Da arquitectura o museo. Cofres | María González-Juanjo López de la Cruz

Toda unha vida de fotografías pechadas nun cobertizo de madeira, un cofre dicía el. Coma se fosen obras roubadas, naquel lugar escondíanse boa parte das mellores imaxes da arquitectura do século XX. Julius Shulman retratou durante a segunda metade do século pasado o mellor da arquitectura moderna da costa oeste americana, dende que o arquitecto austríaco emigrado a California, Richard Neutra, iniciáselle na contemplación da arquitectura, Shulman non parou de fotografar obras de Wright, Mies, Ellwood, os Eames ou Koenig; a claridade e optimismo cos que retratou cada unha das casas de Hollywood constrúen icónicamente a imaxe que posuímos da arquitectura residencial da doce posguerra americana. Aquel ano puidemos falar con el e compartir un té xeado, ás nosas costas, nun recodo do xardín da súa casa anxelina deseñada por Raphael Soriano, atopábase o cobertizo repleto de clichés, películas e placas fotográficas, un resumo da modernidade da arquitectura americana recluída entre taboleiros, a propia cabana, hermética e de madeira axada pola intemperie, parecía en si mesma unha obra de arte posta no xardín. No interior daquel tinglado almacenábanse miles de fotografías ordenadas en caixas de plástico etiquetadas ou acumuladas en cheas indescifrables. Só a danza compasada que Shulman comezou a interpretar cando entramos nel, localizando aquí e alá cada unha das imaxes que nos quería mostrar, convenceunos de que aquel era o millor dos museos imaxinables para aquela provisión de estampas. Á fin e ao cabo, que edificio podería albergar medio século da mellor arquitectura americana do século XX sen saír mal parado na comparación. Aproveitando algo de luz na escuridade, o fotógrafo desvelaba hábilmente a imaxe desexada, cando algunha daquelas placas era atravesada polo raio luminoso o espazo parecía inflamarse, o habitáculo convertíase entón no único lugar posible para aquela colección, unha cámara escura acesa pola exposición á luz das imaxes. Shulman confesounos o seu temor a un incendio, aínda que sen perder o sorriso, sabía que a súa obra facía tempo que escapara daquel museo doméstico.

Tres meses logo da morte de Shulman, o 18 de outubro de 2009, ardeu un barracón coa obra de toda unha vida. Non foi nos Ánxeles, sucedeu na zona sur de Rio de Xaneiro e neste cobertizo atopábanse dous mil obras de Helio Oiticica, entre pinturas, material audiovisual, instalacións, libros, proxectos e anotacións do artista, todo iso valorado nuns 200 millóns de dólares, segundo estimacións da familia. Como unha premonición, entre as obras calcinadas atopábanse algunhas das súas Bólas de Lume ou Bólides, un conxunto de obxectos que Oiticica denominaba “Trans-obxectos” nos que a cor daqueles estaba aparentemente “inflamado” pola luz, ao dicir do artista. Estes Bólides incluían unha serie de caixóns ou paneles que ao retirarse revelaban o seu contido (terra crúa, pigmento en po, cascas…) ou as diferentes cores cos que estaban pintados. Non é difícil imaxinar nos Bólides de Oiticica a arquitectura dun museo: un cofre hermético que ao despregarse e descubrir os seus compartimentos permítenos observar texturas e cores que se inflaman baixo a luz. Coma se a escala non existise, non hai diferenza esencial entre un Bólide, o cobertizo de imaxes acesas de Shulman e algúns dos mellores cofres da modernidade como o Museo Whitney do arquitecto Marcel Breuer en Nova York, os tres esconden materia tinguida do alento da emoción que espera ser descuberta. Acumulamos cousas en cofres porque temos esperanza de futuro, porque aspiramos a contemplalas en diante baixo unha nova luz, o museo, entendido como arca que agocha un repertorio preciado, ao contrario do que cabería pensar, non rememora un pasado nin recrea un presente senón que se converte nun artefacto para transportarnos ao futuro, para enviar unha mensaxe a aqueles que nos agardan en diante. Á fin e ao cabo, que pretendía Duchamp ao idear a Bôite en Valise máis que empaquetar o presente para que puidese ser transportado cara a un futuro, ou que son as Caixas de Joseph Cornell senón un modo de dotar dun mañá aos recordos atopados do pasado, unha sorte de sonda Voyager que retornase a nós mesmos en tempos venideros para contarnos quen fumos.

Helio Oiticica, B11 BOx Bólide 09, 1964 | Marcel Duchamp, Bôite en Valise cerrada, 1936-1941 y 1968.
Helio Oiticica, B11 BOx Bólide 09, 1964 | Marcel Duchamp, Bôite en Valise pechada, 1936-1941 y 1968.

