De Conmocións | Miquel Lacasta Codorniu

De Conmocións

Hoxe hai moi poucas obras na arte contemporánea capaces de provocar unha conmoción. Parece coma se a arte derivase cara a unha constelación de autorreferencias onde o suxeito artista antepón a súa subxectividade a toda interpretación posible da realidade. É ofensivo nalgúns casos como as reflexións dende o eu, me and myself, non sobreviven á máis leve esixencia sobre o que ou o como artístico. Noutras palabras, levamos demasiado tempo vendo como o artista se antepón constantemente á súa obra ante o desinterese xeral.

Algo, ou moito diso, aconteceu tamén na arquitectura e é por iso que en tantas ocasións o mundo da arte funcionou como unha especie de preditor do status quo arquitectónico. O dinamismo propio da arte, a capacidade dunha obra de ser executada nun período de tempo relativamente curto, fai que funcione como avanzada de comportamentos e derivas que en ocasións se calcan no mundo da arquitectura.

De ser certo, isto non quere dicir nin de lonxe, que a arte e a arquitectura estean intimamente emparentadas. Esa liason soamente foi un sono de verán provocado polas efervescencias nacidas nas vangardas de hai case cen anos. O en todo caso, a arte e a arquitectura non están máis emparentadas que o deseño gráfico e o deseño industrial, por exemplo. Evidentemente participan de certas esferas comúns, doutras tanxentes e de moitas que nin por asomo poden asimilarse. Quizais se inflúen, pero nin de lonxe son as ramas próximas dun madeiro común. Para entender definitivamente a distancia entre arte e arquitectura abonda caer na conta sobre a imposibilidade dunha nova Bauhaus, por exemplo.

Non obstante, si que hai algunha cousa que comparten a arte e a arquitectura. Esta cousa é a conmoción, é dicir o feito de que por un instante nos sentimos atordados e á vez fascinados por algún tipo de descubrimento que trastorna profundamente o noso xeito de mirar. Adoitamos confundir a obra, xa sexa artística ou arquitectónica, co descuberto, cando en realidade o que acontece é que a obra funcionou como un catalizador que provocou unha transformación no noso interior. Tras ver unha instalación de Anish Kapoor ou plantarse de súpeto e por sorpresa ante un Inocencio X de Bacon, o corazón dá un xiro e a necesidade de respirar profundamente convértese nun acto reflexo. A obra operou un cambio das nosas estrutura internas, transformounos, conmocionounos. Mellor dito, a expresión nesas obras da idea de transcendencia emocionounos ata o límite de provocar unha conmoción.

Non obstante, si que hai algunha cousa que comparten a arte e a arquitectura. Esta cousa é a conmoción, é dicir o feito de que por un instante nos sentimos atordados e á vez fascinados por algún tipo de descubrimento que trastorna profundamente o noso xeito de mirar. Adoitamos confundir a obra, xa sexa artística ou arquitectónica, co descuberto, cando en realidade o que acontece é que a obra funcionou como un catalizador que provocou unha transformación no noso interior. Tras ver unha instalación de Anish Kapoor ou plantarse de súpeto e por sorpresa ante un Inocencio X de Bacon, o corazón dá un xiro e a necesidade de respirar profundamente convértese nun acto reflexo. A obra operou un cambio das nosas estrutura internas, transformounos, conmocionounos. Mellor dito, a expresión nesas obras da idea de transcendencia emocionounos ata o límite de provocar unha conmoción.

Sin embargo, sí que hay alguna cosa que comparten el arte y la arquitectura. Esta cosa es la conmoción, es decir el hecho de que por un instante nos sentimos aturdidos y a la vez fascinados por algún tipo de descubrimiento que trastorna profundamente nuestra manera de mirar. Solemos confundir la obra, ya sea artística o arquitectónica, con lo descubierto, cuando en realidad lo que ocurre es que la obra ha funcionado como un catalizador que ha provocado una transformación en nuestro interior. Tras ver una instalación de Anish Kapoor o plantarse de repente y por sorpresa ante un Inocencio X de Bacon, el corazón da un vuelco y la necesidad de respirar profundamente se convierte en un acto reflejo. La obra ha operado un cambio de nuestras estructura internas, nos ha transformado, nos ha conmocionado. Mejor dicho, la expresión en esas obras de la idea de trascendencia nos ha emocionado hasta el límite de provocar una conmoción.

A natureza deste sentimento irresistible vén a ter unha primeira etapa de derrubamento, de vacilación no ser. É dicir, un sente como se derruban as súas estruturas intelectuais e sensibles co estrondo do desasosego. A segunda etapa constitúea a reificación, entendida como a transformación en cousa da figura retórica que representa a obra, coma se fose unha realidade. Esta cosificación da obra produce un automatismo contrario ao derrubamento que consiste nunha autoafirmación, unha entrada misteriosa de enerxía creativa de alta octanaxe, a parte case organoléptica dunha revelación.

O resultado é o dunha profunda transformación interna das bases intelectuais e sensitivas, acompañada dunha incontinencia creativa.

