o estado no que se atopaba aquel complexo sen alteralo; ao rastro da erosión que testemuña o tempo, o arquitecto superpone outro máis, aquel producido polo movemento do home no espazo. Irrompendo no acubillo que ofrecen os vellos muros medievais, Sverre Fehn introduce un paseo polo baleiro, elevado e zigzagueante, que xorde desde o exterior e lánzache ao interior das naves de pedra. Trátase dunha exploración do espazo que como un garabato de hormigón solidifica a pegada da traxectoria descrita polo visitante, coma se o movemento sucedese previo á construción. A densidade do tempo e o espazo daquel lugar materialízase a través do rastro da degradación e o movemento. Na tinalla verde alí exposta, tempo e espazo recoñécense do mesmo xeito; esta exponse segundo atopábase cando era un obxecto útil, sen envoltorios nin vitrinas, a súa posición con todo supón unha alteración anómala do espazo ao quedar flotando no medio do profundo muro que a acolle. Por fin, todo o conxunto de obxectos expostos, tamén a garrafa, acaban por plasmar a última marca, aquela que dá mostras da vida deste lugar. Sostiña Walter Benjamin que vivir é deixar pegada, así, no Museo de Hamar, Sverre Fehn rescata os obxectos como rastros da vida. Ao colocalos no espazo dun modo sorprendente parecen recobrar a súa vitalidade, cada instrumento, trineos, carrillos, hoces e azadas, danzan polo baleiro do museo recreando a algarabía que debeu suceder naquel lugar. Ao tempo, a súa estraña posición baléiraos de significado, asemellándoos por momentos a vastas moles de pedra, retales de aceiro ou burbullas de vidro que esquecen a súa orixe utilitario adquirindo novos valores formais.

Non ha de estrañar entón que para ilustrar o catálogo da inauguración do Museo de Oslo e a retrospectiva adicada ao arquitecto noruego recorrésese ao traballo de Höfer. Do mesmo xeito que no Museo de Hamar, nas fotografías da artista alemá existe unha presenza invisible só reconocible polas marcas que provoca na arquitectura: é a vida das persoas que en cada xesto e exploración do espazo deixan unha pegada reconocible do seu paso. Si Sophie Rúa rexistraba a desaparición das obras de arte en Ausencia e Mies van der Rohe borraba a arquitectura na súa proposta de Museo para unha pequena cidade, Candida Höfer rapta o terceiro vértice dun espazo expositivo: a xente desapareceu das súas imaxes. A diferenza dos seus mestres Bernd e Hilla Becher, a Höfer non lle interesa o diálogo que a arquitectura ten consigo mesma, son os obxectos que ocupan o lugar, como na obra de Fehn, os que anuncian a presenza das persoas no espazo e é o rastro do desgastar na arquitectura o que nos permite seguir trázaa do tempo. O traballo da fotógrafa e o do arquitecto en Hamar constrúese a través das pegadas do tempo, o espazo e a vida. Imaxinada así, a arquitectura convértese nun recipiente cuxo maior valor é o acubillo que ofrece, segundo mostra o mestre noruego nun dos seus máis soados debuxos, é como aquela vasixa de Lao-Tse que contén e dá forma á vida, onde o home deixa a súa pegada ao transitar polo tempo e o espazo.

Sverre Fehn, Hombre explorando el espacio de una tinaja.
Sverre Fehn, Hombre explorando el espacio de una tinaja.

María González-Juanjo López de la Cruz
arquitectos e docentes
Sevilla, decembro 2015

Nota: Da arquitectura o museo. Pegadas, é a terceira de tres partes dun texto publicado orixinalmente no nº6 da revista de arte contemporáneo A raia verde en abril de 2013, titulado Da arquitectura o museo. Ausencias, cofres e pegadas.

María González – Juanjo López de la Cruz

María (Huelva, 1975) y Juanjo (Sevilla, 1974) son arquitectos por la Escuela Técnica Superior de Arquitectura de Sevilla en 2000, números 10 y 3 de su promoción de un total de 348 egresados, con la calificación de sobresaliente en sus Proyectos Fin de Carrera y ambos premiados en la 13ª edición del Premio Dragados Fin de Carrera. Después de un año de estudios becados en L´École d´Architecture de Paris-la Seine en Francia, trabajan con los arquitectos Javier Terrados y Guillermo Vázquez Consuegra, tras lo cual fundan SOL89, un estudio desde el que intentan conciliar investigación, docencia y profesión.

Durante estos años han podido desarrollar y construir proyectos desde los que indagar en los espacios intermedios de la ciudad y la reutilización de estructuras obsoletas, trabajo habitualmente difundido por publicaciones especializadas de ámbito nacional e internacional y que ha obtenido múltiples premios, como el Primer Premio de Arquitectura de los Colegios de Arquitectos de Sevilla y Huelva en diversas categorías (2006, 2015 y 2016), la Medalla de Plata del Premio Fassa Bortolo (Italia, 2013), Primer Premio Wiener Berger (Austria, 2014), Medalla de plata del Premio Fritz-Höger (Alemania, 2014), Primer Grand Prix Européen d´architecture Philippe Rotthier (Bélgica, 2014), Primer Premio Enor de Arquitectura Joven (España, 2014) y el Premio 40under40 para jóvenes arquitectos europeos del Chicago Athenaeum (EEUU, 2015). Son finalistas de los premios FAD en 2013 y 2015, finalistas de la Bienal Española de Arquitectura y Urbanismo en 2014 y premiados en la de 2016, nominados al premio europeo Mies van der Rohe en 2015 y elegidos para formar parte del Pabellón español en la XV Bienal de Venecia en 2016, galardonado con el León de Oro.

Son profesores asociados del Departamento de Proyectos de la Escuela de Arquitectura de Sevilla desde 2005 y másters en Arquitectura y ciudades sostenibles por la misma Universidad en 2008. Su labor profesional y docente se extiende a la difusión del pensamiento arquitectónico mediante la colaboración habitual con escritos en publicaciones especializadas y la organización y dirección de diversos encuentros y seminarios junto a Ángel Martínez García-Posada (Sevilla, 1976), como el Congreso Internacional dedicado a Jørn Utzon en la Universidad Internacional de Andalucía en 2009 y el seminario Acciones Comunes sobre arte y arquitectura de la Universidad Internacional Menéndez Pelayo en las ediciones de 2013, 2016 y 2017. Son editores de Cuaderno Rojo (Universidad de Sevilla, 2010) y Acciones Comunes (Universidad Internacional Menéndez Pelayo, 2014), y autores de Proyectos Encontrados (Recolectores Urbanos, 2012) y El dibujo del mundo (Lampreave, 2014), libros en los que reflexionan en torno a la reutilización en la cultura arquitectónica y sobre los dibujos y la obra del arquitecto noruego Sverre Fehn.

follow me

Arquivado en: faro, María González - Juanjo López de la Cruz

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,