A unhas mazás do cofre de Marcel Breuer en Nova York, no Bowery, os arquitectos xaponeses do estudo SANAA apilaron varios caixóns onde gardan obxectos. No fráxil equilibrio finxido do Museo de Arte Contemporánea de Nova York, unhas caixas brancas desprázanse respecto de outras permitindo a entrada da luz e o encontro coa cidade. Desde as afastadas perspectivas da rúa Prince, ao fondo, divísase o conxunto de cofres amoreados e herméticos que contradin a escala da cidade e parecen gardar as súas reliquias. No lugar de traballo destes arquitectos acumúlanse maquetas deste proxecto que se confunden co seu propio almacén, son cheas de caixas de cartón amontoadas que na súa materialidade humilde remiten ao seu fin último: acoller obxectos que gardar para un futuro. O tamaño volve a non importar, Shulman, Oiticica, Cornell e Duchamp, xunto aos arquitectos xaponeses Sejima e Nishizawa, comparten fascinación por aqueles lugares opacos e impredicibles que esconden un tesouro. A orixe de cada un dos cofres aquí reunidos é dispar, o motivo que empuxou a Duchamp a pechar a súa obra, nunca coñecido do todo, apenas ten que ver co dos Bólides de Oiticica ou o apilamiento de caixas de SANAA, con todo, existe unha razón arquitectónica común a todas elas, que tamén residía primixenia no miúdo museo de fotografías de Shulman, é o misterio do espazo oculto e impenetrable, o lugar denso que espera ser descuberto nun mañá para inflamarse baixo a luz.

SANAA, Maquetas del Museo de Arte Contemporáneo de Nueva York, 2003 | Fotografía: Eduardo Arriaga
SANAA, Maquetas do Museo de Arte Contemporáneo de Nova York, 2003 | Fotografía: Eduardo Arriaga

María González-Juanjo López de la Cruz
arquitectos e docentes
Sevilla, novembro 2015

Nota: Da arquitectura ao museo. Cofres, é a segunda das tres partes dun texto publicado originalmente no nº6 da revista de arte contemporánea A raia verde en abril de 2013, titulado Da arquitectura ao museo. Ausencias, cofres e pegadas.

María González – Juanjo López de la Cruz

María (Huelva, 1975) y Juanjo (Sevilla, 1974) son arquitectos por la Escuela Técnica Superior de Arquitectura de Sevilla en 2000, números 10 y 3 de su promoción de un total de 348 egresados, con la calificación de sobresaliente en sus Proyectos Fin de Carrera y ambos premiados en la 13ª edición del Premio Dragados Fin de Carrera. Después de un año de estudios becados en L´École d´Architecture de Paris-la Seine en Francia, trabajan con los arquitectos Javier Terrados y Guillermo Vázquez Consuegra, tras lo cual fundan SOL89, un estudio desde el que intentan conciliar investigación, docencia y profesión.

Durante estos años han podido desarrollar y construir proyectos desde los que indagar en los espacios intermedios de la ciudad y la reutilización de estructuras obsoletas, trabajo habitualmente difundido por publicaciones especializadas de ámbito nacional e internacional y que ha obtenido múltiples premios, como el Primer Premio de Arquitectura de los Colegios de Arquitectos de Sevilla y Huelva en diversas categorías (2006, 2015 y 2016), la Medalla de Plata del Premio Fassa Bortolo (Italia, 2013), Primer Premio Wiener Berger (Austria, 2014), Medalla de plata del Premio Fritz-Höger (Alemania, 2014), Primer Grand Prix Européen d´architecture Philippe Rotthier (Bélgica, 2014), Primer Premio Enor de Arquitectura Joven (España, 2014) y el Premio 40under40 para jóvenes arquitectos europeos del Chicago Athenaeum (EEUU, 2015). Son finalistas de los premios FAD en 2013 y 2015, finalistas de la Bienal Española de Arquitectura y Urbanismo en 2014 y premiados en la de 2016, nominados al premio europeo Mies van der Rohe en 2015 y elegidos para formar parte del Pabellón español en la XV Bienal de Venecia en 2016, galardonado con el León de Oro.

Son profesores asociados del Departamento de Proyectos de la Escuela de Arquitectura de Sevilla desde 2005 y másters en Arquitectura y ciudades sostenibles por la misma Universidad en 2008. Su labor profesional y docente se extiende a la difusión del pensamiento arquitectónico mediante la colaboración habitual con escritos en publicaciones especializadas y la organización y dirección de diversos encuentros y seminarios junto a Ángel Martínez García-Posada (Sevilla, 1976), como el Congreso Internacional dedicado a Jørn Utzon en la Universidad Internacional de Andalucía en 2009 y el seminario Acciones Comunes sobre arte y arquitectura de la Universidad Internacional Menéndez Pelayo en las ediciones de 2013, 2016 y 2017. Son editores de Cuaderno Rojo (Universidad de Sevilla, 2010) y Acciones Comunes (Universidad Internacional Menéndez Pelayo, 2014), y autores de Proyectos Encontrados (Recolectores Urbanos, 2012) y El dibujo del mundo (Lampreave, 2014), libros en los que reflexionan en torno a la reutilización en la cultura arquitectónica y sobre los dibujos y la obra del arquitecto noruego Sverre Fehn.

follow me

Arquivado en: faro, María González - Juanjo López de la Cruz

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,