Cidade ilegal | Aldo G. Facho Dede - veredes

Cidade ilegal | Aldo G. Facho Dede

5 (100%) 1 vote

Eleazar Cuadros, “Fiesta y fútbol”. Comas, Lima 2015.
Eleazar Cuadros, “Festa e fútbol”. Comas, Lima 2015.

Segundo o censo do 2007, o último do que coñecemos resultados, preto do 50% da poboación limeña vive en barrios urbano marxinais (BUM),1 os cales se definen como aqueles núcleos urbanos que presentan niveis de pobreza monetaria, e carecen de servizos de infraestrutura e equipamento ( MVCS 2012).2 Aínda que o gran crecemento deste tipo de desenvolvementos deuse entre 1985 e 1995, á data non cesou a invasión de terras do estado, significando, no seu conxunto, un dos principais problemas urbanos e sociais a resolver nas nosas cidades.

Isto evidentemente non é fortuíto, e as súas orixes remóntanse á metade do século pasado, cando por primeira vez discutiuse o modelo de política destinada a resolver a crecente demanda de vivenda produto das migracións aos centros económicos do país. Este debate terminou por identificar a dous perfís de cidadán, un con dereito a unha vivenda producida polo estado, e a outro que debía resolver esta necesidade mediante a “auto construción”.

Para o primeiro perfil mencionado deseñouse unha política de construción de unidades veciñais, cuxos estándares variaban segundo a localización e segmento social dos destinatarios. E para o segundo acordouse permitir a ocupación de terras, de cuxo acceso aos servizos básicos encargouse o Estado posteriormente.

José Matos Mar, invasiones en Lima años 50
José Matos Mar, invasións en Lima anos 50

A capacidade do Estado de construír vivendas quedou rapidamente desbordada polas fortes ondas migratorias, e o modelo de “cidade ilegal” ( Calderon, 2005) converteuse na forma como se desenvolverían as nosas cidades. Aínda que nun primeiro momento os grupos invasores estaban conformados por familias que emigraban ás principais cidades en busca dun mellor futuro, o sociólogo Julio Calderón Cockburn sinala que, a partir dos anos 90, e produto da reforma neo-liberal do Estado, houbo un importante cambio de perfil.

Agudizouse a conformación de mafias de traficantes de terreos que, amparados na liberalización do uso do chan e os mecanismos de titulación ( COFOPRI), avanzaron sobre os terreos do estado coludidos con funcionarios e autoridades.

Unidad Vecinal “Matute”, Santiago Agurto Calvo - Coorporación Nacional de la Vivienda 1952. Archivo S. Agurto.
Unidad Veciñal “Matute”, Santiago Agurto Calvo – Coorporación Nacional da Vivenda 1952. Arquivo S. Agurto.

A recente captura do alcalde do distrito limeño de Santa Rosa, presunto xefe dunha das máis grandes mafias de traficantes de terreos, é só un caso entre moitos outros, e pon en evidencia o poder destas mafias, que non dubidan en tomar o poder político das cidades para multiplicar os seus crimes.

Máis aló de abordar a necesidade de ter un control moito máis estrito na revisión dos candidatos e os partidos, o que debemos poñer sobre a mesa é o modelo de cidade que desexamos construír como sociedade. É evidente que seguir incentivando a urbanización do deserto, as ladeiras e os vales, só nos está levando a construír cidades sumamente custosas, desde o abastecemento dos servizos básicos, o transporte e os equipamentos; fráxiles e vulnerables, pola ocupación de zonas de risco natural; e inxustas e dispares, pola discriminación entre quen ten acceso á cidade legal e os que quedan marxinados na ilegal.

Eleazar Cuadros, “Villa Militar”. Ancón, Lima 2008.
Eleazar Cuadros, “Vila Militar”. Ancón, Lima 2008.

Necesitamos como sociedade discutir un modelo de cidade distinto, que se permita rexenerar sectores que hoxe están subutilizados, como a antiga zona industrial de Lima e o Callao, onde, por exemplo, o Estado Peruano está a investir preto US$10 mil millóns soamente en grandes proxectos de mobilidade (Metropolitano, Metro liña 2, LAMSAC, etc.), ou o complexo militar de “As Palmas”, cuxa superficie é similar á de Jesús María, ou o cuartel Hoyos Rubio, que se equipara en dimensións á Residencial San Felipe. Rexenerando estes tres espazos poderiamos achegarnos a resolver o actual déficit de vivenda da cidade.

Este modelo de densificar no canto de expandir a cidade debese levarnos a re-pensar a cidade “ilegal”, deseñando políticas que permitan recolocar ás familias en locaciones vulnerables, densificar as zonas aptas para o uso urbano, e protexer as zonas non aptas. Existen solucións exitosas en Latinoamérica que podemos tomar como referentes.

Elaboración del autor en base a una imagen de Google Earth.
Elaboración do autor en base dunha imaxe de Google Earth.

Estamos, unha vez máis, a portas da elección das nosas próximas autoridades, coa particularidade que non poderán reelixirse as existentes. Isto debese significar unha oportunidade para reflexionar como sociedade, e esixir aos candidatos propostas claras e compromisos serios que orienten o desenvolvemento sustentable das nosas cidades. Está nas nosas mans, no noso voto esixilo e logo fiscalizar o seu cumprimento.

Aldo G. Facho Dede · Arquitecto urbanista 
Lima · Xuño 2018
Autor do Blogue Habitar: Ambiente+Arquitectura+Ciudad e fundador da Red Latinoamericana de Urbanistas

Notas:

1 Ministerio da Vivenda, “Situación dos barrios urbanos marxinais no Perú2012”. Cap.II, páxina. 16

Ibidem.

Arquitecto-urbanista, docente-investigador, convencido de que nuestro país necesita desarrollar sus ciudades en base a modelos de planificación urbana estratégicos y adaptativos, que partan desde las personas y el ambiente, y que busquen la multiplicación del bienestar y su equitativa distribución.
follow me

Arquivado en: Aldo G. Facho Dede, artigos

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,