Comisariado e xurado: Un asunto persoal | bRijUNi

Fotografía: bRijUNi architects

Continuando con algunhas das ideas que se debateron o pasado 7 de outubro no Rocha Madrid Gallery dentro da primeira das “4 sesións Al Borde de la Crítica 2014” cuxa reseña inicial apareceu no blogue de Arquia, gustaríanos deternos agora nun dos temas que xurdiron na rolda de preguntas posterior á mesa redonda.

Tendo como referencia a importante exposición sobre o Estilo Internacional do MOMA de 1932 e o libro case homónimo de Philip Johnson e Henry-Russell Hitchcok, este último publicou un artigo1 vinte anos despois onde dalgún xeito realizaba unha autocrítica sinalando os acertos e tamén algúns erros cometidos en relación ao texto do libro e á errática, por estrita, definición do propio estilo internacional no libro. A pregunta en cuestión estaba dirixida a Martha Thorne e Terence Riley e era moi directa. ¿Cabía a posibilidade de que eles realizasen un exercicio similar de reflexión e conclusións con respecto ao traballo realizado como comisarios das exposicións sobre arquitectura española para The Art Institute of Chicago (Thorne) e o MOMA (Riley)? A resposta, só foi contestada por Terence Riley quen se remitiu a Hans Ulrich Obrist e a unha idea deste sobre catalogar ou expoñer as propias exposicións, unha sorte de meta-exposición, para negar esa posibilidade.

Se dende logo un comisario non está obrigado a facer ese traballo, o da autocrítica do traballo propio, queda esa responsabilidade en mans de terceiros. Vexamos agora por exemplo o foro arquia celebrado nestes días en Granada. Os que como nós non puidésemos asistir, poderiamos non obstante facer unha lectura do alí acontecido a través das crónicas dos que si o seguiron, por exemplo esta de José María Echarte, ou mesmo antes diso, poderiamos simplemente ler o fallo do concurso e encontrar os seguintes feitos e datos incontestables. Fronte ás 1445 novas realizacións da convocatoria anterior, este ano só se recibiron como tales menos da metade: 670. Aínda así, o fallo concentrou a selección cun nesgo moi marcado en realizacións de equipos madrileños (case un 60%)2, e do eixe catalán3-alicantino4-murciano -que non valenciano en ningún dos casos- (case un 30%)5 o que deixa oco para un andaluz, un aragonés (aínda que tamén residente en Madrid dende hai anos), un equipo colombiano e unha última realización dun, de novo, madrileño aínda que realice o seu traballo dende Islandia6 e se formase entre Londres e Nova York, concretamente en Columbia.7

A análise deste resultado é moi evidente e a pesar de que na acta se sinala que “con toda a información dispoñible se intentou, en suma, mostrar un panorama da arquitectura que están a producir os arquitectos con menos de 10 anos de titulación e sempre dende premisas de calidade”, iso non se logrou xa que non só xeograficamente non é representativo (non hai ningún seleccionado de Galicia, Asturias, Baleares, Canarias, Extremadura, Castela-León ou o País Vasco, por exemplo), senón que ademais das catro liñas formuladas, aínda que parece lóxico que a de obra nova e proxecto sexa a menos representada de acordo á redución da actividade construtiva de nova planta, non o parece tanto que haxa trece seleccionados na liña cidade e territorio e só sete en interiorismo e rehabilitación dos cales en realidade só a metade se corresponden a rehabilitación cando parte dos esforzos da economía e a sociedade están postos nunha mirada sobre o construído que dende a ecoloxía quere proxectar un futuro con maior respecto sobre o medio natural e urbano existente.

