Construíndo pontes entre a sociedade e os arquitectos | Stepienybarno

5 (100%) 1 vote[s]

Cal é a distancia que separa a arquitectura da sociedade?d?

Ou mellor devandito aos arquitectos da sociedade á que debemos servir. Sobre esta temática tentamos penetrarnos noutros post e cremos que é unha das claves máis importantes a resolver a día de hoxe.

A arquitectura é algo que, en principio, debería importar a todos, pois non hai quen se libre dela.

Con todo, cremos que o mundo arquitectónico non fixo o esforzo suficiente para acurtar esta distancia.

Puentes
Pontes

1. Falta de diálogo.

desde a sociedade non se mostrou excesivo interese niso. Tamén é certo que, sería prudente diferenciar entre arquitectura e urbanismo, pois quizais desde esta escala máis ampla sexa máis sinxelo tender as pontes necesarias desde unha e outra dirección.

Hay que reconocer que ni los arquitectos hemos dado el do de pecho al acercarnos a la ciudadanía y tampoco desde la sociedad no se ha mostrado excesivo interés en ello.  También es cierto que, sería prudente diferenciar entre arquitectura y urbanismo, pues quizás desde esta escala más amplia sea más sencillo tender los puentes necesarios desde una y otra dirección.

Por certo, sobre urbanismo e bo urbanismo falabamos fai ben pouco por aquí.

Así que, penetrámonos neste bonito terreo coa intención de que esta reflexión sexa tan próxima aos técnicos como ao resto da cidadanía.

No libro do filósofo Daniel Innerarity, “A filosofía como unha das belas artes”, aparece unha reflexión que nos parece fundamental poñer encima da mesa, antes de entrar en materia,

Os filósofos deben admitir que con frecuencia gañáronse con suor a fama de ser persoas ensimesmadas en abstraccións demasiado complexas e despreocupados polos problemas do día a día; e ao mesmo tempo, deben buscar o camiño que lles permita entrar en diálogo cunha sociedade conformada por xente corrente, problemas cotiáns, unha realidade cambiante. Así a filosofía deixará de ser unha disciplina encerrada en si mesma para converterse nunha vivencia apaixonada, atenta ao presente, sen medo á complexidade. E os filósofos, abertos ao diálogo e ao humor, poderían volver ocupar unha posición indispensable nesta conversación da humanidade que teza as nosas realidades”.

Se substituímos as palabras filósofo por arquitecto e filosofía por arquitectura, o parágrafo funciona exactamente igual (ou mellor).

Así que, do mesmo xeito que dos filósofos parece que a visión que se ten dos arquitectos non é para tirar foguetes. Hai tempo podiamos ler no muro de facebook de n+1 que dicían:

“O público en xeral aínda non sabe onde colocarche, os clientes pensan que es un mal necesario, os aparelladores que non fas nada e cobras demasiado, os urbanistas (Os arquitectos municipais?) que che dá igual todo e vés, como na canción, a bailar o teu ritmo (e non lles adoita faltar razón), os construtores que es (en Murciano-Almeriense) “un pollicas” e nós mesmos que somos o primeiro orejón do tarro, o as da baralla, o demiurgo social, a nai do cordeiro, o ying do meu yang e o Batman do meu Robin.”

Por tanto, un dos principais problemas da falta de diálogo entre a arquitectura e a sociedade é culpa, directamente, do noso gremio.

En calquera caso, por desgraza, os arquitectos, en moitos casos, pensáronse en posesión única da arquitectura e non deron ao usuario o lugar que lle corresponde.

Recreámonos no noso propio título esquecendo que moitos dos máis importantes arquitectos da historia, en realidade, non pasaran propiamente polas aulas dunha escola de arquitectura.

Isto, unido a que en demasiadas ocasións os arquitectos foron unha peza máis do desastroso sistema inmobiliario, deu como resultado unha nula comunicación entre sociedade e arquitectura.

El ego
El ego

Por sorte, determinados sectores da nosa profesión, como os colectivos de arquitectos, sempre tiveron ben claro que esta distancia hai que rompela e que o que toca é baixar a terra e achegarse ao cidadán do montón.

2. A arquitectura como servizo.

Os arquitectos non soubemos facernos entender nin entre os que se supoñen que nos debían dar traballo, nin entre os que habitan a nosa arquitectura. De feito, se miramos como nos ven outros sectores da poboación tampouco mellora o tema. Estamos convencidos de que non houbo un entendemento real entre arquitectos e sociedade e isto atopámolo totalmente necesario.