En case todos os casos este tipo de conmocións proveñen dunha confrontación directa cunha peza mestra da arquitectura ou da arte. En moi poucos, a sensibilidade do que mira, é capaz de chegar a un nivel tan alto de sofisticación, que lle permite experimentar unha conmoción en toda regra ante unha escena doméstica, a máis sinxela que poida imaxinarse.

A capacidade de extasiar se co pequeno debería ser hoxe unha liña de traballo moi frutífera, o exercicio de mirar o reducido, o ínfimo, o cotián e chegar a encontrar alí o enorme, o infinito e o extraordinario é de todas as capacidades do arquitecto a que debería estar máis desenvolvida.

De todo isto fala este pequeno texto de Juan Muñoz, un artista coa mirada dun arquitecto. Só moi de cando en vez, un se encentra ante a nudez dun texto que fala precisamente de conmocións e que á súa vez é capaz de conmocionar profundamente. Só moi de cando en vez un encontra expresado na súa xusta medida o que debería significar o feito de mirar unha arquitectura. E quizais máis habitualmente do que debería ser a norma, un non arquitecto dános unha lección extraordinaria dun xeito de mirar arquitectura.

É difícil encontrar na obra de Juan Muñoz un lugar, un espazo deshabitado. Os seus enigmáticos personaxes provocan unha carga de profundo desasosego ata o punto que todo estala nunha conmoción necesaria. Soamente cunha ínfima parte da capacidade de conmoción da obra de Muñoz, calquera arquitecto debería sentirse regalado.

Este texto acompáñame dende hai certo tempo e recorro a el coa cegueira dun adicto…

“As bisagras das ventás. Unhas bisagras longas, como non as vira nunca antes.

Aínda o recordo con todo detalle. Levantarme pola mañá e, antes ou despois de almorzar (estaba a empezar o verán), abrir as ventás de par en par e contemplar como se ocultaban. Coma se tivesen desaparecido a ambos os dous lados da parede de ladrillo.

As bisagras eran tan longas que permitían que tivese lugar ese truco de maxia. Aínda o recordo. Era sinxelo. Tiñas que tirar do ferrollo da ventá e apertar lixeiramente pero con forza cara a fóra ata que as dúas follas se separasen e despois empurralas cara a diante, cara ao xardín. Entón, os dous marcos de metal apartábanse e cada un deles xiraba grazas a esas bisagras tan longas xunto coa súa enorme folla de cristal correspondente e, de pronto, nun abrir e pechar de ollos, xa non estaban alí…

O que conseguiu Mies parecíase a un deses trucos de maxia. Un acto de desaparición. Agora, mentres escribo, neste preciso instante, creo telo comprendido. Pecho os ollos. Coa man esquerda súbome os lentes, e inmediatamente despois apértome lixeiramente os ollos co índice e o polgar. Durante un segundo, espero, e logo abro os ollos, e miro, esas liñas metálicas ríxidas e incómodas xa non están aí.

Se, o recordo. As ventás xirando lentamente sobre esas bisagras tan longas… e, de pronto, nun abrir e pechar de ollos, desaparecían.”

  A vida cotiá nunha casa de Mies van der Rohe.1

A fotografía que acompaña a este texto correspóndese cun fragmento dunha fotografía estereoscópica anónima do ano 1929. Nesta fotografía obsérvase, como atinadamente comenta Juan José Lahuerta como o Pavillón se levanta non como unha cousa, senón como aire nada máis, aire enmudecido sobre un pedestal, sempre traspasando as súas propias paredes, atravesándose a si mesmo. Virtude terrible, sen dúbida: encerrada en todas as partes, aquí e alá, conxelada na súa propia perfección de Nada e de Ningún Lugar.2

Precisamente sexa a conmoción de ver a Nada nunha casa de Mies, o que Juan Muñoz narra no seu delicado texto. O mesmo tipo de conmoción, que salvando as distancias, se obtén ao observar a reprodución fascímile do Pavillón de Alemaña de Cereal que temos en Barcelona.

Miquel Lacasta Codorniu. Doutor arquitecto

Barcelona, abril 2012

Notas:

1 Muñoz, Juan. Writings/Escritos, editado por Adrian Searle, Ediciones de La Central, Barcelona, 2009

2 Lahuerta, Juan José. Humaredas. Arquitectura, ornamentación, medios impresos. Editorial Lampreave, Madrid, 2010, pag. 332 y 337

Es cofundador en ARCHIKUBIK y también en @kubik – espacio multidisciplinario. Obtuvo un Ph.D. con honores (cum laude) en ESARQ Universitat Internacional de Catalunya UIC y también fue galardonado con el premio especial Ph.D (UIC 2012), M.arch en ESARQ Universitat Internacional de Catalunya, y se graduó como arquitecto en ETSAB Universitat Politècnica de Catalunya . Miquel es profesor asociado en ESARQ desde 1996. Anteriormente, fue profesor en Elisava y Escola LAI, y también en programas de postgrado en ETSAB y La Salle. Fue arquitecto en la oficina de Manuel Brullet desde 1989 desde 1995.

 

follow me

Arquivado en: artigos, Miquel Lacasta Codorniu

Tags: , , , , , , , , , , , , ,