¿Trátase dun fallo malintencionado ou perverso? En ningún caso. Non obstante, quixeramos aventurarnos respectuosamente en explicar estas coincidencias no que no seu momento denominamos efecto Narciso e que non é outra cousa que a tendencia natural daquel que xulga a interesarse sobre aquilo que lle é máis próximo e coñecido e polo tanto ver a beleza do propio traballo reflectido no doutros similares como acontece con moitos dos traballos, sobre todo da liña cidade e territorio, onde o performativo e as fronteiras entre arte urbana e arquitectura se disipan e conflúen os intereses de tres dos catro comisarios de liña, concretamente os tres que estudaron en Madrid, e o equipo con sete realizacións de vinte e nove (un 25% do total), tamén de Madrid, equipo e xuíces da ETSAM, de onde saíron tamén moitos dos demais seleccionados. A crítica, neste caso, queda claro, non se dirixe nin discute a calidade dos traballos seleccionados senón que subliña as coincidencias entre estes e os do xurado, quedando ao descuberto non só iso senón tamén os moitos intereses comúns disciplinares dos comisarios, así como o desinterese polo resto da profesión e as súas múltiples manifestacións e variantes, que non foron minimamente detectadas e postas en valor.

Riyadh (Arabia Saudí), noviembre 2014 | Fotografía: bRijUNi architects

bRijUNi architects (Beatriz Villanueva e Francisco Javier Casas Cobo).

Riyadh (Arabia Saudí), novembro 2014

Notas:

1. “The International Style Twenty Years Later”, Architectural Record, 1951

2. 1-2-3-12-21-22-26 (PKMN), 7 (Gutiérrez-delaFuente Arquitectos e tallerDe2), 9-15 (Elii), 4-11 (Zoohaus Zuloark), 14 (Marina Otero ETSAM Columbia), 19 (Mallo Villalba), 20 (Langarita Navarro), 24 (Praxis), 27 (Ana Peñalba).

3. De onde proceden o comisario da liña de obra nova e proxecto a comisaria da cuarta bienal do programa ARQUIA/PRÓXIMA e polo tanto un dos seis membros do xurado que estaba composto por cada un dos catro comisarios das catro liñas e un patrón da Fundación.

4. Dous dos catro comisarios de liña e membros do xurado foron profesores na Escola de Arquitectura de Alicante.

5. Cataluña: 5-6-10-16-25. Alicante-Murcia: 8-13-28.

6. Non foi contabilizado como madrileño a pesar de nacer en Madrid pola súa formación fóra de España.

7. Onde é profesor outro dos membros do xurado desta edición.

bRijUNi architects (Beatriz Villanueva e Francisco Javier Casas Cobo). Comisarios de “Menáge a Trois”, “F. A. Q.”, “Portfolio Speed Dating” e “Tres (2013) y Cuatro (2014-15) sesións Al Borde de la Crítica”. Beatriz Villanueva é Arquitecta, Master en Xestión de Espazos Virtuais, Master en Proxectos Arquitectónicos Avanzados e PhD (ABD) coa súa tese “Arquitectura e Compromiso. Actualización e revisión crítica dos manifestos de arquitectura”, dentro do grupo ARKRIT de teoría e crítica (ETSAM). Francisco J. Casas é Arquitecto, Master en Análisis, Teoría e Historia da Arquitectura e PhD (ABD) coa súa tese “Fundamentos Historiográficos, Teóricos e Críticos dos anos 50” dentro do Departamento de Composición Arquitectónica (ETSAM). Foron profesores en IED Madrid, MADinU Salamanca, Universidade Europea de Madrid, UCJC, ETSA Zaragoza USJ e AA (Londres). Actualmente viven en Riyadh (Arabia Saudí) e traballan en Prince Sultan University.

bRijUNi arquitectos

Beatriz Villanueva es Arquitecta, Master en Gestión de Espacios Virtuales, Master en Proyectos Arquitectónicos Avanzados y PhD (ABD) con su tesis “Arquitectura y Compromiso. Actualización y revisión crítica de los manifiestos de arquitectura”, dentro del grupo ARKRIT de teoría y crítica (ETSAM).

Francisco J. Casas es Arquitecto, Master en Análisis, Teoría e Historia de la Arquitectura y PhD (ABD) con su tesis “Fundamentos Historiográficos, Teóricos y Críticos de los años 50” dentro del Departamento de Composición Arquitectónica (ETSAM).

follow me

Arquivado en: artigos, bRijUNi

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,