Centro de transferencia de tecnoloxías aplicadas (C.T.T.A.) | estudio [ r-arquitectura ]

UNHA MÁQUINA ENTRÓPICA.

O edificio C.T.T.A., compromiso entre funcionalismo e sosteniblidad low-cost.

O edificio C.T.T.A. (Centro de Transferencia de Tecnoloxías Aplicadas) é o resultado dun traballo desenvolvido ao longo de case catro anos no estudo de arquitectura valisoletano [r-arquitectura] de Rodrigo Almonacid por encarga do Parque Científico Universidade de Valladolid.

O anteproxecto presentado ao concurso de ideas en xuño de 2008 resultou galardoado co primeiro premio (segundo o xurado composto por Patxi Mangado, Luis Fernández-Galiano e Juan Antonio Cortés, entre outros), cunha proposta titulada “Máquina Entrópica para un Hábitat Sostible”. Alí xa se formulaba un compromiso estético entre o funcionalismo moderno e a arquitectura bioclimática, co que se quere presentar a unha arquitectura nacida da abstracción e limpeza visual pero compatible cunha eficacia enerxética que minimice o impacto da súa “pegada ecolóxica”. A formalización final responde ao proxecto definitivo redactado en 2010 baixo fortes restricións presupostarias, na que se alcanzou unha relación custo/superficie de 998,91 €/m2, ratio realmente baixo para esta tipoloxía destinada a uso administrativo (oficinas e laboratorios de investigación científica), e sempre observando unha redución de consumos futuros derivados do uso e mantemento do edificio.

En termos funcionais, o C.T.T.A. concibiuse como un espazo de ocupación rotatoria e flexible que permitise o encontro entre investigadores do ámbito universitario e do mundo empresarial. Todo asentamento sobre este edificio-plataforma debía asumir unha condición “nómade”, onde a permanencia de espazos ou a súa ancoraxe no tempo sería imprecisa: a condición de máxima flexibilidade supoñía aceptar a posibilidade de cambios no tempo de xeito natural, como condición primeira e sine qua non. O espazo configurouse mediante a superposición de bandexas flotantes onde aloxar as áreas de traballo. Pretendíase conseguir unha auténtica “isotropía funcional” grazas á versatilidade da espiña central de infraestruturas tecnolóxicas (un patinillo lineal presente en todas as plantas sobre rasante), e aos falsos teitos de lamas metálicas abertas e rexistrables por módulos, cos que se dota a todos os recintos de traballo.

Dende o principio, o obxectivo foi apostar por unha peza de arquitectura que, malia o seu gran volume e o reducido espazo libre circundante, mostrase con audacia a súa atrevida lixeireza dentro do campus da Universidade de Valladolid no que se inscribe. Fronte ao conxunto de “pesados” edificios veciños, optouse polo contrapunto, ofrecendo unha peza lixeira e delicada. Esteticamente concibiuse ao edificio como a superposición flotante dun volume translúcido e luminoso sobre un podio macizo e opaco, de construción máis sólida, que resolvería o contacto co chan a nivel de semi-soto. Deste modo, o edificio se tensiona no áspero contraste entre a orde tectónica e a orde estereotómico. Entre ambas as dúas ordes insírese horizontalmente unha greta transparente que parece facer levitar ao lixeiro sobre o pesado, evidenciado aínda máis se cabe polo deslizamento horizontal dunha peza respecto á outra. Dúas esveltas e mudas caixas negras de formigón vertebran as comunicacións verticais do edificio, renunciando a referenciar a escala do edificio, opoñendo así a súa condición enhiesta á horizontalidade do conxunto.

Esta abstracta disposición volumétrica fíxose compatible co obxectivo de reducir as perdas enerxéticas a través da envolvente, ao crear un volume de baixo factor de forma. Debido a esta compactidade formal, a climatización do espazo interior reduciuse estritamente aos espazos de traballo (oficinas, laboratorios, despachos, salas de reunións), marxinando os espazos residuais fóra do volume principal (garaxe, cuartos de instalacións, escaleiras, aseos, almacéns, etc.).

Atendendo ás ordenanzas do campus, o edificio orientouse lonxitudinalmente en dirección SUESTE-NON. Deseñouse unha envolvente principal completamente translúcida nas súas catro frontes, unha solución abstracta no formal e isótropa no enerxético (a xeito de “caixa isotérmica”, parafraseando a Le Corbusier), que logra unha enorme captación de luz natural (minimizando o uso da iluminación artificial, un dos consumos enerxéticos maiores en edificios de oficinas).