Para ilústrao mellor, rescatamos as palabras de, o noso admirado, Xulio Cano Lasso que, lamentablemente, despois de máis de vinte anos seguen de rabiosa actualidade,

Para ilústralo mejor, rescatamos las palabras de, nuestro admirado, Julio Cano Lasso que, lamentablemente, después de más de veinte años siguen de rabiosa actualidad,

“A brecha que separa aos arquitectos da sociedade é algo que debe preocuparnos especialmente. A sociedade é o noso cliente e en gran medida a arquitectura é un reflexo da sociedade que a constrúe. A sociedade esta desorientada e os arquitectos, coas nosas modas e caprichos, temos moita culpa. Hoxe a arquitectura é para arquitectos”.

E con todo, a pesar de quen pese, a arquitectura é un acto de servizo á sociedade. Esta premisa ha de guiar calquera obxectivo arquitectónico que se prece. Aínda así, parece que custa atopar dinámicas onde de verdade déanse posibilidades ao cidadán do montón para que poida dar a coñecer as súas inquietudes, expectativas e necesidades.

Nese artigo,2 Ana afirma:

“(…) O espazo urbano non é neutro. A percepción da cidade, as súas zonas de tránsito, de repouso, de socialización, non son o mesmo para un neno que un ancián, que un discapacitado. Do mesmo xeito, homes e mulleres experimentan a cidade, a rúa, o barrio e o fogar de maneira distinta. Entre o amplo espectro espacial que se abre desde o puramente público a ou estritamente privado, existe toda unha paleta de friccións entre individuos, e entre os individuos, os obxectos e os espazos. Pensar en como se deseñaron ata hai pouco as cidades, as súas rúas, barrios e fogares, desde que posicionamentos políticos e sociais, lévanos inevitablemente a falar de feminismo.”

Imagen que acompaña al concurso Concilia2.
Imaxe que acompaña o concurso Concilia2.es

Nin a arquitectura nin o urbanismo poden ser un fin en si mesmos, han de ser un medio para que a xente poida vivir cada vez mellor e, á súa vez, ser sensible, como comenta Renzo Piano, aos cambios da sociedade:

“(…) se estás de acordo con que unha arquitectura é o reflexo dunha sociedade, tamén debes recoñecer que é o reflexo dun momento, dunha cultura; non se entende por que, mentres todo cambiou (os comportamentos da xente, da sociedade, os instrumentos dispoñibles), un en cambio permanece inmóbil”.

Ser sensibles aos tempos que corren e asumir a nova era dixital que nos toca vivir, axudaranos a expor unha mellor arquitectura e, sobre todo, daranos as pistas para entender como vive e como quere vivir a sociedade á que servimos.

Asamblea en #acampadavalencia | Fotografía: Isabel Montoro
Asamblea en #acampadavalencia | Fotografía: Isabel Montoro

3. Por unha cidade humanizada e participativa.

Como ben sabemos, grazas a movementos como o 15M, deuse un paso de xigante en todo o que vimos falando neste artigo. A percepción do espazo público tomou unha nova dimensión e son múltiples as accións que se derivaron de todo este movemento.

Aínda así, cremos que non se aproveitou do todo para esixir un urbanismo para todos e para todas e iso é algo que aínda pode ter solución..

Dar voz real ao cidadán dentro dun proceso pensando desde a sinerxia non pode ser algo excepcional. Deixar en mans do diñeiro e a tecnoloxía ( Smart city) o destino das nosas cidades é a peor das ideas.

Dar voz real al ciudadano dentro de un proceso pensando desde la sinergia no puede ser algo excepcional. Dejar en manos del dinero y la tecnología (Smart city) el destino de nuestras ciudades es la peor de las ideas.

Neste senso, Paisaxe Transversal comentan:

“(…) este concepto de arquitectura participativa non é novo. A este respecto cabe destacar, por exemplo, a figura do arquitecto holandés Aldo Van Eyck, quen deseñou entre 1947 e 1978 máis de 700 parques e patios de xogo no centro das cidades e nos monótonos suburbios; ou o proxecto de mellorar e embelecer certas prazas de Bordeus, das cales foron responsables Anne Lacaton e Jean- Philppe Vassaly que contaron con diversas propostas veciñais. Ou máis recentemente o proxecto de remodelación de Times Square, en Nova York, a cargo de PPS.”