Para optimizar o acondicionamento pasivo arquitectónico, inverteuse o esquema tipolóxico tradicional ao situar os corredores rodeando perifericamente aos recintos de traballo, con dúas únicas cruxías estruturais en sentido lonxitudinal que deixan en beiril a todo o perímetro dos forxados. Ao facelo así, estes actúan como proteccións horizontais para o sombreamiento interior dos recintos de traballo en verán, sen que en inverno impidan as ganancias térmicas e lumínicas debido á menor inclinación dos raios solares. Os dous núcleos verticais (con escaleiras, ascensor e aseos), actúan como “corpos negros” que absorben e reteñen a calor en inverno, proporcionan un eficaz sombreamiento dalgunhas das zonas máis expostas ao sobrequentamento en verán, e aumentan a inercia térmica global do edificio.

A decisión de alterar a tipoloxía convencional foi, ao cabo, unha das máis fértiles en todos os seus aspectos. Ademais de lograr unha maior amplitude e luminosidade nos espazos de circulación, xúntanse espacial, formal e termicamente as tres plantas de oficinas, e se uniformiza visualmente o corpo translúcido dende o exterior. Isto converteu aos corredores periféricos nun espazo intermedio, unha “dobre pel habitable” configurada como franxa periférica continua, e confinada entre a “pel exterior” de paneis de policarbonato celular agargalados de última xeración (U=1,00 W/m2.K) e a “pel interior” de biombos de vidro e madeira de haxa vaporizada.

A condición translúcida da pel exterior asegura unha alta achega de luz natural e filtra gran parte das radiacións infravermellas sen acudir a sistemas complexos de protección solar. Por outro lado, a pel interior dos biombos, acritalar de chan a teito, asegura un aproveitamento máximo da iluminación natural indirecta nos recintos de traballo. O vidro nos corredores é dobre, con capa de baixa emisividade e butiral de seguridade con atenuación acústica, aumentando o rendemento da calefacción invernal no interior dos locais e ofrecendo un aspecto cambiante no interior que xunta intimidade e transparencia nas oficinas.

Esta estratexia consegue así un abrigo de aire e luz entre dúas peles, un auténtico “amortecedor bioclimático” entre as condicións exteriores e interiores, que optimiza as solucións arquitectónicas pasivas e reduce consumos por acondicionamento activo do interior. O “efecto invernadoiro” xerado perifericamente permitirá reducir notablemente o consumo da calefacción nos meses de frío extremo, chegando a prescindir dela nos meses de temperaturas intermedias (primavera/outono). E en verán, a porosidade da pel exterior permitirá un arrefriamento gratuíto en horario nocturno grazas ás franxas de ventás practicables.

Mediante a instalación dun sistema de control domótico centralizado, optimízase o uso das instalacións para lograr un axuste máis aproximado á demanda existente en cada momento, logrando obter delas a máxima eficacia para reducir os consumos. Este sistema controla o funcionamento das instalacións térmicas (sistema de recuperación entálpica nos equipos de ventilación mecánica, variadores de frecuencia nas bombas de circulación, etc.), da iluminación artificial (con sistemas de regulación e control, así como detección de presenza), e mesmo a apertura motorizada das ventás de lamas de vidro inseridas nas fachadas, atendendo a unha serie de sondas exteriores e interiores distribuídas polo edificio.

Obra: Centro de transferencia de tecnoloxías aplicadas (C.T.T.A.)

Localización: Campus universitario “Miguel Delibes”, Paseo de Belén s/n, Valladolid, España

Autor: estudo [r-arquitectura] (Rodrigo Almonacid Canseco, arquitecto proxectista e director de obra)

Promotor: PARQUE CIENTÍFICO DA UNIVERSIDADE DE VALLADOLID

Construtor: DRAGADOS S.A.

Colaboradores: CYA PROXECTOS (instalacións e eficiencia enerxética), PEJARBO S.L. (estruturas), BENITO GARCÍA PÁX. (dirección de execución da obra e coordinador de seguridade e saúde), RAQUEL CABREIRO O. (delineación e maquetas), Lluís Casals (fotógrafo).

Presuposto: 5.480.743,70 €

Superficie total construída: 5.486,70 m2

Proxecto Básico e de Execución: agosto 2010.

Fin de obra: xaneiro 2012

Prazo de obra: 14 meses (decembro 2010 – xaneiro 2012).

+ rarquitectura.wordpress.com

Recoñecementos

Anteproxecto: 1er. Premio concurso de ideas 2008 convocado pola Universidade de Valladolid e o Colexio Oficial de Arquitectos de Valladolid. Xurado: Patxi Mangado, Juan Antonio Cortés, Luis Fernández-Galiano.

veredes
veredes Administrator

Búsqueda para satisfacer el conocimiento de la actividad arquitectónica y tangentes que se generan. La idea es crear un espacio para divulgar los diversos proyectos en busca de nueva inspiración y de intercambio.

follow me

Arquivado en: arquitectura, equipamento docente, equipamiento dotacional, obras

Tags: , , , , , , , , , , , ,