Aldo Van Eyck
Aldo Van Eyck

Para iso, deberemos buscar a maneira de implicar ao cidadán do montón en temas de urbanismo, a través dunha participación cidadá real e non de pompa como é a práctica habitual. Non podemos seguir falando de aproveitamentos urbanísticos, plans parciais ou reparticións de edificabilidade expostos en xigantescas (e confusas) cartafoles, esperando que alguén entenda algo.

A esta ausencia de claridade nas presentacións dos intragables tochos urbanísticos, hai que unir o feito de que seguimos pensando que os plans xerais son documentos válidos para os tempos que corren. Debemos reformularnos, seriamente, como se debesen adaptar para ser, realmente, útiles e non quedar obsoletos antes de ser entregados.

Neste sentido, liamos hai tempo nunha reportaxe no mundo dicir a Andrés Cánovas que

non hai que escoitar aos arquitectos o máis mínimo. É unha profesión respectable, claro, pero non moi crible. Fixemos as cidades que vimos… Ou, polo menos, fomos a punta de lanza do liberalismo máis soez. Hai que escoitar ao veciño e as súas necesidades e transformalas en elementos, en arquitecturas e en cidades”.

E aínda que non lle falta parte de razón, cremos que os arquitectos só son unha parte do problema. O que realmente está mal, moi mal, e hai que cambiar de raíz, é a propia Lei do chan. Aquí hai moito que debater tanto desde os técnicos como desde a cidadanía. Non se pode permitir unha lei que facilite un sistema, totalmente inxusto, no que tolemias como que unha persoa por ter un terreo nun lugar do arrabalde e alguén decidida que a cidade crecerá por aí (con máis que dubidosos criterios, na maioría dos casos) leve toda a plusvalía desa decisión.

Por que fixemos ricos a quen non achegaron ningún valor? 

Non sería máis lóxico que a maioría dese beneficio fose a parar a mans da administración para que faga uso dese diñeiro en función de necesidades sociais.

A rehabilitación xa non pode ser unha opción, debese ser a primeira e case única alternativa. Se non apostamos por políticas que a favorezan e que “castiguen” calquera demolición inxustificada ou formulacións de crecemento ilusorio, seguiremos sen poñer o cascabel ao gato. Unha rehabilitación que inclúa criterios de verdadeira eficiencia enerxética e non quede en mans da normativa e o CTE.

Só así, con criterios que sexan inclusivos e cunha visión humanista da cidade, as nosas urbes serán o que sempre deberon ser. Como ben apuntaban, nunha vella entrevista, Tuñon & Mansilla:

“Os arquitectos tamén podían aprender de cómicos e pallasos e, abandonado a súa vaidade, transformarse nun reflexo da sociedade, desa sociedade á que deben acubillar; a arquitectura só ten sentido na medida en que colabores solidariamente a catalizar a esencial procura de felicidade das persoas”.

E non quixésemos terminar sen afirmar que, na nosa opinión, a arquitectura é demasiado importante para deixala só en mans dos arquitectos. Por iso, hase de apostar por unha alianza cidadán – arquitecto – administración, que, de verdade, saiba canalizar novos procesos para nosas maltreitas cidades.

Se non hai unha sociedade comprometida e cómplice coa arquitectura, navegando no mesmo barco, non poderemos soñar cunha arquitectura que satisfaga realmente as súas necesidades.

Stepienybarno_Agnieszka Stepien e Lorenzo Barnó, arquitectos
Estella, Xaneiro 2018

Notas:

Neste senso animámosvos a botar un ollo a este post no blogue de Arquitasa da man de Sabrina Gaudino.

Aquí neste outro de Ana Asensio no blogue de Fundación Arquia.

Stepienybarno

Stepienybarno está formado por Agnieszka Stepien y Lorenzo Barnó, ambos arquitectos y formados en temas de Identidad Digital y Comunicación online. Desde el 2004 tenemos nuestro propio estudio de arquitectura, ubicado en un pequeño pueblo de Navarra, Estella, y ambos estamos embarcados en nuestras tesis doctorales. A su vez, colaboramos con otros profesionales tanto del ámbito de la arquitectura, sostenibilidad y comunicación online. Vivir en Estella nos da la tranquilidad necesaria para poder encarar el día a día con energía y la red nos posibilita contactar con un mundo maravilloso que de otra forma hubiera sido imposible.

follow me

Arquivado en: faro, stepienybarno

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,